I CR 622/59

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 1960 r. sprawy z powództwa Jan C. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "P. S. P." w W. o 18 000 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 11 grudnia 1958 r., sygn. akt II C 393/57 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Powiatowemu w W. do ponownego rozpoznania pozostawiając wymienionemu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził na rzecz Jana C. od przedsiębiorstwa Państwowego "P. S. P." w W. 18 000 zł z 8% od dn. 16 marca 1954 r., przy czym wyszedł z założeń następujących. Z zeznań świadków wynika, że w grudniu 1953 r. naczelny architekt S. zwołał konferencję, na którą zaproszono najwybitniejszych rzeźbiarzy w sprawie rzeźb wokół Pałacu Kultury i Nauki. W lutym 1954 r. zwołano u Prezesa Rady Ministrów drugą konferencję w mniejszym gronie. Wtedy zaproszono tylko 21 rzeźbiarzy i powierzono im opracowanie projektów rzeźb Kopernika, Mickiewicza i Stalina. W konferencji brał udział Prezes Rady Ministrów, który zaznaczał, że prace są pilne i rzeźbiarze powinni odłożyć wszelkie prace i od razu przystąpić do opracowania projektów. Ze względu na pośpiech i wysoki poziom artystyczny wynagrodzenie będzie wyższe niż przewidziane w cenniku i wyniesie po 33 000 zł za każdą pracę. Projekty nie zakwalifikowane dla PKiN będą wykorzystane w innych miastach. Biorący udział w konferencji rozumieli, że za wykonane projekty będzie wypłacony ryczałt w wysokości 33 000 zł. Podpisali oni umowy in blanco w przeświadczeniu, że wynagrodzenie zostało ustalone. Rzeźbiarze otrzymali zaliczki w wysokości 25%, czyli po 8 250 zł. Po wykonaniu i złożeniu projektów pozwany wypłacił rzeźbiarzom zmniejszone wynagrodzenie po 15 000 zł. Taką też kwotę wypłacono powodowi. Zdaniem świadków, zmniejszenie wynagrodzenia było niezgodne z warunkami umowy. Należało uznać, że roszczenie powoda jest słuszne. Wszystkim rzeźbiarzom przyrzeczono wynagrodzenie ryczałtowe po 33 000 zł. Za projekty ocenione jako dobre należało się to wynagrodzenie. Za prace o wybitnych walorach artystycznych mogła być dopłata (św. N.). Wstawienie kwoty 33 000 zł w umowie świadczy również o tym, że wynagrodzenie zostało ustalone w tej wysokości. Użycie w umowie słów "Orientacyjna wartość prac wykonywanych na podstawie niniejszej umowy stanowi kwotę złotych 33 000" w świetle zeznań świadków oznacza, że kwota ta była ryczałtowa i nie mogła być dowolnie zmniejszona. Powodowi i innym wypłacono zaliczkę w wysokości 25%, obliczając ją od sumy 33 000 zł, co również świadczy o tym, że wynagrodzenie było ustalone na tę sumę. Prace były pilne, co określano na konferencji i co nawet zaznaczono na umowie. Projekty miały być na wysokim poziomie i dlatego powołano najwybitniejszych rzeźbiarzy. Wymagania postawione uczestnikom były wysokie i dlatego przyrzeczono im odpowiednio wyższe wynagrodzenie. Powołanie w umowie zarządzenia Nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dn. 28 lutego 1951 r. nie może zmienić ustalonego z góry wynagrodzenia. Zarządzenie to powołuje się we wszystkich tego rodzaju umowach. Zarządzenie to stosuje się wówczas, gdy nie ma ustalonego wynagrodzenia. Pozwane przedsiębiorstwo twierdziło, że praca powoda została oceniona przez Komisję Rządową, jednak orzeczenia tego nie złożyło. Z tych wszystkich względów i na zasadzie art. 510 kz Sąd powództwo zasądził. W rewizji strona pozwana wnosi o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku, zarzucając sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału. Skarżący twierdzi, że strona pozwana nie brała udziału w konferencjach i nie może być związana ustaleniami, które tam zapadły, oraz, że należy wątpić, czy na powyższych konferencjach ustalono wynagrodzenie ryczałtowe, skoro Ministerstwo Kultury i Sztuki poleciło rozliczyć powoda zgodnie z zarządzeniem Nr 21 Ministra Kultury i Sztuki. Jest bezsporne między stronami, że powód podpisał umowę in blanco, jednak wypełnioną i podpisaną przez pozwanego umowę powód podpisał przed rozpoczęciem pracy albo na samym jej początku i nie protestował przeciwko oparciu się pozwanego na stawkach zarządzenia Nr 21 Ministra Kultury i Sztuki. Pozwane Przedsiębiorstwo, wbrew może ustaleniom zapadłym przed podpisaniem umowy, zawarło umowę nie za wynagrodzeniem ryczałtowym, lecz zgodnie z cennikami, co wynika z § 1 i 2 umowy. Pozwanemu nie wolno zawierać umów na innych zasadach niż przewidziane w zarządzeniu. Kwota 33 000 zł była podana jako orientacyjna. Mylny jest pogląd, że umowa była zawarta za wynagrodzeniem ryczałtowym. Sama wysokość orientacyjnej kwoty wskazuje, iż nie jest to kwota oderwana od cennika, bowiem taka kwota byłaby według cennika należnością za pracę na wybitnym poziomie artystycznym, jednak jest poza sporem, iż praca nie była na poziomie bardzo dobrym. Wynagrodzenie nie było z góry ustalone, a zmniejszenie jego nie jest dowolne, lecz zgodne z zasadami cennikowymi. Sąd powinien był zażądać protokółu Komisji Rządowej oceniającej prace rzeźbiarskie dla PKiN, co pozwoliłoby ustalić, na jakim poziomie była praca powoda. