III CRN 143/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Centrali Spółdzielni Ogrodniczych - Zakład Eksportowo-Importowy - Oddział w G. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w Bydgoszczy o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 30 października 1973 r.oddalił rewizję nadzwyczajną (...).Uzasadnienie faktycznePowód otrzymał z zagranicy za międzynarodowym listem przewozowym przesyłkę winogron, która w dniu 14.X.1970 r. na stacji granicznej w M. została ponownie nadana do przewozu za krajowym listem przewozowym (bez przeładowania) do stacji przeznaczenia w Z. W trakcie przewozu nastąpiło częściowe zaginięcie (okradzenie) przesyłki, a ponadto kolej doręczyła przesyłkę odbiorcy z przekroczeniem terminu dostawy; po odebraniu przesyłki przez odbiorcę stwierdzono częściowe jej zniszczenie w postaci 20,6% owocu w stanie zepsucia.Strona pozwana w postępowaniu reklamacyjnym zapłaciła powodowi odszkodowanie za zaginioną część przesyłki, natomiast odmówiła zapłaty odszkodowania za zniszczenie na skutek zepsucia. W związku z tym powód dochodzi w pozwie zapłaty kwoty 35.445,88 zł tytułem naprawienia szkody spowodowanej zepsuciem się winogron, twierdząc, że nastąpiło ono na skutek przekroczenia terminu przewozu.Wyrokiem z dnia 25.XI.1971 r. Sąd Powiatowy w Bydgoszczy zasądził na rzecz powoda kwotę 15.000 zł, resztę zaś powództwa oddalił. Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki uchylił wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy powtórnie zasądził kwotę 15.000 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Wojewódzki zmienił powyższy wyrok i oddalił powództwo o kwotę 15.000 zł, zasądzając od powoda na rzecz strony pozwanej 3.920 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego oraz o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w części oddalającej powództwo powyżej kwoty 15.000 zł. Rewizja nadzwyczajna oparta jest na zarzucie naruszenia art. 127 ust. 1 pkt 1 i 3 dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7). W uzasadnieniu tego zarzutu rewidujący kwestionuje jako błędne stanowisko Sądu Wojewódzkiego, oparte na przepisie art. 127 ust. 1 pkt 3 wymienionego dekretu, że roszczenie odszkodowawcze powoda wygasło wobec niewezwania kolei przez odbiorcę do sporządzenia odpowiedniego protokołu szkody na skutek przekroczenia terminu przewozu. Rewizja nadzwyczajna reprezentuje pogląd, że wymieniony przepis dotyczy innego rodzaju szkód, mianowicie szkód "nie dających się z zewnątrz zauważyć", i nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Roszczenia powoda znajdują natomiast oparcie w przepisie pkt 1 ust. 1 art. 127 tegoż dekretu, który wyraźnie stanowi, że - wbrew ogólnej zasadzie - roszczenie do kolei z umowy przewozu nie wygasa z chwilą odebrania przesyłki mimo niesporządzenia protokołu szkody, jeżeli roszczenie wynika z przekroczenia terminu dostawy, a odbiorca złożył reklamację w terminie dwóch miesięcy od dnia zawiadomienia o nadejściu przesyłki. Ponieważ obie te przesłanki zostały w sprawie niniejszej spełnione, wyrok Sądu Powiatowego był, zdaniem rewidującego, prawidłowy.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Podniesiony zarzut wadliwego oparcia rozstrzygnięcia przez Sąd Wojewódzki na przepisie art. 127 ust. 1 pkt 3 dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (nazwanego dalej w skrócie dekretem) i wysnucia stąd błędnego wniosku o wygaśnięciu roszczeń powoda jest chybiony i wynika z mylnej wykładni przepisów tego dekretu.Odpowiedzialność kolei za przekroczenie terminu dostawy przesyłek jest unormowana w art. 102 dekretu, który przewiduje tę odpowiedzialność w trzech wypadkach, przy czym każdy z nich wiąże się z innym zakresem obowiązku odszkodowania. Pierwszy wypadek, uregulowany w ust. 2 art. 102 dekretu, obejmuje odpowiedzialność kolei za sam fakt przekroczenia terminu dostawy mimo niewykazania szkody. Odszkodowanie mieści się wówczas w granicach od 10% do 50% przewoźnego. Szerszy zakres odszkodowania jest przewidziany w ust. 3 art. 102 dekretu, obejmującym sytuacje, w których na skutek przekroczenia terminu dostawy powstała szkoda inna niż szkoda w przesyłce. W tym wypadku odszkodowanie mieści się w granicach pełnej kwoty przewoźnego. Jeżeli natomiast szkoda nastąpiła w