IV CR 122/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Olejniczak. Sędziowie SN: K. Piasecki (sprawozdawca), Z. Marmaj. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Małgorzaty G. przeciwko: 1) Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - II Inspektoratu w K. i 2) Teresie R. o 105.000 zł na skutek rewizji pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 28 października 1976 r. uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (pkt IV) i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneDla uzasadnienia żądania zasądzenia od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń i Teresy R. kwoty 105.000 zł z odsetkami powódka przytoczyła, że była właścicielką samochodu "Syrena Bosto", który uległ zniszczeniu na skutek wypadku spowodowanego przez męża współpozwanej, Jerzego R., który był nietrzeźwy w momencie wypadku. Państwowy Zakład Ubezpieczeń niesłusznie odmówił wypłaty świadczenia z tytułu ubezpieczenia auto-casco.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz powódki kwotę 100.000 zł z odsetkami, oddalił powództwo w pozostałej części i umorzył postępowanie w stosunku do pozwanej Teresy R. Sąd ten ustalił, że na początku stycznia 1975 r. powódka pożyczyła samochód J. R., który prowadził warsztat ślusarski i naprawiał samochody, w celu przewiezienia materiałów; wówczas J. R. uszkodził samochód. Powódka pozostawiła samochód u niego z poleceniem naprawy, zakazała mu jeździć samochodem, odnotowała stan licznika. J. R. zobowiązał się samochód naprawić, jednakże naprawa się przeciągała. W dniu 25.I.1975 r. R. samowolnie użył samochodu i doprowadził do zderzenia, w wyniku którego samochód powódki został całkowicie zniszczony. Sąd Wojewódzki uznał, że J. R. nie miał żadnego władztwa nad samochodem, miał jedynie obowiązek dokonania naprawy samochodu, samowolnie zatem rozporządził samochodem. PZU ma obowiązek wypłaty świadczenia zgodnie z § 22 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych. Wartość samochodu wynosi 100.000 zł.W rewizji od tego wyroku Państwowy Zakład Ubezpieczeń wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.W związku z zarzutami wysuniętymi w rewizji niezbędne jest wyjaśnienie, czy J. R. należy traktować jako osobę prowadzącą zakład naprawczy w rozumieniu § 24 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274) czy też ewentualnie jako upoważnionego przez posiadacza kierowcę pojazdu w sensie § 24 pkt 2 tego rozporządzenia.Przepis § 24 rozporządzenia, regulujący wyłączenie odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia auto-casco, poza zakresem tego ubezpieczenia pozostawia między innymi szkody spowodowane przez upoważnionego przez posiadacza kierowcę znajdującego się w stanie nietrzeźwości (pkt 2). Niezależnie od tego wyłączone z ubezpieczenia są szkody (§ 24 pkt 6) powstałe wskutek czynności wykonywanych przez posiadacza (kierowcę) pojazdu lub osobę przez niego upoważnioną albo przez zakład naprawczy w związku z konserwacją i naprawą pojazdu, chyba że szkoda powstała wskutek ognia, wybuchu, niezbędnych prób technicznych, po dokonaniu naprawy, jak również wskutek kradzieży lub rabunku pojazdu przez osobę nie zatrudnioną przez zakład naprawczy.W związku z okolicznościami niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabiera kwestia związana z "zakładem naprawczym" i szkodami wyrządzonymi w związku z oddaniem pojazdu do naprawy. Według dokładnego brzmienia § 24 pkt 6 rozporządzenia objęte ubezpieczeniem auto-casco są szkody powstałe w razie oddania pojazdu do naprawy, gdy szkoda powstała wskutek ognia, wybuchu, niezbędnych prób technicznych po dokonaniu naprawy, jak również wskutek kradzieży lub rabunku pojazdu przez osobę nie zatrudnioną przez zakład naprawczy. W tym przepisie (§ 24 pkt 6 rozporządzenia) - co jest rzeczą nie pozbawioną znaczenia - nie ma wyraźnie mowy o "użyciu pojazdu bez zgody posiadacza" (patrz § 22 ust. 2 pkt 4 i § 23 ust. 1).Wymaga jednak podkreślenia, że oddając samochód do naprawy, posiadacz zmierza do ściśle określonego celu - usunięcia wad lub uszkodzeń samochodu, a prowadzący zakład naprawczy stosownie do łączącego go z klientem stosunku prawnego nie uzyskuje zgody posiadacza na używanie samochodu. Obowiązki i zarazem uprawnienia naprawiającego w stosunku do samochodu nie wykraczają poza cel