I CSK 162/22

Sygn. akt I CSK 162/22 POSTANOWIENIE Dnia 5 kwietnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mariusz Załucki w sprawie z powództwa J. F. i J. F. przeciwko A. G. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 kwietnia 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 27 marca 2020 r., sygn. akt I ACa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. przyznaje i poleca wypłacić adw. A. T. przez Skarb Państwa Sąd Apelacyjny w (…) kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanej A. G.; 3. przyznaje i poleca wypłacić adw. M. F. przez Skarb Państwa - Sąd Apelacyjny w (…) kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych, powiększoną o należną stawką podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodom J. F. i J. F.. UZASADNIENIE 2 Pozwana A. G. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 27 marca 2020 r., którym oddalono jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 31 października 2019 r., wydanym w połączonych sprawach z powództwa J. F. oraz z powództwa J. F. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli. Sąd pierwszej instancji zobowiązał pozwaną do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „A. G. oświadcza, że wobec skutecznego odwołania darowizny uczynionej w dniu 2 kwietnia 2012 roku aktem notarialnym Rep. A nr (…) przed notariuszem w G. D. M., przenosi na rzecz J. i J. małżonków F. własność zabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości L., gminie G., o powierzchni 9,5400 ha, stanowiącej działki gruntu oznaczone w ewidencji gruntów numerami 34 i 87, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w G. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (…) - do ich wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej”. Sąd Najwyższy zważył: Skarżąca powołała przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. Jako istotne zagadnienie prawne wskazała: czy powołanie się przez strony na tryb zawarcia umowy stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników" obliguje do przyjęcia jako podstawy wykładni wszystkich przepisów tej ustawy czy jedynie wybranych, a jeśli tak to w jakim zakresie. Skarżąca dostrzegła konieczność ustalenia wzajemnej relacji przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do treści umów nazwanych, regulowanych przepisami kodeksu cywilnego i zakresu ograniczeń, czy odmienności w ich zastosowaniu z uwagi na szczególny przedmiot obrotu jakim jest gospodarstwo rolne. Z kolei nieważność postępowania skarżąca wywiodła z faktu pominięcia przez sąd rozpoznający sprawę art. 31 § 1 k.r.o., co - w jej ocenie - doprowadziło do niemożności obrony praw małżonka pozwanej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) powinno spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego 3 z dnia 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z dnia 14 września 2012 r., I UK 218/12 - nie publ.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, z dnia 24 października 2012 r., I PK 129/12 - nie publ.). Wspomniane wątpliwości muszą znajdować się w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14, BSN 2014, nr 11, s. 7), który powinien wynikać z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 71/13, nie publ.). Istotne zagadnienie prawne należy bowiem postawić w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by mogło być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, a wątpliwości z nim związane muszą mieć charakter wyłącznie prawny, czyli nie mogą obejmować elementów stanu faktycznego sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 14/12, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 - nie publ.). Kolejnym niezbędnym elementem uzasadnienia tej przesłanki jest wskazanie przepisu prawa, który wzbudził poważne wątpliwości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., II PK 257/13, nie publ.), a także różnych możliwych sposobów jego interpretacji, wynikających z judykatury lub piśmiennictwa, w tym również zajęcia przez samego skarżącego stanowiska co do rozstrzygnięcia sprawy oraz przyczyn wadliwości zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 54/12, nie publ.). Wymagania tego nie można zastąpić postawieniem samych pytań do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I PK 52/11, nie publ.) Jednocześnie zagadnienie prawne może zostać uznane za istotne tylko wtedy, kiedy Sąd Najwyższy nie wyraził jeszcze stanowiska w związku z przedstawionym problemem, a w przypadku istnienia rozstrzygnięcia problemu - nie zaszły żadne okoliczności faktyczne uzasadniające jego zmianę (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003, nr 13, poz. 5). Zagadnienie prawne przedstawione przez skarżącą nie spełnia powyższych wymagań przede wszystkim dlatego, że problem relacji umowy o przekazanie 4 gospodarstwa rolnego do umowy darowizny został już rozstrzygnięty w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Nie jest to zatem zagadnienie nowe. Wyjaśniono już, że przeniesienie własności gospodarstwa może nastąpić na podstawie umów uregulowanych w kodeksie cywilnym (darowizny, dożywocia), albo na podstawie odrębnego typu umowy nazwanej, określonej w art. 84 i 85 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jako umowa z następcą i umowa w celu wykonania umowy z następcą (umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy). Wybór rodzaju umowy prowadzącej do wyzbycia się gospodarstwa rolnego należy do stron; jeżeli zdecydują się one na jedną z umów przeniesienia własności gospodarstwa przewidzianych w kodeksie cywilnym, to wyłączona jest możliwość zakwalifikowania takiej umowy jako umowy z rolnikiem - następcą (zob. wyrok z dnia 10 kwietnia 2019 r., IV CSK 327/18 oraz z dnia 24 czerwca 2016 r., II CSK 636/15 - niepubl.). Co więcej, z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika, że sama skarżąca świadoma jest istnienia tego stanowiska, skoro powołuje argumenty polemiczne z wykładnią umowy dokonaną przez sądy meriti. Natomiast ustalenie treści oświadczenia woli należy do ustaleń faktycznych i wchodzi w zakres podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sądu, a uchybienia w tym zakresie mogą być - z ograniczeniami przewidzianymi w art. 3983 § 3 k.p.c. i art. 39813 § 2 k.p.c. - wykazywane w jedynie ramach podstawy przewidzianej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie wystarczy więc zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. oraz twierdzenie, że wola stron umowy była inna niż ustalono, gdy nie zostały podważone ustalenia, na podstawie których stwierdzono taką wolę stron (zob. postanowienie SN z dnia 30 maja 2020 r., II PK 34/19, niepubl.). Odnosząc się zaś do zarzutu nieważności postępowania należy ocenić, że nie może się on utrzymać z dwóch przyczyn. Po pierwsze małżonek pozwanej nie brał udziału w toczącym się postępowaniu, a skarżąca nie wykazała, w jaki sposób brak jego udziału miałoby skutkować pozbawieniem możności obrony praw samej skarżącej, po drugie zaś ewentualną podstawą współuczestnictwa męża pozwanej w postępowaniu byłaby wykładnia umowy o przekazanie gospodarstwa zgodna z poglądami przedstawionymi przez samą pozwaną. Jak już wskazano wyżej, poglądy te odbiegają od sposobu wykładni tej umowy przyjętego przez sądy 5 rozpoznające sprawę jako elementu stanu faktycznego. Ustalenia stanu faktycznego nie mogą natomiast stanowić przedmiotu zarzutu kasacyjnego na mocy art. 3983 § 3 k.p.c. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzekł zaś na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.