I CR 59/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Władysława G. i innych przeciwko Franciszkowi G. i innym o dział spadku, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 24 kwietnia 1953 r., zaskarżone postanowienie w części obejmującej ustępy II, III i IV uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 24 kwietnia 1953 r. Sąd Wojewódzki w Łodzi zmienił postanowienie b. Sądu Grodzkiego w Łowiczu z dnia 8 kwietnia 1950 r. w przedmiocie działu spadku po Stanisławie i Cecylii G. i przyznał wnioskodawcy Władysławowi G. oraz żonie jego Helenie G. określone w punkcie pierwszym swego postanowienia udziały w należących do spadku gruntach i stodołę, uczestnikowi zaś Józefowi G. oznaczone w tymże punkcie postanowienia udziały w gruntach oraz dom mieszkalny, oborę z kamienia i studnię.Stosownie do punktu czwartego powyższego postanowienia odesłano uczestników działu na drogę postępowania spornego co do podziału inwentarza martwego ruchomości domowych i budulca oraz rozrachunku z tytułu pobranych dochodów, różnicy wartości budynków przyznanych uczestnikom postępowania i nakładów poczynionych przez nich w tych budynkach, jak również co do zasądzenia różnicy wartości przyznanych im w punkcie pierwszym gruntów według wartości w tymże punkcie wymienionych.Decyzję swą co do odesłania uczestników na drogę postępowania spornego Sąd Wojewódzki oparł na art. 150 i 151 dekretu o post. spadk., uznając, że wobec kwestionowania przez uczestników składu majątku spadkowego "co do ruchomości i ich wartości", zasady ekonomii procesowej wskazują zastosowanie takiego trybu, który umożliwia ostateczne rozstrzygnięcie sporu "w najistotniejszej i najżywotniejszej części", a mianowicie w części dotyczącej gruntów i budynków przy równoczesnym przekazaniu kwestii rozliczenia stron do odrębnego postępowania.W dniu 12 stycznia 1954 r. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego złożył od powyższego postanowienia rewizję nadzwyczajną, opartą na zarzucie obrazy art. 150 i 151 dekretu o post. spadk. oraz naruszeniu interesu Państwa Ludowego, z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi w punkcie czwartym dotyczącym odesłania uczestników działu na drogę postępowania spornego, jak również w punktach drugim i trzecim, zawierających rozstrzygnięcie o kosztach postępowania działowego, i o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 150 i 151 dekretu o post. spadk. nie uzasadniają odesłania uczestników postępowania działowego na drogę postępowania spornego w tak szerokim zakresie i zaskarżone postanowienie w tym punkcie powzięte zostało z pogwałceniem powyższych istotnych przepisów prawa.W szczególności przepisy te nie zezwalają na odesłanie co do podziału inwentarza martwego, ruchomości domowych i budulca. Podział tych składników majątku spadkowego, jak i wszystkich innych, może być dokonany wyłącznie w trybie niespornego postępowania działowego, a odesłanie na drogę procesu nie wchodzi w grę. Sąd Wojewódzki powołując się w uzasadnieniu na to, że skład majątku spadkowego co do ruchomości i ich wartości "był kwestionowany", przeoczył, że z mocy art. 150 dekretu o post. spadk. sąd może odesłać uczestników na drogę postępowania spornego dla ustalenia, czy "poszczególne przedmioty należą do spadku", co wcale nie zwalnia sądu od ustalenia wartości tych przedmiotów, których przynależność do spadku zostanie ustalona wyrokiem sądu procesowego i od dokonania ich działu. W razie więc tego rodzaju odesłania sąd powinien zawiesić postępowanie działowe aż do ukończenia procesu.Art. 150 i 151 dekretu o post. spadk. nie przewidują też odesłania na drogę postępowania spornego co do "rozrachunku … z tytułu … różnicy wartości budynków przyznanych uczestnikom postępowania". Rozrachunek taki, wymagający ewentualnego określenia dopłat (art. 152 § 4 dekretu o post. spadk.), należy również do wyłącznej właściwości sądu spadku.Sąd Wojewódzki nie wziął też pod uwagę, że nawet w tym zakresie, w jakim art. 150 i 151 dekretu o post. spadk. w zasadzie uprawniają sąd do odesłania uczestników postępowania działowego na drogę sporu, sąd nie powinien z tego uprawnienia korzystać w sposób dowolny, lecz powinien kierować się zasadami celowości i ekonomii procesowej. Z tego zaś punktu widzenia odesłanie w danej sprawie oczywiście w ogóle nie było wskazane, skoro niesporne postępowanie działowe trwało w całości około 6 lat, a przeszło 3 lata od chwili wydania postanowienia przez Sąd pierwszej instancji, który orzekł także o podziale inwentarza i o dopłatach, do dnia wydania zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w powyższym zakresie narusza interes Państwa Ludowego, skoro w istocie odmawia częściowo rozpoznania wniosku o dział w jedynie właściwym trybie niespornego postępowania działowego, a tym samym nie da się pogodzić z zasadami praworządności ludowej.Z przytoczonych wyżej zasad, uznając podstawy rewizji nadzwyczajnej za usprawiedliwione, Sąd Najwyższy na mocy art. 396 § 1, 398 i 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.