I CR 264/73

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 1973 r. sprawy z powództwa Jerzego Ż. przeciwko Komitetowi do Spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" w W. o ochronę praw autorskich na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 12 grudnia 1972 r., sygn. akt II C 52/71 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu instancji rewizyjnej. Uzasadnienie faktyczneW pozwie, który do Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy wpłynął w dniu 20 stycznia 1971 r., powód domagał się zakazania pozwanemu Komitetowi dalszego emitowania za pomocą wizji kursu języka rosyjskiego, złożonego z 30 odcinków lekcyjnych, których scenariusz, fabuła skeczu z pointą i powtórzenia stanowią utwór powoda, a które to lekcje zostały w roku 1970 przerobione i zniekształcone bez jego zgody, nakazania pozwanemu dokonania ogłoszeń w czasopismach "Radio i Telewizja" oraz "Kultura", jak również wyświetlania przed każdą bieżącą lekcją języka rosyjskiego treści stwierdzającej fakt przeróbek utworów tekstowych kursu z 1970 r. z wyrazami ubolewania z tego powodu i zapewnieniem, że dalsze nadawanie tych przerobionych materiałów nie nastąpi, a nadto zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kwoty 9 000 zł, a na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty 10 000 zł z odsetkami i kosztami procesu. Według twierdzeń pozwu, powód jest autorem scenariuszy, składających się z 39 odcinków, które łącznie tworzą całość kursu języka rosyjskiego nadawanego przez telewizję. Kurs w swej fabule przedstawia historię młodej pary, Borysa i Wiery. Każdy odcinek lekcyjny zawiera zabawny tekst skeczu, niekiedy wraz z pointami w języku polskim, do którego dialogi w języku rosyjskim opracowali dr K. i mgr W. Poza tym składa się on jeszcze - poza skeczem - z kilkunastu powtórek fragmentów skeczu i z plansz literniczych. Kurs ten nadawany był dwukrotnie, w roku 1965 i w roku 1966. W roku 1970 kurs ten został bez zgody powoda przerobiony, a kiedy powód zaprotestował przeciwko zniekształceniu jego utworu, wówczas pozwany zaproponował konsultację przerobionych lekcji, na co powód nie wyraził zgody. W rezultacie wyłączono z kursu 4 pierwsze lekcje, zastępując je dwoma innymi, a w przerobionej lekcji trzeciej pominięto końcową sekwencję, pozbawiając ją w ten sposób pointy. Na końcowej planszy umieszczono nazwisko powoda w napisie "współpraca Jerzy Ż.". Powód dopatruje się w działaniu pozwanego Komitetu naruszenia jego praw autorskich, osobistych i majątkowych. Pozwany powództwa nie uznał, a domagając się jego oddalenia zarzucił, że powód nie jest autorem scenariusza pierwszych 18 lekcji, gdyż jako pracownik TV współpracował jedynie przy nich. Zarzucono też, że stosowanie do § 5 umowy stron z dnia 12 marca 1965 r., obejmującej tylko lekcje od 20. do 39., pozwany uprawniony był do dokonywania przeróbek, przystosowań i uzupełnień opracowań powoda. Ponieważ zaś powód nie wyraził zgody na konsultacje przy dokonywaniu uzupełnień scenariusza opracowanie ich powierzono współautorce W., a w celu uchronienia się przed zarzutem dokonywania przeróbek w tekście powoda pozwany wyłączył 4 lekcje, zastępując je nowymi. Pozwany podniósł też, że zmiany scenariusza czterech lekcji podyktowane były wymogami programu telewizyjnego oraz że plansza z nazwiskiem powoda, chociaż wystawiana po każdej lekcji, dotyczy całości kursu, gdyż powód jest współautorem większości scenariuszy lekcyjnych. Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 12 grudnia 1972 r. powództwo oddalił. Sąd I instancji ustalił, że powód jako pracownik TV zaproponował mgr W. i dra K. współpracę przy opracowaniu kursu języka rosyjskiego dla telewizji. Powód stworzył generalną, sytuacyjną koncepcję kursu. Od powoda pochodził też pomysł scenek, opis akcji, jej miejsca i osób biorących w niej udział oraz zakończenie z pointą, które powód napisał w języku polskim, a W. i K. na podstawie pomysły powoda napisali je w języku rosyjskim. Sporządzone przez nich dialogi przedstawiano powodowi, a wtedy on zamawiał odpowiednie plansze i dostarczał je do realizacji. Końcowy materiał literacki, stanowiący podstawę realizacji nagrania kursu, sporządzał powód. Za każdą opracowaną lekcję (odcinek) zarówno powód, jak i W. oraz K. otrzymywali wynagrodzenie. Po opracowaniu 19 odcinków lekcyjnych zawarta została w dniu 12 marca 1965 r. między pozwanym z jednej strony a powodem i W. z drugiej strony umowa, w której ci ostatni zobowiązali się opracować dla