I CZ 87/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Bladowski, M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Kazimierza S. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Z. o ochronę dóbr osobistych na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 21 kwietnia 1983 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowód zajmował stanowisko przewodniczącego Zarządu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Ż. Uchwałą z dnia 30.XII.1982 r. zarząd pozwanego Wojewódzkiego Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych odwołał go z tej funkcji, powołując się na przepis art. 45 § 4 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61). Ta decyzja została powodowi doręczona w dniu 7.I.1983 r. Powód twierdził, że postawione mu zarzuty są nieprawdziwe i w związku z tym w pozwie wnosił o uchylenie uchwały o odwołaniu go z funkcji przewodniczącego Zarządu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Ż. Pozwany Związek zarzucił, że - wobec unormowania art. 45 § 4 tej ustawy - niedopuszczalna jest droga sądowa i domagał się odrzucenia pozwu. Sąd Wojewódzki jednak oddalił zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Zdaniem tego Sądu możność zaskarżenia do sądu uchwały o odwołaniu z funkcji członka zarządu otworzyły powodowi przepisy art. 51 § 2 i art. 271 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210), ponieważ pod rządem tej ustawy doręczono mu tę uchwałę.Zażalenie pozwanego Związku jest uzasadnione.Przepis art. 51 § 2 prawa spółdzielczego daje członkowi możność zaskarżenia do sądu uchwały organu spółdzielni o odwołaniu go z zarządu. Według prawa dotychczasowego członek mógł dochodzić uchylenia takiej uchwały w celu odzyskania utraconego stanowiska tylko w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym (art. 45 § 4 ustawy z 1961 r.). Prawo spółdzielcze weszło w życie z dniem 1 stycznia 1983 r. (art. 281), stąd więc problem, czy sprawę wywołaną wniesieniem pozwu należy rozpoznać w trybie określonym w przepisach dotychczasowych czy też w sądowym postępowaniu cywilnym. Sposób rozwiązania kolizji norm w czasie wskazuje tu przepis art. 271 prawa spółdzielczego. Istotne znaczenie zaś ma - według tego przepisu - ustalenie, pod rządem której z tych ustaw doszło do wszczęcia postępowania wewnątrzspółdzielczego w danej sprawie. Oznacza to, że gdyby w sprawie poruszonej w pozwie postępowanie wewnątrzspółdzielcze zostało wszczęte przed dniem 1 stycznia 1983 r., powód nie mógłby dochodzić uchylenia zaskarżonej uchwały w drodze procesu cywilnego.Postępowanie wewnątrzspółdzielcze służy urzeczywistnieniu - w zakresie w nim wskazanym - materialnych norm prawa spółdzielczego. Na tle postępowań zaś powiązanych z innymi dziedzinami prawa materialnego ukształtował się pogląd, że datą wszczęcia postępowania prowadzonego - jak w sprawie dotyczącej powoda - z urzędu (art. 506 k.p.c., art. 61 k.p.a.) jest dzień, w którym właściwy organ podjął pierwszą czynność w sprawie w stosunku do strony. W konsekwencji należy uznać za trafny pogląd skarżącego, że wszczęcie postępowania wewnątrzspółdzielczego następuje w dniu, w którym powołany do tego organ podjął pierwszą czynność w rozpoznawanej sprawie, a nie dzień, w którym zainteresowany członek powziął wiadomość o prowadzeniu przeciwko niemu tej sprawy.W sprawie poruszonej przez powoda postępowanie wewnątrzspółdzielcze zostało wszczęte w dniu, w którym żądanie Wojewódzkiego Komitetu Kontroli Społecznej w Lublinie zostało skierowane do rozpatrzenia na posiedzenie zarządu pozwanego Związku, a to nastąpiło przed wejściem w życie art. 51 § 2 prawa spółdzielczego, bo najpóźniej w dniu 28.XII.1982 r. Wspomniano zaś, że członek odwołany z zarządu spółdzielni uchwałą zarządu właściwego związku przed wejściem w życie art. 51 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210) może dochodzić uchylenia tej uchwały tylko w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym (art. 271 w związku z art. 45 § 4 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach - Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.), nawet wówczas, gdy uchwałę o odwołaniu doręczono mu - i z niej dopiero powziął wiadomość o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu wewnątrzspółdzielczym - po wejściu w życie tego prawa. Oznacza to, że wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego przepis art. 45 § 4 ustawy o spółdzielniach z 1961 r. stwarzał przeszkodę do badania przez Sąd skuteczności zaskarżenia uchwały o odwołaniu powoda z zarządu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Ż.Wyrażony pogląd miałby zastosowanie w sytuacji, gdyby członek zmierzał do obalenia uchwały o odwołaniu w celu odzyskania stanowiska członka zarządu spółdzielni. Gdyby powód do tego nie zmierzał, mógłby - już na zasadach ogólnych - w drodze procesu cywilnego domagać się uchylenia wspomnianej uchwały, jako godzącej w jego dobre imię, dostosowując żądanie do przepisów art. 23 i art. 24 k.c. Odwołanie z zarządu z przyczyn nagannych (niegospodarność) narusza przecież cześć przewodniczącego zarządu spółdzielni. W sprawie brak jest danych, które by wskazywały na to, że powód pogodził się z utratą stanowiska członka zarządu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Ż. Kwestia jest jednak otwarta, skoro - nie wiadomo, czym się kierując - nazwał Sąd Wojewódzki tę sprawę sprawą o ochronę dóbr osobistych.Dlatego zaskarżone postanowienie uchylono (art. 388 § 1, art. 398 § 2 k.p.c.).