I CR 658/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia. J. Ignatowicz (sprawozdawca).Sędziowie: A. Meszorer, J. Krzyżanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Czesława S. przeciwko Centralnemu Biuru Studiów i Projektów Drobnej Wytwórczości "Drobnoprojekt" P.P. w W. o 6.000 zł i inne roszczenia powoda, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 27 lutego 1957 r. zaskarżony wyrok o tyle zmienił, że nakazał pozwanemu Przedsiębiorstwu wydanie powodowi odtworzonego jego dzieła pt. "Galwanotechnika stosowana" w ilości pięciu egzemplarzy oraz zniszczenie kliszy tego dzieła; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód inż. Czesław S. twierdząc, że pozwane Przedsiębiorstwo Centralne Biuro Studiów i Projektów Drobnej Wytwórczości "Drobnoprojekt" P.P. w W., po wyczerpaniu I wydania jego dzieła pt. "Galwanotechnika stosowana", dzieło to bezprawnie odtworzyło, żądał: 1) zasądzenia odszkodowania w kwocie 6.000 zł (roszczenie to zostało następnie ograniczone do kwoty 5.450 zł), 2) nakazania pozwanemu Przedsiębiorstwu zaniechania dalszego naruszenia jego praw oraz 3) zniszczenia odtworzonego nakładu i zobowiązania strony pozwanej do wydania powodowi kliszy, przy pomocy której odtworzenia dokonano.Sąd Wojewódzki przyjął za ustalony - jako niesporny między stronami - następujący stan faktyczny.W roku 1951 powód wydał własnym nakładem wymienione wyżej dzieło "Galwanotechnika stosowana". Następnie jako płatny konsultant pozwanego biura powód użyczył mu jeden egzemplarz tego dzieła do użytku służbowego pracowników biura. Pozwane biuro skopiowało ten egzemplarz metodą powielenia i sporządziło 6 nowych egzemplarzy, którymi posługiwali się jego pracownicy. Skopiowana praca nie była natomiast rozprowadzona w szerszym zakresie.Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki uznał, że pozwane Przedsiębiorstwo naruszyło prawa autorskie powoda i że w związku z tym uzasadnione jest w świetle - art. 56 Prawa autorskiego żądanie wydania zakazu dalszego naruszenia praw powoda oraz żądanie odszkodowania.Nie podzielił natomiast Sąd Wojewódzki poglądu strony pozwanej, że była ona uprawniona odtworzyć dzieło powoda ze względu na przepis art. 22 Pr. autorskiego, który stanowił, iż wolno skopiować lub w inny sposób odtworzyć cudzy utwór wyłącznie dla własnego użytku osobistego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, ex definitione nie można mówić o użytku osobistym, gdy w rachubę wchodzi wykorzystanie odtworzonego dzieła przez przedsiębiorstwo dla celów tego przedsiębiorstwa, gdy chodzi o wysokość odszkodowania, to Sąd Wojewódzki posłużył się opinią biegłego, który podkreślając, że stan faktyczny, jaki jest przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej, nie jest przewidziany w przepisach o wynagrodzeniach autorskich, wysnuł trzy warianty ustalenia tego odszkodowania:1)5.450 zł - przy założeniu, że odtworzenie dzieła powoda przez stronę pozwaną stanowi drugie wydanie,2)3.488 zł, jeśli odtworzenie to traktować ze względu na jego technikę jako wydanie skryptu uniwersyteckiego oraz3)1.362,50 zł, tj. sumę wynoszącą 25% pierwszej z dwu wymienionych kwot, a to ze względu na technikę odtworzenia, przeznaczenie odtworzonych egzemplarzy oraz ich znikomą ilość.Sąd Wojewódzki uznał, że za podstawę ustalenia należnego powodowi odszkodowania można przyjąć jedynie trzeci wariant, stosując tu przepisy art. 158 § 1 k.z. w związku z art. 330 k.p.c.Sąd Wojewódzki uznał wreszcie, że brak jest podstawy prawnej dla trzeciego żądania powoda, gdyż ma ono "w swej istocie charakter karny".Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył powód w części oddalającej żądanie zasądzenia kwoty 3.087,50 zł (różnica między kwotą 5.450 zł a kwotą zasądzoną) oraz żądanie zniszczenia odtworzonych egzemplarzy dzieła i wydania mu kliszy.Na rozprawie w Sądzie Najwyższym pełnomocnik pozwanego Przedsiębiorstwa wyjaśnił, że odtworzone egzemplarze oraz klisza nie są już temu Przedsiębiorstwu potrzebne, gdyż dzieło powoda jest obecnie przestarzałe. Przedsiębiorstwo nie czyni jednak zadość trzeciemu żądaniu powoda, gdyż stoi na stanowisku, że nie naruszyło osobistych jego praw autorskich (art. 52 i 53 Prawa autorskiego).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji kwestionujące wysokość zasądzonego odszkodowania są chybione. Sąd Wojewódzki trafnie uznał, że odtworzenie 6 egzemplarzy dzieła dla celów przedsiębiorstwa nie stanowi "własnego użytku, osobistego" w rozumieniu art. 22 Pr. autorskiego, ale też nie może być traktowane na równi z odrębnym wydaniem tego dzieła. Zarówno bowiem ze względu na ilość odtworzonych egzemplarzy, jak i ograniczenie ich użycia dla celów jednego przedsiębiorstwa, taka reprodukcja jest jakościowo czymś innym od wydania książki z przeznaczeniem jej do powszechnego użytku, gdy chodzi o wysokość wyrządzonej szkody, to podkreślić nadto wypada, że takie naruszenie praw autorskich powoda, jakiego dopuściło się pozwane Przedsiębiorstwo, nie stałoby na przeszkodzie powtórzeniu wydania jego dzieła, gdyby istniało na nią szersze zapotrzebowanie. W tych warunkach Sąd Wojewódzki wyszedł z prawidłowych założeń stwierdzając, że ścisłe określenie wysokości wyrządzonej powodowi szkody nie jest możliwe, a co za tym idzie, że odszkodowanie należy określić na podstawie przepisu art. 330 k.p.c. Ustalenie tego odszkodowania na 1/4 wynagrodzenia, jakie by powód otrzymał za nowe wydanie, a więc za edycję w wielu tysiącach egzemplarzy, nie jest w najmniejszym stopniu dla powoda krzywdzące, przeciwnie, jest dla niego korzystne, jeśli się zważy, że w rachubę wchodzi odtworzenie jedynie 6 egzemplarzy, z których zresztą jeden - co jest między stronami bezsporne - otrzymał powód.Trafnie natomiast zarzuca skarżący, że Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do oddalenia trzeciego żądania pozwu. Wbrew nieuzasadnionemu zresztą bliżej twierdzeniu zaskarżonego wyroku, żądanie zniszczenia czy też wydania powodowi odtworzonych bezprawnie egzemplarzy jego dzieła oraz kliszy nie ma charakteru karnego, lecz jest żądaniem o charakterze cywilnym i wynika z prawa autora do jego dzieła. Podstawa żądań, o których mowa, nie mieści się wprawdzie w art. 53 Prawa autorskiego, którego zastosowanie wchodzi w rachubę jedynie w wypadku naruszenia osobistych dóbr autorskich, ale żądania te znajdują oparcie w innym przepisie, a mianowicie w art. 56 Prawa autorskiego. Artykuł ten m.in. stanowi, że twórca może żądać od naruszającego jego autorskie prawa majątkowe, by zaniechał naruszenia oraz by wydał utracone korzyści. Słusznie podkreśla rewizja, że sam zakaz dalszego naruszania praw powoda, jaki Sąd Wojewódzki zamieścił w zaskarżonym wyroku, nie czyni zadość temu przepisowi, skoro posiadanie przez pozwane Przedsiębiorstwo odtworzonych egzemplarzy pozwalałoby mu na dalsze korzystanie z nich, a posiadanie kliszy na dalszą reprodukcję. Dlatego trzecie żądanie pozwu jest jedynie skonkretyzowaniem zakazu ogólnego, o którym mowa w art. 56.Sąd Najwyższy uznał jednak, że powód nie może się domagać wydania kliszy, gdyż takie żądanie wykracza poza uprawnienia autora wynikające z art. 56, może natomiast żądać wydania odtworzonych egzemplarzy dzieła, gdyż takie żądanie jest żądaniem wydania uzyskanych korzyści w rozumieniu tego przepisu. Inna sprawa, że strony mogą się porozumieć co do wydania powodowi kliszy, aby uniknąć jej niszczenia, gdyż taka ostateczność jest oczywiście z punktu widzenia gospodarczego niepożądana.Z zasad wyżej przedstawionych Sąd Najwyższy, opierając się na przepisach art. 383 i 386 k.p.c., orzekł jak w sentencji.