pozwanego 20 scenariuszy krótkometrażowych filmów zdjęciowych telewizyjnych kursu języka rosyjskiego. Według tej umowy autorzy odstąpili pozwanemu na własność zamówione scenariusze, prawa autorskie do nich oraz prawo do przeniesienia dzieła na film lub w części w dowolnej formie i za pomocą wszelkiej techniki. Pozwany nabył też uprawnienie do powierzenia innym osobom dalszego opracowania dzieła bez potrzeby uzyskiwania zgody autorów. Stosownie zaś do § 5 umowy, pozwanemu przysługiwało prawo dokonywania przeróbek, przystosowań i uzupełnień zamówionego dzieła, z tym, że powinien był on zwrócić się o ich dokonanie do autorów, a ci zobowiązani byli dokonać ich w terminie zakreślonym przez pozwanego i według jego wskazówek, bez dodatkowego wynagrodzenia. W wypadku niewykonania przeróbek przez autorów pozwany mógł je zlecić osobie trzeciej na ich koszt. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, według tej umowy powód jest jedynie współautorem, a nie autorem scenariuszy lekcji od 20. do 39. Na podstawie opinii biegłego Sąd Wojewódzki ustalił też, że powód jest również tylko współautorem pozostałych odcinków lekcyjnych kursu, a wobec tego nie narusza jego praw (współautora) zamieszczenie przy nadawaniu kursu w roku 1970 na planszy treści "współpraca Jerzy Ż.". Według dalszych ustaleń Sądu I instancji, zmiany audycyjne wprowadzone w kursie języka rosyjskiego w roku 1970 jedynie w nieznacznym stopniu naruszają całość koncepcji i nie naruszają point w przedstawionych biegłemu lekcjach. Za biegłym Sąd Wojewódzki przyjął też, że wprowadzone w roku 1970 zmiany w kursie mają charakter przeróbek i uzupełnień, których dokonywanie dopuszcza umowa z dnia 12 marca 1965 r. Ponieważ powód odmówił konsultacji przy dokonywaniu przeróbek i uzupełnień, pozwany mógł je powierzyć W. i K. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podniesiono wreszcie, że przeprowadzone zmiany w kursie były oczywistą koniecznością, a wobec tego w działaniu pozwanego nie można było się dopatrzeć naruszenia prawa autorskiego powoda. W rewizji powód domagał się bądź zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa w całości, bądź też jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarżący zarzucił trafnie, że ocena zakresu i charakteru dokonanych przez stronę pozwaną zmian i przeróbek w kursie języka rosyjskiego nie była możliwa bez dokonania przeglądu taśmy filmowej wszystkich odcinków lekcyjnych. O ile bowiem kurs języka rosyjskiego, według ustaleń Sądu Wojewódzkiego, składał się z 39 odcinków lekcyjnych, to dopiero po zapoznaniu się z całością emitowanego materiału możliwa będzie pełna ocena wprowadzonych do programu kursu języka rosyjskiego zmian. Dopiero wówczas też będzie można ocenić, czy i w jakim stopniu dokonane zmiany naruszyły całość koncepcji kursu. Wyjaśnienie tej kwestii było konieczne dlatego, że umowa z dnia 12 marca 1965 r., jak na to zdaje się wskazywać jej § 5, upoważniała stronę pozwaną do dokonywania jedynie takich, i to drobnych, przeróbek, przystosowań i uzupełnień, które nie prowadziły do załamania całościowej koncepcji kursu. Stanowisko takie uzasadniało zarówno to, że zamawiający miał obowiązek zwrócić się o ich dokonanie do autorów, jak i to, że przeróbki, przystosowania i uzupełnienia miały być wykonane bez dodatkowego wynagrodzenia (§ 5 zdanie trzecie i § 10 umowy). Przedstawione w postępowaniu rewizyjnym dokumenty, a zwłaszcza pismo St. K. z dnia 21 listopada 1970 r., zdają się potwierdzać stanowisko skarżącego, iż w wyniku zmian zerwano nie tylko logiczną, ścisłą więź treści i obrazu, ale jednocześnie złamana została koncepcja dydaktyczna kursu, co rzeczywiście mogło ośmieszyć autorów lekcji kursu języka rosyjskiego nie tylko w oczach telewidzów, ale również w oczach specjalistów - slawistów, tym bardziej, że według twierdzeń powoda, kurs ten w pierwotnej wersji zdobył już uznanie w niektórych ośrodkach naukowych. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Wojewódzki dla należytego wyjaśnienia sprawy dopuści także dowód z opinii biegłego z zakresu nauki języka rosyjskiego, który powinien ocenić charakter i stopień oraz konieczność i celowość dokonanych przez stronę pozwaną zmian w kursie języka rosyjskiego emitowanym w roku 1970. Przytoczone okoliczności wskazywały na to, że sprawa nie została w dotychczasowym postępowaniu należycie wyjaśniona, co z kolei uzasadniało podstawę rewizyjną z art. 368 pkt 3 kpc. Stąd też Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 i 108 § 2 kpc).