przesyłce, a zatem polega na jej zniszczeniu lub uszkodzeniu, to wówczas stosownie do przepisu ust. 4 pkt 4 art. 102 dekretu kolej jest zobowiązana zapłacić odszkodowanie według przepisów art. 100 i 101 dekretu, normujących odpowiedzialność kolei za zaginięcie lub uszkodzenie przesyłki: przepisy te nakładają na kolej obowiązek naprawienia pełnej szkody według rzeczywistej udowodnionej wartości przesyłki, a w razie częściowego uszkodzenia przesyłki - w wysokości sumy, o którą obniżyła się wartość przesyłki.Ponieważ art. 102 dekretu odsyła do ogólnego unormowania odpowiedzialności kolei za zaginięcie lub uszkodzenie przesyłki w czasie przewozu, należy do odpowiedzialności za przekroczenie terminu dostawy, jeżeli wskutek tego przekroczenia nastąpi szkoda w przesyłce, stosować również przepisy dekretu normujące przesłanki odpowiedzialności i tryb ustalania szkody odnoszące się do odpowiedzialności uregulowanej w art. 100 i 101 dekretu. W szczególności chodzi o przepisy art. 126 i 127 dekretu, które stanowią, że konieczną przesłanką obowiązku odszkodowania jest protokolarne stwierdzenie przez kolej stanu przesyłki przed jej odbiorem, a jeżeli szkoda nie daje się z zewnątrz zauważyć, to osoba uprawniona jest zobowiązana wystąpić do kolei z żądaniem stwierdzenia szkody niezwłocznie po jej wykryciu, najpóźniej jednak w ciągu siedmiu dni po odebraniu przesyłki.Wymieniony natomiast w rewizji nadzwyczajnej przepis ust. 1 pkt 1 art. 127 dekretu odnosi się - jak to wynika z jego brzmienia, które nie zawiera wzmianki o szkodzie w przesyłce - wyłącznie do roszczeń z tytułu samego przekroczenia terminu dostawy albo z tytułu szkód innych niż szkody w przesyłce (art. 102 ust. 2 i 3 dekretu).Wszystkie zaś wypadki, w których szkoda nastąpiła w przesyłce, podlegają przepisom art. 127 ust. 1 pkt 2 i 3 dekretu, co wynika z samego brzmienia tych przepisów, w których jest wyraźnie mowa o szkodzie w przesyłce.Za taką wykładnią wymienionych przepisów przemawia również ich cel.Jeżeli chodzi o odpowiedzialność kolei za sam fakt przekroczenia terminu dostawy albo za szkody inne niż w przesyłce (np. wydatki na utrudniony dalszy transport, zwiększone koszty wyładunku itp.), to protokolarne ustalenie stanu przesyłki przez kolej byłoby dla oceny rozmiarów szkody i zakresu odpowiedzialności pozbawione znaczenia. Wobec tego do zachowania roszczeń i udowodnienia szkody przewidziany jest w pkt 1 ust. 1 art. 127 dekretu dwumiesięczny termin reklamacyjny. Natomiast protokolarne ustalenie stanu przesyłki oraz przyczyny i czasu powstania szkody jest konieczne, jeżeli szkoda nastąpi w przesyłce, ma ono bowiem na celu ochronę kolei przed późniejszymi roszczeniami o naprawienie szkód, których powstanie, przyczyny i rozmiar byłyby wyłączone spod oceny i kontroli organów kolejowych. W tych więc warunkach zaniedbanie przez odbiorcę przesyłki zgłoszenia żądania protokolarnego sprowadzenia stanu przesyłki przez kolej i ustalenia szkody zgodnie z wymaganiami art. 126 i 127 ust. 1 pkt 2 i 3 dekretu powoduje w myśl ust. 1 zd. pierwsze art. 127 dekretu wygaśnięcia roszczeń odszkodowawczych.W świetle powyższych rozważań należy uznać, że Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej wykładni powołanych przepisów dekretu i trafnie przyjął, że roszczenia powoda o odszkodowanie za straty w przesyłce winogron, powstałe na skutek przekroczenia terminu dostawy, wygasły na podstawie art. 127 ust. 1 zd. pierwsze dekretu, ponieważ - co w sprawie jest niesporne - powód nie dopełnił wymagań przewidzianych w art. 126 i 127 ust. 1 pkt 2 i 3 dekretu. Nie do przyjęcia jest natomiast stanowisko wyrażone w rewizji nadzwyczajnej, że wystarczający jest protokół sporządzony w celu ustalenia szkód spowodowanych kradzieżą części przesyłki. Protokół ten, nie dotyczący szkód spowodowanych zepsuciem się winogron i nie stwierdzający stanu winogron, nie odpowiada wymaganiom wspomnianych przepisów dekretu. Protokołu sporządzonego przez organy kolejowe nie może również zastąpić protokół sporządzony przez PIH, żaden bowiem z przepisów dekretu nie przewiduje możliwości sporządzenia protokołu szkody przez organy innych władz.Z tych wszystkich przyczyn rewizja nadzwyczajna, oparta na błędnym poglądzie prawnym, podlega z mocy art. 421 § 1 k.p.c. oddaleniu.