I CR 786/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w P. przeciwko W. A., A. P., W. C, H. P. i E. W. o 80.000 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 28 kwietnia 1960 r., zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanego W. A. i W. C. uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Rewizję w stosunku do pozwanego A. P. oddalił.Uzasadnienie faktycznePowiatowy Związek Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w P. wytoczył przeciwko W. A. kierownikowi sekcji artykułów spożywczych, A. P. magazynierowi magazynu przetworów zbożowych w czasie od 1 grudnia 1953 r. do 21 sierpnia 1954 r., W. C. magazynierowi tegoż magazynu od 21 sierpnia 1954 r. do 29 kwietnia 1955 r., H. P. głównemu księgowemu oraz E. W. członkowi zarządu PZGS d/s zaopatrzenia, powództwo o kwotę 80.000 zł, twierdząc, że pozwani dopuścili do powstania niedoboru w wymienionym magazynie w czasie od 1 grudnia 1953 r. do 29 kwietnia 1955 r. w wysokości 244.917 zł. Jednakże ze względu na ich stan materialny strona powodowa dochodzi od nich na razie tylko kwoty 80.000 zł.Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1960 r. Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. Oddalenie powództwa w stosunku do pozwanych P. oraz C. Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że roszczenie strony powodowej w stosunku do tych pozwanych uległo prekluzji z mocy art. 473 k.z., bowiem stosunek pracy z pierwszym z nich ustał w dniu 21 sierpnia 1954 r. a z drugim w dniu 29 kwietnia 1955 r., powództwo zaś zostało wytoczone w dniu 19 listopada 1956 r. Jeśli chodzi o pozostałych pozwanych, to zdaniem Sądu Wojewódzkiego niesłuszny jest zarzut strony powodowej, że odpowiadają oni za szkodę z tej przyczyny, że dopuścili do przejęcia magazynu przez C. od P. bez sporządzenia remanentu, bowiem pomimo braku remanentu na podstawie opinii biegłego i w oparciu o zapiski kartotekowe można ustalić, że niedobór wyniósł: w czasie pracy P. 82.977,73 zł a w czasie pracy C. 155.061,70 zł. Pozwany H. P. nie odpowiada za wadliwe przekazanie magazynu także i z tej przyczyny, że w tym czasie był na urlopie. Postępowanie dowodowe nie potwierdziło także zarzutu stawianego pozwanemu W., iż wydawał on polecenia wydawania towarów bez faktur.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżyła strona powodowa w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanych A., P.i C.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja zarzuca, że wbrew ustaleniu Sądu Wojewódzkiego stosunek pracy z pozwanym P. i C. został rozwiązany dopiero w dniu 9 marca 1959 r., wprawdzie bowiem pozwani przestali pracować na stanowisku magazynierów magazynu przetworów zbożowych w datach ustalonych przez Sąd Wojewódzki, ale nie zostali wówczas zwolnieni z pracy, lecz przeniesieni na stanowisko magazynierów innych magazynów. W związku z tym strona skarżąca poddaje krytyce orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1957 r. nr 4 CR 1122/56 (OSN 1958, poz. 39), w myśl którego art. 473 k.z. ma zastosowanie także wtedy, gdy pracownik po zakończeniu pewnego stosunku pracy obejmuje, nawet u tego samego pracodawcy, zupełnie inne stanowisko łączące się z innym zakresem obowiązków i wymagające ewentualnie odrębnych rozliczeń.Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą krytyki tej nie podziela. Na argumenty, które wypływają z celu art. 473 k.z., a więc m.in. i z zasad dyscypliny finansowej koniecznej także w stosunkach pracownika z zakładem pracy, Sąd Najwyższy wskazał już wyczerpująco w powołanym wyżej orzeczeniu. Do argumentów tych dodać wypada, że także istota stosunku prawnego przemawia za taką samą wykładnią. O tym samym stosunku pracy można mówić tak długo, dopóki zachowane są istotne jego elementy, a przede wszystkim umówiona praca. Z chwilą, gdy ten istotny element odpada, dotychczasowy stosunek pracy ustaje z tym oczywiście, że w jego miejsce może być zawarty między tymi samymi stronami nowy stosunek pracy. Jeśli przeto treścią umowy o pracę jest prowadzenie przez pracownika określonego magazynu, to z chwilą, gdy pracownik zostaje przeniesiony do innego magazynu, dotychczasowy stosunek pracy zostaje rozwiązany. Nie jest to zresztą właściwość tylko stosunku pracy, tak jest bowiem także z innymi stosunkami prawnymi, jakie zawierają te same strony. Np. jeśli na skutek porozumienia z wynajmującym najemca otrzymuje zamiast dotychczasowego lokalu inny lokal, dotychczasowy stosunek najmu ustaje, a zawiązany zostaje nowy; okoliczność, że dzieje się to między tymi samymi stronami, nie ma z omawianego punktu widzenia żadnego znaczenia.Z tych przyczyn rewizja nie mogła odnieść skutku, ale tylko co do pozwanego P. Jeśli zaś chodzi o pozwanego C., to wprawdzie roczny termin prekluzyjny od daty wytoczenia powództwa także upłynął, ale ze względu na materiał dowodowy zebrany w sprawie karnej, należało zbadać, czy odpowiedzialność jego nie wynika także z czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 134 k.z. W szczególności w sprawie karnej wysunięte zostało twierdzenie, że nabył on dom dostatnio wyposażony. Jeśli tak jest i jeśli pozwany nie potrafiłby wykazać, skąd zdobył pieniądze na tak poważną inwestycję, zachodziłaby możliwość przyjęcia - w drodze domniemania faktycznego - że pozwany C. dopuścił się na stanowisku magazyniera nadużyć. Połączenie tych dwu faktów, tj. niedoboru i kupna domu, może być tym więcej uzasadnione, że niedobór jest szczególnie wysoki i pozostaje w granicach wystarczających na kupno domu.Jeśli chodzi o odpowiedzialność za niedobór pozwanego O.A., to rewizja trafnie zarzuca, że Sąd Wojewódzki z obrazą art. 336 § 2 k.p.c. w ogóle nie uzasadnił, dlaczego oddala w stosunku do niego powództwo, co stanowi uchybienie tym poważniejsze, że pozwany A. tak w sprawie karnej, jak i w cywilnej był traktowany jako główny sprawca szkody i ten, który tę szkodę starał się ukryć.Dodać wypada, że jego odpowiedzialność opiera się - być może - także nie tylko na przepisach o odpowiedzialności za należyte wykonanie umowy o pracę, ale również na przepisach o czynach niedozwolonych. Przeciwko niemu wysunięto bowiem poważne zarzuty (trwonienie pieniędzy), które także mogą w drodze domniemania faktycznego wskazywać na nadużycia (por. w szczególności k. 5 akt karnych).W końcu podkreślić należy, że ustalenie Sądu I instancji, iż możliwe jest określenie, jaki niedobór powstał w okresach pracy obydwu magazynierów, pomimo niesporządzenia w dniu 21 sierpnia 1954 r. remanentu, nie jest przekonywające.