II CR 542/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Bronisława S. przeciwko 1) Zakładom Wielobranżowym Przemysłu Terenowego w R. i 2) Skarbowi Państwa - centralne Więzienie w R. o odszkodowanie, na skutek rewizji obu pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 12 maja 1970 r.,obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 19.V.1970 r. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda solidarnie od pozwanych Zakładów Wielobranżowych Przemysłu Terenowego w R. i Skarbu Państwa - Centralnego Więzienia w R. kwotę 25.000 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że na podstawie umowy zawartej między pozwanymi w dniu 15.VIII.1967 r. Zakłady Wielobranżowe zobowiązały się zatrudnić przydzieloną przez zakład karny grupę więźniów po uprzednim m.in. przeszkoleniu przez siebie więźniów w zakresie bhp przed skierowaniem ich do pracy, przy czym kontrahenci wyraźnie zastrzegli, że bez uprzedniego przeszkolenia więźniowie nie mogą być dopuszczeni do pracy.W dniu 30.V.1968 r. administracja więzienia skierowała do pozwanych Zakładów na przeszkolenie 5-osobową grupę więźniów, a wśród nich powoda. W ostatniej chwili administracja więzienna zatrzymała powoda w celu wykonania w budynku więziennym pewnych instalacji elektrycznych, gdyż powód był z zawodu elektrykiem. W ten sposób powód nie został przeszkolony. Mimo to w dniach 31 maja i 1 czerwca 1968 r. powód wraz z czterema przeszkolonymi więźniami został skierowany do Zakładów Wielobranżowych do obsługi betoniarki, przy czym administracja więzienna nie przypomniała współpozwanym Zakładom, że powód nie został przeszkolony.Krytycznego dnia, 1.VI.1968 r., gdy powód był zatrudniony przy betoniarce, spadł jej łańcuch napędowy i kiedy powód przebiegał pod znajdującym się w górze koszem, aby wyłączyć silnik elektryczny, kosz z ładunkiem spadł na jego plecy, przygniatając go.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego opartym na materiale dowodowym, a w szczególności na opinii biegłego, wypadek nastąpił z winy obu pozwanych. Wina administracji więzienia polega na tym, że skierowała powoda do pracy, nie przypomniawszy współpozwanym Zakładom, iż powód nie został objęty przeszkoleniem zorganizowanym w dniu 30.V.1968 r., a wina Zakładów sprowadza się przede wszystkim do tego, że przed dopuszczeniem więźniów do pracy nie sprawdziły, czy każdy z nich legitymuje się zaświadczeniem o przebytym przeszkoleniu. W ten sposób powód nie został zaznajomiony z obsługą urządzeń mechanicznych i nie wiedział, że nie wolno wchodzić pod kosz, nie mógł zaś przewidzieć, że niesprawny hamulec sprzęgła rozluźni się samoczynnie.Sąd Wojewódzki przyjął, że powodowi nie można przypisać przyczynienia się do szkody, gdyż zachował się jak staranny pracownik i spostrzegłszy spadnięcie łańcucha napędowego, chciał jak najszybciej wyłączyć silnik i biegł do wyłącznika. Gdyby nawet prawdą było, że powód przechwalał się, iż zna się na betoniarce, nie zwalniałoby to pozwanych Zakładów od obowiązku przeszkolenia go w obsłudze sprzętu mechanicznego, zwłaszcza że powód z zawodu był elektrykiem i zgodnie z opinią biegłego nie posiadał znajomości obsługiwania urządzeń mechanicznych.Odpowiedzialność Skarbu Państwa oparta jest w tych warunkach na art. 417 k.c., a odpowiedzialność Zakładów Wielobranżowych na art. 420 i 430 k.c.Na skutek wypadku powód doznał złamania V i VI kręgu piersiowego a trwałe skutki polegają na ograniczeniu ruchomości górnego słupa piersiowego. Powód jest na stałe inwalidą III grupy, częściowo niezdolnym do pracy. W tych okolicznościach Sąd Wojewódzki przyjął, że stosownym zadośćuczynieniem dla powoda za doznaną krzywdę będzie z mocy art. 445 § 1 k.c. kwota 25.000 zł, dalej zaś idące roszczenia oddalił.