I CR 359/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN H. Dąbrowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Gola, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Zelmet" w W. Przeciwko Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych w Warszawie o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 6 lipca 1981 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa wniosła w pozwie o zasądzenie od pozwanej Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych w Warszawie kwoty 185.400 zł tytułem zwrotu zapłaconych dnia 1.XII.1978 r. kar umownych niesłusznie - zdaniem strony powodowej - pobranych przez pozwaną.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6.VII.1981 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowych w Warszawie na rzecz powodowych Zakładów 95.100 zł z 8% od dnia 1.XII.1978 r., a w pozostałej części powództwo oddalił.W uzasadnieniu wyroku m.in. ustalił i wskazał, iż PKP dnia 29.X.1978 r. na bocznicę kolejową przy ul. (...) podstawiła wagony nr 56256696 i 65250829, które zawierały taśmę stalową ustawioną w kręgach na paletach. Wagony były zaplombowane, a przesyłka została przez stronę powodową przyjęta bez zastrzeżeń i pokwitowana jako odebrana.Strona powodowa niezwłocznie przystąpiła do rozładunku, ale po otworzeniu wagonów okazało się, że w każdym wagonie znajduje się kilka kręgów taśmy stalowej spłaszczonej. Zaraz następnego dnia strona powodowa powiadomiła PKP, że w wagonach jest uszkodzona taśma, stawiając wniosek o delegowanie przedstawiciela PKP i sprawdzenie przez niego stanu przesyłki. Przedstawiciel PKP przybył dnia 6.XI.1978 r. i sporządził protokoły o stanie przesyłki. Z protokołów tych wynika, że przedstawiciel PKP zastał wagony otwarte i nie rozpoczęto rozładunku. Każdy z wagonów zawierał kilka kręgów taśmy spłaszczonej.Kolejno dnia 8.XI.1978 r. strona pozwana podstawiła na bocznicę kolejową wagony nr 57733071 i 57738823 do rozładunku. Wagony zawierały również taśmę stalową. Niezwłocznie po otworzeniu wagonów i ujawnieniu uszkodzenia taśmy stalowej strona powodowa powiadomiła PKP o konieczności obejrzenia przesyłki przez przedstawiciela PKP i sporządzenia protokołu kolejowego. Przybył on dopiero dnia 13.XI.1978 r. i również stwierdził, że w wagonach znajduje się kilka kręgów taśmy spłaszczonej. Z protokołu o stanie przesyłki wynika, że palety, na których ustawiona była taśma, nie były zabezpieczone przed przesuwaniem się taśmy i to powodowało przewracanie się kręgów taśmy.Za przetrzymywanie wagonów na bocznicy kolejowej PKP pobrały od strony powodowej - od pierwszej przesyłki 110.400 zł, od drugiej 70.200 zł, razem 180.600 zł tytułem kar umownych.Strona powodowa nie składała reklamacji odnośnie do stwierdzonych uszkodzeń w przesyłkach.Za przetrzymywanie wagonu nr 14836531 PKP wymierzyły karę umowną w kwocie 4.800 zł. Kwota ta została uznana przez stronę pozwaną, wymierzenie bowiem kar za przestój wagonów nie było prawidłowe.Sąd Wojewódzki po zasięgnięciu opinii biegłego uznał, iż: 1) strona pozwana była uprawniona do naliczenia kar umownych za przetrzymywanie na bocznicy czterech wagonów z taśmą metalową, 2) strona powodowa jako odbiorca przesyłki była obowiązana rozładować wagony, nie czekając na przybycie przedstawiciela PKP, oraz sporządzić protokół we własnym zakresie, 3) PKP powinny zwrócić część pobranych kar umownych, przyczyniły się bowiem do przetrzymania wagonów, nie powiadamiając powoda o trudnościach w niezwłocznym sporządzeniu protokołu kolejowego.Sąd Wojewódzki uznał, iż zawinienie PKP w przetrzymywaniu wagonów należy określić na 50%, co uzasadnia - przy zastosowaniu przepisów wykonawczych (ust. 5) do art. 109 DKP - zasądzenie na rzecz strony powodowej części uiszczonych kar umownych.Zasądzona na rzecz strony powodowej kwota obejmuje 90.300 zł i kwotę 4.800 zł uznaną przez stronę pozwaną.W rewizji powodowe Zakłady wniosły o zmianę powyższego wyroku w części oddalającej powództwo i zasądzenie na ich rzecz od strony pozwanej dalszej kwoty 90.300 zł ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 107 ust. 2 pkt 2 dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (DKP - Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7) odbiorca obowiązany jest zapłacić karę umowną m.in. w razie przetrzymania wagonu w czasie dłuższym niż przewidziany w przepisach. Z oceną tego obowiązku wiążą się m.in. przepisy dotyczące sytuacji, gdy podjęto lub należało niezwłocznie podjąć czynności zachowawcze ze względu na częściowe uszkodzenie lub możliwość uszkodzenia przesyłki.Tak więc w myśl art. 126 ust. 1 DKP, jeżeli kolej spostrzega lub przypuszcza albo jeżeli osoba uprawniona twierdzi, że przesyłka zaginęła lub została uszkodzona, kolej zobowiązana jest niezwłocznie stwierdzić protokolarnie stan, a w razie potrzeby i wagę przesyłki, oraz jeżeli jest to możliwe - przyczyny i czas powstania szkody. Według ust. 3 art. 126 DKP, jeżeli czynności, podjęte przez kolej na żądanie osoby uprawnionej, nie wykażą zaginięcia lub uszkodzenia przesyłki lub też stwierdzą tylko braki lub uszkodzenia uznane przez kolej, to osoba, która żądała sporządzenia protokołu, ponosi koszty jego sporządzenia, a także kary umowne za przetrzymanie wagonu. Poza tym z postanowień art. 127 DKP wynika, że z chwilą odebrania przesyłki nie gasną roszczenia do kolei z umowy przewozu, m.in. roszczenia o odszkodowanie z powodu częściowego zaginięcia lub uszkodzenia przesyłki, jeżeli z winy kolei zaniedbano stwierdzenia szkody, którego należało dokonać (art. 127 ust. 1 pkt 2 lit. b), oraz roszczenia o naprawienie szkód nie dających się z zewnątrz zauważyć, które po odebraniu przesyłki stwierdzono, jeżeli osoba uprawniona udowodni, że szkoda powstała w czasie między wydaniem przesyłki do przewozu a jej wydaniem (art. 127 ust. 1 pkt 3 lit. b).Z zestawienia przytoczonych postanowień art. 127 DKP i art. 126 DKP wynika, iż - w razie zaniedbania kolei niezwłocznego po otrzymaniu od odbiorcy przekazanej mu przesyłki zawiadomienia o częściowym zaginięciu lub uszkodzeniu przesyłki sporządzenia stosownego protokołu - odbiorca jest uprawniony do wykazania wynikłej w czasie przewozu szkody innymi aniżeli protokół kolejowy środkami dowodowymi, a w szczególności do sporządzenia stosownego protokołu we własnym zakresie.Zaniechanie przez odbiorcę w takim przypadku wykorzystania uprawnień do podjęcia we własnym zakresie czynności zachowawczych nie uchyla w zasadzie obowiązku uiszczenia przez niego kar umownych za przetrzymanie wagonów, co nie wyłącza w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach zwolnienia odbiorcy od kar umownych lub ich zwrotu w całości lub części - stosownie do przepisów wykonawczych (ust. 5) do art. 109 DKP. Odmiennego w tym względzie stanowiska reprezentowanego przez stronę powodową nie można uznać za zasadne. Mogłoby ono prowadzić do nie usprawiedliwionego - w świetle prawidłowej wykładni omawianych przepisów - uwolnienia odbiorcy z obowiązku uiszczenia kar umownych za przetrzymanie wagonów, gdy - w sytuacji powiadomienia kolei o potrzebie stwierdzenia szkody z powodu częściowego zaginięcia lub uszkodzenia przekazanej przesyłki i biernego poza tym zachowania się odbiorcy - w rzeczywistości braki lub uszkodzenia nie powstały albo szkoda wynikła z częściowego zaginięcia lub uszkodzenia przesyłki jest niewspółmiernie niska lub znikoma w stosunku do szkody powstałej z przetrzymania wagonów uniemożliwiającego konieczne ze względów ogólnogospodarczych, dalsze sprawne ich wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem. Ta ostatnia sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie, jest bowiem rzeczą niesporną, że strona powodowa nie składała reklamacji dotyczącej odszkodowania, przy czym pełnomocnik strony powodowej na rozprawie przed Sądem Wojewódzkim w dniu 15.VI.1981 r. oświadczył, iż "uszkodzenie taśmy było tego typu, że można je było zlikwidować i uszkodzone taśmy stalowe użyć do produkcji".W świetle przytoczonych wskazań i dokonanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń brak jest zatem - wbrew zarzutom rewizji - usprawiedliwionych podstaw do kwestionowania prawidłowości oddalenia roszczenia o zwrot kar umownych przewyższającego kwotę zasądzoną zaskarżonym wyrokiem.Z przytoczonych zasad należało rewizję oddalić. Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.