I CR 579/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zofii B. i innych przeciwko Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy Wydział Finansowy i Edwardowi B. o zwolnienie spod egzekucji, po rozpoznaniu rewizji Prezydium Rady Narodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 22 kwietnia 1955 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneZofia B. działając osobiście oraz w imieniu i na rzecz małoletnich swych dzieci: Bogdana, Janusza-Marka i Elżbiety, w powództwie przeciwko Skarbowi Państwa (Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej) i Edwardowi B. żądała zwolnienia spod egzekucji wymienionych bliżej w pozwie przedmiotów zajętych na zaspokojenie zobowiązań podatkowych jej męża, a ojca pozostałych powodów.Według twierdzeń pozwu złoty zegarek damski firmy "Zenith" oraz 3 książeczki oszczędnościowe P.K.O. z wkładami wynoszącymi w dwóch po 3.000 zł i w trzeciej 1.500 zł są własnością Elżbiety B., złoty zegarek kieszonkowy "Schaffhausen" ze złotą dewizką, kupon gabardiny jasnej, kupon wełny ubraniowej i wkłady na trzech książeczkach w wysokości po 3.000 zł każdy, stanowią własność powoda Bogdana B., wkłady oszczędnościowe po 3.000 zł na dalszych dwóch książeczkach P.K.O. - Janusza-Marka B., a na jeszcze innych trzech książeczkach powódki Zofii B.Pozwany Edward B. uznał powództwo, pozwany zaś Skarb Państwa wnosił o jego oddalenie.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki roszczenia pozwu uwzględnił w całości, przytaczając następujące podstawy faktyczne i prawne swego rozstrzygnięcia (...):Wkłady oszczędnościowe ulokowane na książeczkach P.K.O. figurują na osoby, które nie są dłużnikami podatkowymi i nie odpowiadają za zobowiązania podatkowe pozwanego Edwarda B. Wkłady te ponadto w myśl art. 26 ustawy z dnia 22 marca 1951 r. o zmianie przepisów w reformie bankowej (Dz. U. Nr 18, poz. 143), wolne są spod zajęcia zarówno sądowego jak i administracyjnego do wysokości 3.000 zł oraz korzystają ze szczególnego przywileju "polegającego na otoczeniu ich poufnością, z czego wynika, że badanie pochodzenia sum składających się na wkłady nie jest dopuszczalne". Pozwany Skarb Państwa natomiast nie twierdzi, aby sumy ulokowane na książeczkach P.K.O. uzyskane zostały w drodze przestępnej. Wkłady oszczędnościowe powodów nie mogły zatem stanowić przedmiotu egzekucji administracyjnej skoro zajęcie ich było niedopuszczalne także i w świetle art. 56 dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. Nr 21, poz. 84).W rewizji, opartej na podstawach wymienionych w art. 371 § 1 k.p.c. Wydział Finansowy Prezydium Rady Narodowej domaga się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa, bądź uchylenia tegoż wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Rewizja jest uzasadniona.(...) Uzasadniony jest zarzut rewizji naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 26 ustawy z dnia 22 marca 1951 r. o zmianie przepisów o reformie bankowej i art. 56 dekretu o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych.Naruszenie wymienionych wyżej przepisów polega na błędnej ich interpretacji. Art. 26 ust. 5 powołanej ustawy zawiera tzw. ustawowe zagwarantowanie tajemnicy wkładów oszczędnościowych, które polega jedynie na tym, że P.K.O. nie może udzielać informacji dotyczących tych wkładów, chyba że zażąda tego sąd lub prokurator w związku z toczącą się przeciwko wkładcy sprawą karną. Natomiast z treści tego przepisu wcale nie wynika, jak to przyjmuje Sąd Wojewódzki, że także i "badanie pochodzenia sum składających się na wkłady jest niedopuszczalne". Gdyby bowiem tajemnicę tę należało w ten sposób rozumieć, ustawowe jej zagwarantowanie byłoby wprost bezprzedmiotowe, skoro tego rodzaju informacji P.K.O. nie posiada.Omawiany przepis nie ma zresztą w sprawie niniejszej w ogóle zastosowania, a to wobec dokonanego już przez Wydział Finansowy zajęcia wkładów oszczędnościowych stanowiących rzekomo własność powodów.Wchodzić tu mogą natomiast w grę jedynie przepisy o dopuszczalności egzekucji z tychże wkładów. Kwestię tę reguluje art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1951 r. w związku z art. 56 dekretu o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych. W myśl obu tych przepisów wkłady oszczędnościowe złożone w P.K.O. wolne są od zajęcia zarówno sądowego jak i administracyjnego do wysokości 3.000 zł. Z powyższego nie wynika jednak, że w przypadku ulokowania przez jedną osobę swych wkładów na kilku książeczkach oszczędnościowych w taki sposób, że żadne z nich nie przekracza kwoty 3.000 zł, wszystkie te wkłady wolne są od zajęcia bez względu na to, ile wynoszą one w sumie. Taka interpretacja omawianych przepisów, której właśnie dał wyraz Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, jest nie do przyjęcia, gdyż w konsekwencji prowadziłaby ona do ich obejścia. Za wkład oszczędnościowy w rozumieniu art. 26 ust. 1 ustawy o zmianie przepisów o reformie bankowej uważać natomiast należy w takim przypadku sumę wkładów na wszystkich książeczkach oszczędnościowych wystawionych na tę samą osobę.Sąd Wojewódzki oddalając w tej części powództwo jedynie w oparciu o błędną wykładnię art. 26 tej ustawy nie wyjaśnił istotnego w sprawie niniejszej i spornego zarazem między stronami zagadnienia, a mianowicie czyją własność stanowią sumy ulokowane na książeczkach P.K.O., przez co naruszył także art. 218 i 326 k.p.c. Fakt, że wkłady oszczędnościowe figurują na nazwiska powodów rodzi tylko domniemanie, że powodowie jako posiadacze tychże wkładów są ich właścicielami (art. 300 § 1 pr. rzecz.). Domniemanie to może być jednakże obalone. Okoliczności jakie zachodzą w danej sprawie, a mianowicie wystawienie kilku książeczek oszczędnościowych na jedną osobę w taki sposób, że poszczególne wkłady nie przekraczają sumy wolnej ustawowo od zajęcia, stosunek pokrewieństwa łączący posiadacza wkładów z egzekwowanym dłużnikiem (dzieci, żona), niepełnoletniość powodów, brak danych o posiadaniu przez nich własnego majątku itp. mogą bowiem usprawiedliwiać wniosek o tym, że powodowie pomimo wystawienia na ich nazwisko książeczek nie są właścicielami wkładów oszczędnościowych. Sąd Wojewódzki dążąc do wykrycia prawdy obiektywnej powinien był tę sporną między stronami okoliczność należycie wyświetlić, przede wszystkim poprzez zbadanie źródła, z którego powodowie uzyskali sumy stanowiące wkład oszczędnościowy, oraz czy uzyskanie tych sum nie nastąpiło na podstawie czynności pozornych, zmierzających do ukrycia przez pozwanego Edwarda B. swego majątku w drodze ulokowania go w postaci wkładów w P.K.O. na osoby nie będące dłużnikami podatkowymi.Jeśli zaś chodzi o powódkę Zofię B., to nawet w przypadku ustalenia, że jest ona właścicielką wkładów, wymagać będzie rozważenia ponadto kwestia, czy wkłady te stanowią jej majątek osobisty, czy też objęte są one wspólnością ustawową. W tym ostatnim bowiem przypadku podlegałyby one zajęciu, a to z uwagi na treść art. 23 § 1 kod. rodz. Skoro Sąd Wojewódzki tych wszystkich istotnych w sprawie okoliczności nie rozważył, wychodząc z błędnego założenia o niedopuszczalności egzekucji i badania pochodzenia sum stanowiących wkłady, zaskarżony wyrok także i w tej części należało uchylić i sprawę przekazać temuż Sądowi do ponownego rozpoznania i uzupełnienia postępowania dowodowego w wytkniętym kierunku.