VI KZP 54/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski.Sędziowie: Z. Chełmicki (sprawozdawca), A. Kafarski, S. Kotowski, (współsprawozdawca), Z. Kubec, J. Matysiak, F. Szeliński.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Adama M. i innych, oskarżonych z art. 6 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., po rozpoznaniu przedstawionej przez zwykły skład Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 26 maja 1965 r. następującej kwestii prawnej, wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy podjęcie wkładu oszczędnościowego określonego właściciela (osoby prywatnej) książeczki oszczędnościowej przez osobę nieuprawnioną, w następstwie przestępnego wejścia w posiadanie tej książeczki, podlega ukaraniu według przepisów o ochronie mienia społecznego w wypadku, gdy nastąpiło to w okolicznościach, w których w myśl obowiązujących przepisów Powszechna Kasa Oszczędności nie odpowiada za dokonaną wypłatę?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawiona do rozstrzygnięcia kwestia prawna była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 14 czerwca 1962 r. VI KO 23/62, powziętej w składzie siedmiu sędziów, uznał, że wyłudzenie wkładu oszczędnościowego w PKO stanowi zagarnięcie mienia społecznego, i to niezależnie od tego, kto ostatecznie - zgodnie z obowiązującymi przepisami - poniósłby stratę na skutek działania sprawcy: PKO czy właściciel książeczki.W uzasadnieniu powyższej uchwały został wyrażony pogląd, że dopóki pieniądze nie zostały wypłacone osobie uprawnionej, dopóty stanowiły one własność PKO, a w konsekwencji takiego stanu rzeczy bezprawne pobranie wkładu oszczędnościowego jest zamachem na własność społeczną.Sąd Najwyższy w składzie zwykłym w uzasadnieniu przedstawionego pytania prawnego podniósł, że uchwała z dnia 14 czerwca 1962 r. nie uwzględnia normy zawartej w art. 3311§ 1 k.p.k., według której skazanie za zagarnięcie mienia społecznego pociąga za sobą obowiązek zasądzenia z urzędu na rzecz pokrzywdzonej instytucji państwowej, jednostki gospodarki uspołecznionej lub organizacji społecznej odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego mienia. Z tego też względu zagadnienie, czy w razie podjęcia cudzego wkładu oszczędnościowego PKO odpowiada za dokonaną wypłatę, czy też nie oraz czy nastąpiła szkoda w mieniu społecznym, nie jest - zdaniem Sądu Najwyższego - obojętne, gdyż od tego zależy ocena prawna działania sprawcy.Zastrzeżenia te nie są zasadne. Zgodnie bowiem z treścią art. 3311 k.p.k. sąd zasądza przewidziane w tym przepisie odszkodowanie "na pokrycie wyrządzonej szkody". Jeżeli więc w razie skazania za zagarnięcie mienia społecznego pokrzywdzona instytucja państwowa lub jednostka gospodarki uspołecznionej albo organizacja społeczna ostatecznie szkody nie poniosła, to podstawy do zastosowania powyższego przepisu oczywiście nie będzie i odpadnie tym samym obowiązek zasądzenia takiego odszkodowania.Uszczerbek w mieniu społecznym zaznacza się już w zmniejszeniu pieniężnych środków obiegowych w wyniku bezprawnego i z pominięciem woli właściciela wycofania wkładu oszczędnościowego w PKO.Kwestia zaś, jaką konkretnie szkodę PKO w związku z tym poniosła, zależy od ustaleń faktycznych.