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję obu pozwanych od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja pozwanego Skarbu Państwa - Centralnego Więzienia w Rzeszowie oparta jest na zarzucie, że skoro, zgodnie z zawartą umową, współpozwane Zakłady obowiązane były do przeszkolenia więźnia, to wyłącznie one odpowiadają za dopuszczenie go do pracy bez przeszkolenia. Rewizja podnosi ponadto, że przyczyną wypadku był nie tylko brak przeszkolenia, ale również dalsze uchybienia obciążające wyłącznie współpozwane Zakłady, jak np. przydzielenie do pracy niesprawnego sprzętu (z którego spadł łańcuch napędowy), brak tablic ostrzegających przed przechodzeniem pod podniesionym koszem itp.Jakkolwiek słuszne w zasadzie stanowisko, że główną winę za wypadek ponoszą Zakłady Wielobranżowe, to jednak nie może to zwolnić od odpowiedzialności współpozwanego Skarbu Państwa. Jest bowiem faktem prawidłowo ustalonym przez Sąd Wojewódzki, że do nieprzeszkolenia powoda w dniu 30.V.1968 r. doszło z tej przyczyny, iż administracja więzienna zatrzymała powoda w więzieniu. W tych warunkach słusznie przyjął Sąd Wojewódzki, że obowiązkiem funkcjonariuszy więziennych było bądź skierować powoda na dodatkowe przeszkolenie, bądź też uprzedzić Zakłady, że w grupie więźniów skierowanych do pracy znajduje się jeden nie przeszkolony, a to tym bardziej, że do pracy kierowano bezpośrednio do Zakładu terenowego (w W.), gdy tymczasem szkolenie odbywało się w centrali w Rzeszowie.Zgodnie z art. 441 § 1 k.c. odpowiedzialność kilku sprawców szkody jest solidarna. W przeciwieństwie przy tym do art. 137 § 1 k.z., który dopuszczał udowadnianie, kto w jakim stopniu przyczynił się do wywołania szkody, obecnie obowiązujący przepis nie przewiduje wyjątków od zasady solidarnej odpowiedzialności kilku osób, które wyrządziły szkodę czynem niedozwolonym. Nie jest więc dopuszczalne dowodzenie w stosunku do poszkodowanego, że jedna z tych osób przyczyniła się do szkody w niniejszym stopniu niż inna.W tych warunkach wyrok Sądu Wojewódzkiego zasądzający odszkodowanie na rzecz powoda solidarnie od obu pozwanych jest prawidłowy. Kwestia ewentualnego regresu na zasadzie art. 441 § 2 k.c. jest poza zasięgiem obecnego procesu.Bezzasadna jest rewizja współpozwanych Zakładów Wielobranżowych Przemysłu Terenowego.Jak to już podniesiono w rewizji Skarbu Państwa, Zakłady te odpowiadają nie tylko za brak przeszkolenia powoda, ale także za inne uchybienia organizacyjne, a przede wszystkim za wadliwość urządzeń mechanicznych, przy których zatrudniono więźniów. Mylne jest przy tym stanowisko skarżących Zakładów, że wobec braku zawiadomienia ich przez administrację więzienia, że wśród przysłanej grupy więźniów znajduje się jeden nie przeszkolony, wyłącznie Więzienie odpowiada za brak przeszkolenia. Sąd Wojewódzki rozważał tę kwestię i słusznie przyjął, że pozwane Zakłady z łatwością mogły się były dowiedzieć, że powód nie został przeszkolony, zwłaszcza że więźniowie, którzy stawili się na przeszkolenie w dniu 30.V.1968 r., od razu uprzedzili technika bhp, że brak wśród nich jednego, zatrzymanego przez funkcjonariuszy więziennych. Oczywiste jest zresztą, że o dopuszczeniu do pracy decydowały ostatecznie Zakłady, które nie powinny były - zgodnie z zawartym porozumieniem - dopuścić żadnego więźnia nie przeszkolonego.W tych warunkach nieuzasadniony jest zarzut, że powód przyczynił się do powstania szkody. Sąd Wojewódzki nie przesłuchał wprawdzie św. B., który w dochodzeniu karnym zeznał, że powód chwalił się, że zna się na obsłudze betoniarki, jednakże nie stanowi to uchybienia procesowego, albowiem Sąd Wojewódzki, przyjmując nawet ten fakt za prawdziwy, nie dopatrzył się w nim przyczynienia się powoda w rozumieniu art. 362 k.c. Pozwane Zakłady powinny były bowiem sprawdzić kwalifikacje powoda, zwłaszcza że chodziło o człowieka pozbawionego wolności, a nie poprzestawać na jego gołosłownym oświadczeniu.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy obie rewizje oddalił.