VI KO 23/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: M. Paluch, Z. Kubec (współsprawozdawca), K. Wagner (sprawozdawca), W. Dąbrowski, M. Bogusławski, Z. Chełmicki.Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Lucjana L. oskarżonego z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez zwykły skład Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 1 lutego 1962 r. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy wyłudzenie wkładu oszczędnościowego określonego właściciela książeczki oszczędnościowej w Powszechnej Kasie Oszczędności stanowi zagarnięcie mienia społecznego?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKwestia prawna przedstawiona w pytaniu Sądu Najwyższego była już przedmiotem rozważań Najwyższego Sądu Wojskowego. W szczególności postanowienie tego Sądu z dnia 8 stycznie 1959 r. Rw. 2315/58 (opublikowane w ONSW 1960 r., poz. 194) stwierdza, że zagadnienie, kto ostatecznie poniósłby stratę wskutek działania sprawcy: PKO czy właściciel książeczki - jest bez znaczenia. Zdaniem Najwyższego Sądu Wojskowego wyłudzenie wkładu oszczędnościowego w PKO stanowi zagarnięcie mienia społecznego.Stanowisko to jest słuszne.Dokonywanie przez obywateli pieniężnych wkładów oszczędnościowych do kas PKO przedstawia się z punktu widzenia prawa (art. 545 k.z.) jako przechowanie niewłaściwe (depositum irregulare). W tym wypadku, skoro nie chodzi o rzecz, do której indywidualności oddający na przechowanie przywiązuje znaczenie, lecz o obiekt podlegający z racji swej natury zmieszaniu lub wymianie na inne - własność pieniędzy "in specie" wniesionych do PKO przechodzi na tę instytucję.Umowa o przechowanie niewłaściwe służy obustronnym celom gospodarczym oddającego i przyjmującego na przechowanie; ten ostatni przyjmuje daną rzecz, aby móc jej używać w swoich celach; w tym zakresie przechowanie niewłaściwe wykazuje zbieżność z pożyczką, co do pożyczki zaś ustawa (art. 430 § 1 k.z.) wyraźnie stanowi o przejściu przedmiotu pożyczki na własność biorącego pożyczkę.PKO, jako przechowująca państwowa instytucja bankowa (art. 44 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o prawie bankowym - Dz. U. Nr 20, poz. 121) i uchwała nr 12 Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 1961 r. w sprawie zatwierdzenia statutu Powszechnej Kasy Oszczędności (M.P. Nr 9, poz. 52), ma prawo dysponowania pieniężnym wkładem oszczędnościowym w ramach swojej działalności, a względem wnoszącego wkłady oszczędnościowe ma obowiązek wypłacenia temu ostatniemu kwoty odpowiadającej wartości tych wkładów z należnymi odsetkami. Za powyższe zobowiązanie PKO z tytułu złożonych u niej wkładów oszczędnościowych ludności poręcza Państwo (§ 5 cytowanego wyżej statutu Powszechnej Kasy Oszczędności).Fakt, że w pewnych określonych okolicznościach (np. w razie utracenia przez właściciela książeczki oszczędnościowej wraz z dowodem osobistym i legitymowania się tymi dokumentami przez osobę nieuprawnioną przed upływem oznaczonego terminu do zgłoszenia PKO zawiadomienia o ich utraceniu) PKO ma szanse zwolnienia się od tego zobowiązania, nie ma wpływu na rozpatrywane zagadnienie. Pomijając bowiem okoliczność, że w każdym wypadku wyłudzenia pieniędzy z kas PKO ma miejsce mniejszego lub większego stopnia niedopatrzenie, które może pozostawiać kwestię odpowiedzialności otwartą - stwierdzić trzeba, że zupełnie inną sprawą jest własność pieniędzy wyłudzonych z kas PKO, a inną obowiązek PKO wypłacenia właścicielowi książeczki oszczędnościowej kwoty odpowiadającej wysokości wkładu i odsetek. Dopóki pieniądze nie zostały wypłacone przez PKO osobie uprawnionej, stanowiły one własność PKO. Bezprawne pobranie cudzego pieniężnego wkładu oszczędnościowego w PKO jest zamachem na własność społeczną niezależnie od zagadnienia rozrachunku i ostatecznej szkody, jaką sprawca wyrządziłby funduszowi mienia społecznego. Uszczerbek dla tego mienia zaznacza się już zresztą w zmniejszeniu pieniężnych środków obrotowych PKO.