I CZ 200/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa S. przeciwko Janinie S. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 11 marca 1954 r., zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania w zakresie wniosku powoda z dnia 2 lutego 1954 r.Uzasadnienie faktycznePowód zgłosił w dniu 2 lutego 1954 r. do Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy wniosek o wydanie w trybie art. 431 k.p.c. postanowienia, zezwalającego mu na zebranie z mieszkania zajmowanego przez pozwaną ruchomości wyszczególnionych we wniosku, wyjaśniając, że on wyprowadził się ze wspólnego mieszkania zajmowanego uprzednio z żoną i zamieszkuje z synem stron oddzielnie, nie posiadając w tym mieszkaniu najniezbędniejszych sprzętów koniecznych do użytku codziennego.Sąd Wojewódzki na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 1954 r. uwzględnił wniosek powoda z tym, że utrzymuje się nadal w stosunku do obu stron zakaz zbywania wydanych powodowi przedmiotów.Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że strony zamieszkują oddzielnie, mając przy sobie po jednym dziecku; pozwana używa więcej niż połowę wspólnych przedmiotów domowego użytku. W tych warunkach wniosek o wydanie części wspólnych ruchomości znajduje oparcie w życiowych potrzebach stron (art. 431 k.p.c.).Pozwana zaskarżyła postanowienie Sądu Wojewódzkiego, wnosząc o uchylenie tego postanowienia z powodu obrazy art. 855 i 334 § 2 k.p.c. w związku z art. 431 k.p.c.Skarżąca wywodzi, że wobec sporności, czy wymienione w postanowieniu rzeczy znajdują się w posiadaniu pozwanej, a to na skutek zastrzeżeń podniesionych w toku sprawy w dniu 11 lipca 1952 r., Sąd pierwszej instancji niewłaściwie rozpoznał wniosek powoda na posiedzeniu niejawnym i przez bezkrytyczne uwzględnienie tego żądania pozbawił pozwaną obrony jej praw.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 431 k.p.c. stanowi, że na żądanie jednego z małżonków sąd w sprawach o unieważnienie małżeństwa lub o rozwód może nakazać wydanie temu z małżonków, który opuszcza wspólne mieszkanie, potrzebnych mu przedmiotów.Treść przytoczonego przepisu, regulującego stosunki stron podczas trwania procesu, nie nasuwa żadnych wątpliwości, że chodzi o takie uregulowanie tych stosunków, aby małżonek po opuszczeniu wspólnego mieszkania nie był przez to pozbawiony zaspokajania swych stałych potrzeb życiowych. Dlatego przy orzekaniu w trybie art. 431 k.p.c. decydują okoliczności, czy i w jakiej mierze żądający wydania pewnych ruchomości małżonek potrzebuje ich w codziennym życiu bez względu na to, jak się przedstawia kwestia własności tych rzeczy. (…) Wobec zakwestionowania przez pozwaną istnienia, rodzaju i ilości tych przedmiotów, których wydania w trybie art. 431 k.p.c. domagał się powód, należało przed powzięciem zaskarżonego postanowienia wyjaśnić potrzeby powoda przy prowadzeniu oddzielnego gospodarstwa (z uwzględnieniem okoliczności, że przy powodzie znajduje się jedno ze wspólnych dzieci stron) oraz jakie z rzeczy, którymi rozporządzali małżonkowie w czasie wspólnego zamieszkania, a które jeszcze znajdują się u pozwanej, należy wydać powodowi, nie naruszając życiowych potrzeb pozostałych w dawnym mieszkaniu członków rodziny.Według uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 1953 r., wpisanej do księgi zasad prawnych, postanowienia z art. 431 k.p.c. w sądzie pierwszej instancji zapadają tylko na rozprawie kontradyktoryjnej. Potrzeba zastosowania się do tej wykładni art. 431 k.p.c. wyjątkowo dobitnie występuje w danym przypadku, w którym Sąd Wojewódzki rozpoznał wniosek powoda na posiedzeniu niejawnym, nie dysponując żadnym materiałem koniecznym dla rozstrzygnięcia wniosku powoda w granicach omawianego przepisu prawa.Stwierdzone uchybienie procesowe, mające istotne znaczenie, skutkuje uchylenie w myśl art. 394 łącznie z art. 384 k.p.c. zaskarżonego postanowienia. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku powoda z dnia 2 lutego 1954 r. rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie poczynienie brakujących ustaleń faktycznych i rozważenie zebranego materiału na rozprawie z udziałem stron, nie sugerując się kwestią własności poszczególnych przedmiotów, która przekracza ramy procesu rozwodowego,