I CR 407/71

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 października 1971 r. sprawy z powództwa Sylwii W. i Krystyny B. przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności o 164.760 zł na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 12 marca 1971 r. II C 32/71 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneFranciszek K. po zamordowaniu wraz z dwoma jeszcze osobnikami ojca powódek Jana F., zrabował kilka książeczek oszczędnościowych, z których w dniach 16 i 17 stycznia 1969 r. podjął w K. sumę 27.000 zł, a w KR 220.000 zł. Po ujęciu sprawcy odzyskano 82.240 zł, którą to kwotę wypłacono powódkom. Nieodzyskaną różnicę 164.760 zł wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 2 października 1969 r. IV K. 49/69, zasądzono od sprawców na rzecz pozwanej PKO tytułem odszkodowania.Ostatnia okoliczność, której ustaleniem Sąd Wojewódzki przy rozpoznaniu niniejszej sprawy cywilnej uznał się związany zgodnie z art. 11 k.p.c., a która uniemożliwia powódkom dochodzenie od sprawcy kwot pobranych z książeczek ich ojca, uzasadnia żądanie powódek wobec PKO, by ona wyrównała ich szkodę.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego także pracownicy PKO nie zachowali należytej staranności przy sprawdzaniu dowodu osobistego, noszącego niewątpliwie cechy przeróbek i zmiany fotografii.W tych warunkach PKO winna ponieść konsekwencje nieprawidłowych wypłat.Z tej przyczyny i na zasadzie art. 471 k.c. Sąd Wojewódzki w całości uwzględnił powództwo i zasądził od pozwanej PKO na rzecz powódek po 82.380 zł z 8% od daty wytoczenia powództwa.Wyrok ten zaskarżyła pozwana PKO, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 11 i 217 k.p.c., a nadto - dowolność ustalenia braku staranności jej pracowników przy wypłatach z książeczek ojca powódek.Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję PKO z następujących przyczyn:Sąd Wojewódzki oczywiście mylnie zastosował art. 11 k.p.c. Przepis ten bowiem ustanawia związanie sądu cywilnego ustaleniami wyroku wydanego w postępowaniu karnym co do popełnienia przestępstwa przez osobę skazaną.Fakt zasądzenia takim wyrokiem odszkodowania za szkodę wyrządzoną przestępstwem wiązałby sąd cywilny z mocy art. 365 § 1 k.p.c. i skutkowałby odrzucenie pozwu, gdyby osoba, na rzecz której zasądzono odszkodowanie, zamierzała w drodze procesu cywilnego dochodzić tego samego odszkodowania od sprawcy przestępstwa.Zasądzenie od mordercy (K.) na rzecz PKO odszkodowania w wysokości kwoty dochodzonej przez powódki - wbrew odmiennemu zdaniu PKO - odpowiadało prawu. Złożenie pieniędzy na rachunku bankowym PKO jest depozytem nieprawidłowym, do którego stosuje się odpowiednie przepisy o pożyczce (art. 845 k.c.), udzielenie zaś pożyczki powoduje przeniesienie na własność pożyczonych pieniędzy (art. 720 k.c.). Kwoty więc wykazane książeczkami oszczędnościowymi Jana F. stanowiły własność PKO, a nie właściciela książeczek, a po tegoż śmierci - powódek. Z tej jednak okoliczności bynajmniej nie wynika, by powódki nie mogły dochodzić zwrotu zrabowanych kwot od sprawcy zaboru czy jego spadkobierców. Wspomniane zasądzenie odszkodowania na rzecz PKO nie stanowiłoby ku temu przeszkody. Jedynie zaspokojenie PKO zwolniłoby sprawcę od odpowiedzialności wobec powódek; wówczas zresztą PKO wypłaciłoby powódkom poszukiwaną kwotę. Gdyby odpowiedzialność ta była realna, zachodziłaby przypadkowa solidarność wierzycieli (anal. z art. 367 k.c.).Pierwszy więc z argumentów, którym Sąd Wojewódzki uzasadnił uwzględnienie powództwa, nie odpowiadał prawu. Drugi (niestaranność kasjerów PKO przy wypłatach do rąk K.) - stanowi ocenę, pozbawioną jednak przesłanek w postaci konkretnych ustaleń, a więc niesprawdzalną przez sąd rewizyjny. Sąd Wojewódzki bowiem niczego nie ustalił w przedmiotach, jak doszło do pobrania przez K. znacznych przecież sum pieniężnych z obcych książeczek oszczędnościowych, a w szczególności, czyim dowodem osobistym legitymował się K., czy rzeczywiście nosił on ślady "przeróbek i zmiany fotografii", czy też, jak przytoczyła pozwana, przeróbki takie były zbędne, gdyż K. był łudząco podobny do jego ofiary. Dowolność przytoczonej oceny stanowiła o dowolności zastosowania art. 471 k.c., czyli o naruszeniu tego przepisu.Wobec niezbędności przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadnione było orzeczenie po myśli art. 388 § 1 k.p.c.Pozwana PKO była obowiązana z mocy umowy rachunku bankowego (przechowywania gotówki) do wypłacenia pieniędzy tylko posiadaczowi rachunku względnie osobie przez niego upoważnionej. Gdy w rozpatrywanej sprawie wypłaciła gotówkę innej osobie, nienależycie wykonała swoje zobowiązania. Toteż trafnie wskazał Sąd Wojewódzki, że odpowiedzialność PKO za szkodę powódek opiera się na art. 471 k.c. Przepis ten ustanawia domniemanie winy dłużnika. Rzeczą więc PKO przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie wykazanie, że jej kasjerzy (Anna K. i Alojzy P., jak okazuje się z akt karnych K.) wykazali przy wypłatach szczególną ostrożność należną mieniu społecznemu (art. 355 § 2 k.c.), do którego, jak wywiedziono, należały pieniądze złożone na książeczkach oszczędnościowych ojca powódek.