i treść stosunku prawnego. Dlatego prowadzącemu zakład naprawczy ("zakładowi naprawczemu") nie wolno użyć samowolnie samochodu oddanego do naprawy. Każde użycie samochodu nie mające związku z jego naprawą musi być traktowane jako użycie samochodu bez zgody posiadacza w rozumieniu i ze skutkami prawnymi uregulowanymi w przepisie § 22 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia. Nie ma przy tym żadnych uzasadnionych podstaw do tego, aby w odmienny sposób niż każdy inny podmiot używający pojazdu bez zgody posiadacza traktować "zakład naprawczy", który używa oddany do naprawy pojazd samowolnie, bez zgody posiadacza.Do odmiennej wykładni w odniesieniu do tego szczególnego wypadku (oddanie samochodu do naprawy) nie może prowadzić § 23 ust. 1 rozporządzenia, który bliżej określa sformułowanie "użycie go (pojazdu) bez zgody posiadacza". Wiadomo powszechnie, że do naprawy nie może być w żadnym właściwie wypadku oddany samochód zabezpieczony w sposób określony w § 23 ust. 1 rozporządzenia.Oprócz tego - w celu usunięcia ewentualnych dalszych wątpliwości - należy wyjaśnić, że wyłączenie odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia auto-casco przewidziane w § 24 pkt 6 część pierwsza zdania ("w związku z konserwacją i naprawą pojazdu") ma na celu wyłączenie odpowiedzialności Państwowego Zakładu Ubezpieczeń za szkody spowodowane tylko i wyłącznie czynnościami naprawczymi, gdyż objęte są one odpowiedzialnością cywilną zakładu naprawczego za szkody wyrządzone "w związku z konserwacją i naprawą pojazdu". Tego rodzaju szkoda nie jest zdarzeniem ubezpieczeniowym w sensie § 22 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia. Wreszcie w celu wyczerpania całokształtu zagadnienia w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - należy dodać, że użycie przez zakład naprawczy pojazdu oddanego do naprawy bez zgody posiadacza obejmuje także wypadek użycia pojazdu w stanie nietrzeźwości. W takim wypadku nie wchodzi, oczywiście, w grę wyłączenie odpowiedzialności przewidziane w § 24 pkt 2 rozporządzenia. W podobnym sensie wykładni dokonał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13.IV.1976 r. I CR 159/76, wyrażając pogląd, że czyn pracownika zakładu naprawczego, który wyrządził szkodę wskutek samowolnego użycia pojazdu do własnych celów, nie mieści się w treści § 24 pkt 6 wymienionego rozporządzenia.Z tych wszystkich względów należało dojść do wniosku, że nie jest objęte wyłączeniem odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia auto-casco, przewidzianym w § 24 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274), uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu przez osobę prowadzącą zakład naprawczy, spowodowane samowolnym, bez zgody posiadacza, użyciem pojazdu oddanego do naprawy.W świetle zatem tej wykładni nie mogą odnieść skutku odmienne w tym zakresie wywody skarżącego.Sprawa - jak to słusznie zarzuca skarżący - nie została wyjaśniona dostatecznie do stanowczego rozstrzygnięcia przede wszystkim w najistotniejszym zakresie dotyczącym stosunku między powódką a J.R., gdy chodzi o samochód. Sąd Wojewódzki pominął całkowicie istotne w tym względzie oświadczenie powódki złożone w piśmie z dnia 28.I.1975 r. skierowanym bezpośrednio po wypadku do Państwowego Zakładu Ubezpieczeń. Otóż z tego pisma wynikałoby, że najpierw powódka wypożyczyła samochód J.R., aby skorzystał z niego jako środka przewozu, następnie samochód ten został uszkodzony. W związku z tym toczyły się rozmowy dotyczące naprawy lub odkupienia samochodu przez J.R.; ustalona została nawet cena sprzedaży. Do zawarcia tej transakcji nie doszło. Samochód pozostał u R., który miał go naprawić. Ten stan rzeczy różni się częściowo od treści zeznań powódki przesłuchanej w charakterze strony.Wymagała jednocześnie bliższego wyjaśnienia kwestia, czy J.R. istotnie prowadził warsztat naprawy samochodów i miał możliwość naprawy uszkodzeń samochodu we własnym warsztacie. Okoliczność ta może mieć znaczenie w świetle § 24 pkt 6 wymienionego rozporządzenia.Słusznie zarzuca skarżący, że Sąd Wojewódzki nie potrącił udziału własnego posiadacza (§ 30 rozporządzenia), nie zajął się kwestią wartości pojazdu w dniu wypadku i wartości jego pozostałości oraz kosztów rozmontowania.Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku.