I CSK 562/19

Sygn. akt I CSK 562/19 POSTANOWIENIE Dnia 27 lutego 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa M. N., P. N. i W. N. przeciwko H. B., R. D., T. J., Szpitalowi Powiatowemu im. (...) w Z. oraz Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji (...) S.A. z siedzibą w W. z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanego R. D. U. Towarzystwa Ubezpieczeń S.A. w Ł. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 lutego 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanego T. J. od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od pozwanego T. J. na rzecz powodów M. N., P. N. i W. N. kwoty po 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację pozwanych H. B., R. D., T. J. i Szpitala Powiatowego im. (...) w Z. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2016 r., zasądzającego solidarnie od pozwanych H. B., R. D., T. J., Szpitala Powiatowego im. (...) w Z. oraz in solidum od Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji (...) S.A. w W. (dalej jako: „TU (...)”) 2 na rzecz powódki M. N. kwotę 180.000 zł, z ustawowymi odsetkami a na rzecz P. N. oraz W. N. kwoty po 140.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej oraz na rzecz każdego z powodów kwotę 100.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią M. N. pozostającą w związku przyczynowym z zaniedbaniami pozwanych przy udzielaniu pomocy medycznej polegającymi na nie wdrożeniu profilaktyki przeciwzakrzepowej (z zastrzeżeniem, że odpowiedzialność pozwanego TU (...) jest ograniczona do niewykorzystanej jeszcze sumy gwarancyjnej w kwocie 140.902,30 zł). Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego T. J. Wnosząc o jej przyjęcie do rozpoznania wskazał, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów prawnych dotyczących daty wymagalności zapłaty zadośćuczynienia. Ponadto w ocenie skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które wymaga odpowiedzi na pytania: 1. „Czy w przypadku osób, którym na podstawie dopuszczonych dowodów, ich oceny i ustalonego na ich podstawie stanu faktycznego, Sąd nie był w stanie przypisać odpowiedzialności indywidualnej, to jest ustalonej na postawie związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem każdej z osób z osobna, a ustalonym skutkiem, możliwym jest jego (to jest związku przyczynowego) ustalenie odnośnie wszystkich łącznie? Innymi słowy: Czy przy założeniu, że Sąd nie zajął się kwestią wpływu zachowania każdego z lekarzy z osobna na ustalony skutek (zachowania rozumianego jako wycinek rzeczywistości) pod względem jego usytuowania w przebiegu zdarzeń oraz istotności, możliwym (dopuszczalnym z punktu widzenia przyjęcia modelu odpowiedzialności solidarnej) jest potraktowanie zachowań wszystkich zaangażowanych osób łącznie jako dopełniających konieczną przesłankę adekwatnej przyczyny?” 2. „Czy możliwe jest przypisanie odpowiedzialności kilku osobom w oparciu o art. 415 k.c., jeśli nie współdziałają ze sobą i nie można ich uznać za współsprawców?”. Ponadto zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż Sąd Apelacyjny oddalił w całości apelację mimo, że w dacie orzekania 3 kwota zasądzona przez Sąd Okręgowy była ono częściowo zaspokojona przez pozwanego TU (...) do kwoty 140.902,30 zł. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Oparcie z kolei wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, 4 że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Nie istnieje przy tym potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl., z dnia 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl., z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl., i z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymagań. Problematyka wymagalności zadośćuczynienia była już przedmiotem wielokrotnych wyjaśnień Sądu Najwyższego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia początkowego terminu naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę ustalanego przez sąd nie była rozstrzygana jednolicie. W części orzeczeń przyjmowano, że wymagalność takiego roszczenia podlega ogólnej zasadzie wynikającej z art. 455 k.c. (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1970 r., II PR 257/70, OSNC 1971, Nr 6, poz. 103, z dnia 12 lipca 2002 r., V CKN 1114/00, niepubl., i z dnia 18 lutego 2010 r., II CSK 434/09, niepubl.). Prezentowany był także pogląd, że zadośćuczynienie za krzywdę staje się wymagalne dopiero w dacie wydania przez sąd wyroku określającego jego wysokość (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1997 r., I CKN 361/97, niepubl., z dnia 20 marca 1998 r., II CKN 650/97, niepubl., z dnia 4 września 1998 r., II CKN 875/97, niepubl., z dnia 9 września 1999 r., II CKN 477/98, niepubl., i z dnia 30 września 2003 r., IV CSK 130/02, niepubl.). Ostatecznie ustabilizował się pogląd, że wymagalność roszczenia z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, zależy od okoliczności każdego indywidualnie rozpatrywanego przypadku, co oznacza, że datą początkową biegu odsetek ustawowych może być zarówno dzień wyrokowania, jak i dzień poprzedzający datę wydania przez sąd orzeczenia zasądzającego zadośćuczynienie. W przypadku, gdy występowanie krzywdy oraz 5 jej rozmiar nie budzą większych wątpliwości odsetki ustawowe powinny być naliczane od dnia wezwania dłużnika do zapłaty takiego zadośćuczynienia, jakie wówczas było uzasadnione okolicznościami konkretnego wypadku (art. 455 k.c.) Natomiast w przypadkach, gdy rozmiar należnego poszkodowanemu zadośćuczynienia mógł być określony dopiero w toku postępowania, a sąd ustali, że zadośćuczynienie w rozmiarze dochodzonym przez powoda należy się dopiero od dnia wyrokowania, to odsetki należą się dopiero od tego dnia (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 40, z dnia 4 listopada 2008 r., II PK 100/08, OSNP 2010 nr 9-10, poz. 108, z dnia 18 lutego 2011 r., I CSK 243/10, niepubl., z dnia 8 marca 2013 r., III CSK 192/12, niepubl., z dnia 3 marca 2017 r., I CSK 213/16, Pr. Asek. 2017, nr 4, s. 91, i z dnia 18 października 2018 r., IV CSK 348/17, niepubl.). Nie można usprawiedliwiać opóźnienia w zapłacie zadośćuczynienia przez zobowiązanego, w sytuacji gdy jego wysokość, ze względu na występujące typowe okoliczności nie budzi większych wątpliwości, w świetle ukształtowanej praktyki orzeczniczej w podobnych sprawach (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2014 r., II CSK 595/13, niepubl., z dnia 10 lutego 2000 r., II CKN 725/98, niepubl., i z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 524/08, OSNC - ZD 2009, nr D, poz. 106). Sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawne nie ma natomiast charakteru abstrakcyjnego, syntetycznego i uniwersalnego, lecz jest osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i jest pytaniem w tej właśnie sprawie. Skarżący czyni w tym zakresie założenie, że między przypisanym mu czynem niedozwolonym a szkodą nie zachodzi związek przyczynowy. Ma to rodzić następnie określone problemy w związku z przypisaniem pozwanym współodpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (art. 441 k.c.). Zmierza zatem w istocie do zakwestionowania podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia, którą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.), z której wynika, że między zaniechaniem T. J. w trakcie udzielania pomocy medycznej, a śmiercią M. N. istniał adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Z uwagi na poważne przeszkody natury dowodowej, które pojawiają się w przypadku szkód na osobie, ze względu na właściwości wchodzących 6 w grę procesów biologicznych, dla zapewnienia uzasadnionych interesów poszkodowanych w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wobec niemożności wykazania w tym zakresie związku przyczynowego w sposób absolutnie pewny, do jego przyjęcia wystarcza, że jest on ustalony z dostateczną (wysoką, znaczną, przeważającą) dozą prawdopodobieństwa (por. m. in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1967 r., I PR 174/67, OSN 1968, nr 2, poz. 26, z dnia 17 czerwca 1969 r., II CR 165/69, OSPiKA 1970, z. 7, poz. 155, z dnia 14 grudnia 1973 r., II CR 692/73, OSNCP 1974, nr 10, poz. 176, z dnia 17 lipca 1974 r., II CR 415/74, niepubl., z dnia 27 lutego 1998 r., II CKN 625/97, PiM 1999/3/130, z dnia 13 czerwca 2000 r., V CKN 34/00, niepubl., z dnia 4 listopada 2005 r., V CK 182/05, niepubl., z dnia 17 maja 2007 r., III CSK 429/06, niepubl., z dnia 2 czerwca 2010 r., III CSK 245/09, niepubl., i z dnia 5 kwietnia 2012 r., II CSK 402/11, niepubl.). Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia wynika, że każdy z pozwanych lekarzy miał obowiązek wdrożenia w stosunku do pacjenta dotkniętego urazem leczenia przeciwzakrzepowego. Okoliczność, że skarżący miał znacznie mniejszą szansę zapobiegnięcia śmierci pacjenta z uwagi na chwilę w której korzystał on z jego pomocy medycznej nie oznacza, że nadal nie była to szansa znacząca w perspektywie konstrukcji związku przyczynowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że wyrządzenie szkody w rozumieniu art. 441 § 1 k.c. zachodzi nie tylko wtedy gdy szkodę wyrządziło kilka osób jednocześnie, ale także wtedy, gdy do powstania szkody przyczyniło się kilka osób kolejno w różnym czasie (por. m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1950r., Wa.C. 204/49, PiP 1950, z. 11, s. 184, z dnia 29 września 1956 r., 4 CR 1023/55, RPEiS 1958, z. 2, s. 330, z dnia 7 października 1958 r., I CR 929/57, RPEiS 1959, z. 4, s. 259, z dnia 21 lipca 1960 r., 3 CR 839/59, OSNCK 1961, nr III, poz. 85, z dnia 13 stycznia 1960 r., 3 CR 325/59, OSPiKA 1960, z. 9, poz. 254). W przypadku przyczynowości kumulatywnej, w przeciwieństwie do art. 137 § 1 kodeksu zobowiązań nie jest dopuszczalne dowodzenie wobec poszkodowanego, że jedna z osób odpowiedzialnych za szkodę przyczyniła się do szkody w mniejszym stopniu niż inna (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1978 r., III CZP 48/78, OSN 1979, nr 4, poz. 64 7 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1970 r., II CR 542/70, OSNCP 1971, nr 9, poz. 153, z dnia 25 listopada 1970 r., I PR 78/70, niepubl., z dnia 17 listopada 2000 r., V CKN 192/00, niepubl., z dnia 10 maja 2012 r., IV CSK 579/11, niepubl.). Kwestia stopnia w jakim osoba współodpowiedzialna przyczyniła się do powstania szkody podlega badaniu w ramach roszczeń regresowych między współdłużnikami (art. 441 § 2 k.c.) (por. m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1965r., I PR 86/65, OSNPG 1966, nr 1-3, poz. 8). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym - a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Sytuacja taka w sprawie w której wniesiono skargę nie wystąpiła. Z akt sprawy nie wynika, by strony poinformowały Sąd Apelacyjny, że pozwany TU (...) zrealizował wyrok Sądu pierwszej instancji i zapłacił na rzecz powódki M. N. zasądzoną od niego kwotę 140.902,30 zł. Nie można Sądowi drugiej instancji przypisać rażącego naruszenia prawa przez nieuwzględnienie spełnienia w części zasądzonego świadczenia, skoro nie miał o tym fakcie wiedzy. Ponadto zrealizowanie części zasądzonego świadczenia przez jednego z dłużników odpowiadających solidarnie (in solidum) zmniejsza globalną kwotę ich zadłużenia 8 względem wierzycieli (art. 366 k.c.), rozliczenia między współdłużnikami następują w ramach regresu (art. 376 k.c.), a właściwym instrumentem zwalczania tytułu wykonawczego w razie egzekwowania przez powodów kwoty przekraczającej globalne zadłużenie wynikające z zaskarżonego wyroku jest powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z 2015, poz. 1800, ze zm.). jw