I CR 57/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Dąbrowski.Sędziowie SN: T. Bukowski (spr.), W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 16 marca 1981 r. sprawy z powództwa Jadwigi Ł. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział Wojewódzki w Ł., Zdzisławowi K. i Jerzemu D. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 25 listopada 1980 r., sygn. akt. (...),zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo w stosunku do pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.Uzasadnienie faktyczneJadwiga Ł. wystąpiła przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń oraz przeciwko prowadzącemu zakład naprawczy Zdzisławowi K. i zatrudnionemu u niego Jerzemu D. z powództwa o zapłatę kwoty 30.000 zł tytułem odszkodowania na uszkodzenie samochodu, oddanego w dniu 3 maja 1980 r. do naprawy błotnika, lampy i zderzaka. Twierdziła, że w dniu 5 maja 1980 r. bez jego zgody pozwani K. i D. samochodem tym wyjechali. Po powrocie pozwany D., będąc w stanie nietrzeźwości, wyjechał nim ponownie i wtedy spowodował uszkodzenie pojazdu przez uderzenie w drzewo.Pozwani wnosili o oddalenie powództwa. Pozwani K. i D. nie zaprzeczyli, że uszkodzenie pojazdu nastąpiło w czasie jego samowolnego użycia. Pozwany zaś Zakład Ubezpieczeń stwierdził, że szkoda powódki pozostaje w związku przyczynowym z naprawą pojazdu i dlatego nie jest objęta ubezpieczeniem auto-casco. Uzasadniając ten zarzut pozwany Zakład powołał się na przepis § 24 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. z 1974 r. Nr 46, poz. 274, z późn. zm.).Wyrokiem wstępnym z dnia 25 listopada 1980 r. Sąd Wojewódzki "ustalił, że pozwani ponoszą cywilną odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną Jadwidze Ł. rozbiciem należącego do niej samochodu". Za podstawę prawną odpowiedzialności pozwanego K. Sąd uznał przepisy art. 415 i art. 430 k.c., a pozwanego D. przepis art. 415 k.c.Odpowiedzialność za pozwanego Zakładu Ubezpieczeń uzasadnił przepisem § 22 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych.Sąd Wojewódzki powołał się poza tym na orzeczenie SN z dnia 25 kwietnia 1977 r. w sprawie IV CR 122/77, OSNCP 1973 r., z. 2, poz. 33, zawierające tezę, że nie jest objęte wyłączeniem odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia auto-casco, przewidzianego w § 24 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu przez osobę prowadzącą zakład naprawczy, spowodowane samowolnym, bez zgody posiadacza użyciem pojazdu oddanego do naprawy.Rewizję złożył wyłącznie pozwany Zakład Ubezpieczeń. Wskazując na postawę rewizyjną z art. 368 pkt 1 k.p.c. wnosił o zmianę tego wyroku i oddalenie powództwa w stosunku do skarżącego. We wniosku ewentualnym domagał się uchylenia wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozporządzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słuszny jest zarzut braku podstaw do przyjęcia odpowiedzialności cywilnej pozwanego Zakładu Ubezpieczeń za szkodę wyrządzoną przez pozwanych K. i D. Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że pozwany Zakład ponosi odpowiedzialność z obowiązkowego ubezpieczenia auto-casco. Wyjaśniając mianowicie podstawę prawną wyroku (art. 328 § 2 k.p.c.) przytoczył przepisy o odpowiedzialności ubezpieczeniowej auto-casco (§ 22 i § 24 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r.), jak również tezę wskazanego wyżej orzeczenia SN z dnia 25 kwietnia 1977 r. w sprawie IV CR 122/77.Należało natomiast stosownie do art. 381 k.p.c. wziąć z urzędu pod rozwagę naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego z innych przyczyn.Samowolne użycie przez pozwanych K. i D. pojazdu powódki nie było czynnością związaną z jego naprawą. Uszkodzenie zatem pojazdu nastąpiło nie na skutek zleconych im czynności naprawczych. Szkoda ta nie była też następstwem żadnego z pięciu zdarzeń ubezpieczeniowych taksatywnie wymienionych w punkcie szóstym § 24 rozporządzenia z 1974 r. Z punktu czwartego § 22 ust. 2 rozporządzenia zostały przyjęte do tego przepisu tylko kradzież i rabunek pojazdu, jeżeli sprawcą szkody jest osoba niezatrudniona w zakładzie naprawczym. Nie zostało przyjęte z tego przepisu (§ 22 ust. 2 pkt 4) trzecie zdarzenie ubezpieczeniowe, jakim jest "użycie pojazdu bez zgody posiadacza". Wynika stąd, że przepis § 24 rozporządzenia, powołany w zaskarżonym wyroku, nie przesądza kwestii, czy szkoda będąca następstwem tego zdarzenia jest lub nie jest objęta ubezpieczeniem auto-casco.Wpływa stąd dalszy wniosek, że w razie uszkodzenia użytego pojazdu przysługuje jego posiadaczowi świadczenie z ubezpieczenia AC bez względu na to, kto jest sprawcą szkody, tzn. że nie ma znaczenia czy jest to osoba prowadząca zakład naprawczy, jego pracownik, czy jakakolwiek inna osoba postronna, oraz bez względu na okoliczności i miejsce tego zdarzenia, tzn. że jest obojętne skąd pojazd został przez sprawcę zabrany samowolnie - z garażu, parkingu strzeżonego lub niestrzeżonego, czy z zakładu naprawczego. Podobne stanowisko zostało też wyrażone we wskazanym wyżej wyroku SN w sprawie IV CR 122/77 (OSPiK 1978, z. 2, poz. 29).Tak więc z faktu, że szkoda powódki, będąca następstwem samowolnego użycia pojazdu przez prowadzącego zakład naprawczy lub jego pracownika, nie jest objęta przewidzianymi w § 24 rozporządzenia wyłączeniami odpowiedzialności AC, nie wynika, aby Państwowy Zakład ubezpieczeń ponosił tę odpowiedzialność również, jak to przyjął Sąd Wojewódzki, w razie niedopełnienia przez posiadacza pojazdu aktu staranności z § 23 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r., a polegającego na zabezpieczeniu pojazdu w sposób w tym przepisie jednoznacznie określony. Innymi słowy, również za szkodę wyrządzoną samowolnym użyciem przez zakład naprawczy przyjętego do konserwacji lub naprawy pojazdu Państwowy Zakład Ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność z ubezpieczenia auto-casco tylko wówczas, gdy pojazd był zabezpieczony w sposób określony przepisem § 23 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274, z późn. zm.). Takiemu zabezpieczeniu nie czyni zadość wyrażony przez posiadacza zakaz użycia pojazdu, choćby uzupełniony odnotowaniem stanu licznika w chwili powierzenia pojazdu zakładowi naprawczemu.Odstępstw od wskazanej wyżej zasady staranności z § 23 rozporządzenia nie może uzasadniać okoliczność, że niekiedy, co nie oznacza, że przeważnie, naprawy wymaga pozostawienia pojazdu na pewien czas w zakładzie naprawczym wraz z kluczykami od zapłonu i drzwi. Zresztą posiadaczowi, który utracił prawo do świadczeń z ubezpieczenia AC, przysługuje odszkodowanie cywilne od sprawców szkody, które może być w danych warunkach nawet wyższe, jeśli zważyć, że odmiennie niż przy odszkodowaniu ubezpieczeniowym - obejmuje ono straty i korzyści w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. - nie podlega zmniejszeniu o przewidziany w ubezpieczeniu AC udział własny posiadacza pojazdu i nie jest ograniczone maksymalną suną pieniężną (§ 30 rozporządzenia z 1974 r.).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 390 § 1 k.p.c. jak w sentencji.