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Z obraza art. 47 § 2 popc Sąd Wojewódzki przyjął, że użycie wyrazów "Orientacyjna wartość prac stanowi kwotę 33 000 zł" oznacza, że kwota ta była ryczałtowa. Jednakże strona pozwana w odpowiedzi na pozew twierdziła, że Komisja Rządowa, oceniając pracę powoda, nie przyjęła jej wobec stwierdzenia, iż nie nadaje się ona do Pałacu Kultury i Nauki. Z takiej zasady wychodząc, strona pozwana wypłaciła powodowi kwotę 15 000 zł, jednak, jak wynika z pisma Ministerstwa Kultury i Sztuki z dnia 26 kwietnia 1954 r. Nr SPW-I-8-38/54, Kierownictwo Rządu stwierdziło, iż przedstawione projekty nie nadają się do realizacji do Pałacu, mogą natomiast z powodzeniem być wykorzystane w innych miejscach. W tymże piśmie Ministerstwo Kultury i Sztuki podnosi, że nie było negatywnej oceny wszystkich wykonywanych dla Pałacu Kultury i Nauki projektów, jak to pozwane Przedsiębiorstwo mylnie twierdzi. W tym stanie rzeczy na zasadzie art. 18 § 2 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. należało ustalić, że Kierownictwo Rządu uznało przedstawione projekty prac rzeźbiarskich dla Pałacu Kultury i Nauki za nadające się z powodzeniem do wykorzystania w innych miejscach, wobec czego teza strony powodowej co do odmowy przyjęcia tych projektów idzie zbyt daleko, albowiem mogłaby być jedynie zasadna teza co do przyjęcia ich z przeznaczeniem odbiegającym od lokalizacji wokół Pałacu Kultury i Nauki. Dlatego byłoby zarówno zbyt daleko idącym ograniczenie żądanej przez powoda kwoty do sumy 15 000 zł, którą strona pozwana wiązała z nieprzyjęciem projektu, podobnie jak szłoby zbyt daleko przyznanie powodowi takiej kwoty, którą jako orientacyjną przyjęto dla lokalizacji związanej z Pałacem Kultury i Sztuki. W związku z tym zasądzenie pełnej żądanej przez powoda sumy nastąpiło w danych okolicznościach z naruszeniem art. 47 § 2 popc, skoro umowa kwalifikowała cenę 33 000 zł jako orientacyjną i miała na względzie pracę dla Pałacu Kultury i Nauki, co wynika ze wzmianki u góry umowy. Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 384 kpc zaskarżony wyrok uchylił jak w sentencji, a to wobec naruszenia prawa materialnego przez błędną interpretację umowy i nie uwzględnienie przepisu art. 47 § 2 popc. Zasadnie rewizja podkreśla, że kwota 33 000 zł była jedynie orientacyjna, jednakże nie wynika z tej okoliczności, iż można ustaloną jako orientacyjną kwotę obniżyć w tak daleko idący sposób, jak tego pragnęłaby strona pozwana, bowiem zgodny zamiar stron oscylował w zasadzie w kierunku przyznania takiej właśnie sumy za wykonaną pracę przy założeniu, iż praca ta miałaby być przeznaczona dla Pałacu Kultury i Nauki, skoro jednak, mimo niespełnienia tego założenia, Kierownictwo Rządu stwierdziło, że praca może być z powodzeniem wykorzystana w innym miejscu, dało tym samym wyraz pozytywnej ocenie pracy, co wobec niespełnienia założenia związanego z lokalizacją pracy wokół Pałacu Kultury i Nauki pozwala jedynie na pewne zredukowanie kwoty uznanej za orientacyjną, nie zaś na całkowite abstrahowanie od tej kwoty, a to tym bardziej, gdy sama strona skarżąca wywodzi, iż cena orientacyjna nie była oderwana od cennika, a zatem była w świetle cennika dopuszczalna. W tych warunkach, wobec innej niż zamierzona możliwości lokalizacji projektu, konieczne było ustalenie ceny słusznej na podstawie opinii biegłego (art. 293 § 1 kpc) z uwagi na orientacyjny charakter kwoty wymienionej w umowie i w związku z nieprzedstawieniem dowodu wartości pieniężnej pracy przez skarżącego, skoro skarżący nie złożył protokółu zawierającego taką ocenę ze strony odpowiedniej komisji, przy czym na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik pozwanego oświadczył, że nie wie, gdzie protokół się znajduje.