I K 852/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Kryże.Sędziowie: Z. Chełmicki, M. Paluch (sprawozdawca).Prokurator: S. Mocarski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Czesława O. i Jana O., oskarżonych z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k. i art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) oraz art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 228), z art. 4 § 1 m.k.k., z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), jak również z art. 1 § 1 i art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu założonych przez prokuratora wojewódzkiego oraz przez oskarżonych Czesława O. i Jana O. rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 29 lipca 1961 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.:1. uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonych Czesława O. i Jana O. w częściach dotyczących kar łącznych; 2. zmienił tenże wyrok w części dotyczącej orzeczenia kary w ten sposób, że: a) oskarżonemu Czesławowi O. wymierzył - obok orzeczonych kar pozbawienia wolności za przestępstwa opisane w pkt III, IX i XIV sentencji zaskarżonego wyroku - dodatkowo utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres po 2 lata, b) oskarżonemu zaś Janowi O. - obok orzeczonych kar pozbawienia wolności za przestępstwa opisane w pkt V, VI, VII, VIII, IX i XI sentencji zaskarżonego wyroku - wymierzył karę grzywny w wysokości po 2.000 zł za każdy z tych czynów z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na karę więzienia, przyjmując jeden dzień więzienia za równoważnik 50 zł; 3. poza tym zaskarżony wyrok utrzymał w mocy; 4. biorąc za podstawę kary orzeczone przez Sąd Wojewódzki oraz kary orzeczone niniejszym wyrokiem wymierzył łączną karę: a) oskarżonemu Czesławowi O. 10 lat więzienia i 15.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na więzienie, przyjmując 1 dzień więzienia za równoważnik 50 zł grzywny, oraz dodatkowo utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat, b) oskarżonemu zaś Janowi O. 8 lat więzienia i 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na więzienie, przyjmując 1 dzień więzienia za równoważnik 50 zł grzywny, oraz dodatkowo utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata; 5. na poczet orzeczonych kar pozbawienia wolności zaliczył oskarżonym Czesławowi O. i Janowi O. okresy tymczasowego aresztowania od dnia 3 lutego 1961 r. (...).Sąd Wojewódzki w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 lipca 1961 r. skazał między innymi: 1) Czesława O. z mocy art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k., z art. 4 § 1 m.k.k., z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 76 § 1 i 59 § 1 lit. b) k.k., czterokrotnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), pięciokrotnie z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) oraz z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) - na łączną karę sześciu lat więzienia, 6.000 zł grzywny z zamianą na 100 dni więzienia oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres trzech lat; 2) Jana O. na podstawie art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k., z art. 4 § 1 m.k.k., trzykrotnie z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 76 § 1 i 59 § 1 lit. b) k.k., trzykrotnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 76 § 1 i 59 § 1 lit. b) k.k., trzykrotnie z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 76 § 1 i 59 § 1 lit. b) k.k., dwukrotnie z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) - łącznie na karę pięciu lat więzienia 5.000 zł grzywny z zamianą na 100 dni więzienia oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres trzech lat.Od powyższego wyroku, założyli rewizje prokurator wojewódzki i obrońcy oskarżonych Czesława O. i Jana O.A. Rewizja prokuratora wojewódzkiego zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:a) co do oskarżonego Czesława O. - obrazę art. 42 § 2 i art. 47 § 1 lit. c) k.k. przez niewymierzenie temu oskarżonemu grzywny i nieorzeczenie w stosunku do niego utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych mimo uznania go za winnego zbrodni z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 23 § 1 k.k., opisanej w pkt III aktu oskarżenia, oraz przez niewymierzenie mu kary grzywny przy jednoczesnym uznaniu go za winnego dokonania zbrodni z cytowanego artykułu dekretu marcowego z zastosowaniem przepisów art. 76 § 1 i 59 § 1 lit. b) k.k. (pkt XV aktu oskarżenia);b) co do oskarżonego Jana O.:1) obrazą art. 42 § 2 k.k. przez zaniechanie wymiaru grzywny za czyn z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 23 § 1 k.k. oraz za przestępstwa z art. 1 § 3 lit. c) powołanego dekretu (pkt III, IV i XVI aktu oskarżenia);2) obrazę art. 1 § 1 i art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) przy uwzględnieniu przepisów art. 76 § 1 i 59 § 1 lit. b) k.k. wskutek nieorzeczenia obligatoryjnej kary grzywny (pkt V, VI, VII, VIII, IX i XI aktu oskarżenia), a także3) obrazę art. 2 § 2 lit. b) i art. 1 § 1 cytowanej ustawy (pkt VII, VIII, IX i XI aktu oskarżenia) przez nadzwyczajne złagodzenie kary na zasadzie art. 76 § 1 k.k. mimo osiągnięcia 17 lat przez sprawcę w chwili czynu, a w następstwie tego - obrazę art. 47 § 1 lit. c) k.k. przez nieorzeczenie oskarżonemu dodatkowej kary utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych w wypadku uznania go za winnego zbrodni z art. 2 § 2 lit. b) powołanej ustawy o ochronie mienia społecznego (pkt VII i VIII aktu oskarżenia);c) co do obu oskarżonych - rażąco łagodne kary łączne, gdy się uwzględni dużą szkodliwość społeczną przypisanych oskarżonym czynów.W konkluzji rewizja prokuratora wojewódzkiego wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w częściach dotyczących powołanych wyżej wypadków obrazy prawa materialnego i o orzeczenie w stosunku do oskarżonych Czesława O. i Jana O., na podstawie cytowanych przepisów, odpowiednich grzywien, utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, jak również o orzeczenie co do oskarżonego Jana O. kar zasadniczych bez uwzględnienia zarazem przepisu art. 76 § 1 k.k., wreszcie o wydatne zaostrzenie łącznych kar pozbawienia wolności (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził m.in. następujący pogląd prawny: A. Rewizja prokuratora wojewódzkiego jest uzasadniona. W szczególności nie można odmówić jej słuszności, gdy zarzuca ona wyrokowi Sądu Wojewódzkiego, jeśli chodzi o oskarżonego Czesława O., obrazę art. 47 § 1 lit. c) k.k., a jeśli chodzi o oskarżonego Jana O., nieorzeczenie co do tego oskarżonego obligatoryjnej kary grzywny za przestępstwa z ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228). Ponadto rewizja jest również słuszna, gdy zarzuca wyrokowi Sądu Wojewódzkiego wymierzenie obu oskarżonym rażąco łagodnych kar pozbawienia wolności.Sąd Wojewódzki, uznając oskarżonego Czesława O. za winnego przestępstw opisanych w pkt III, IX, XI i XIV sentencji wyroku, nie orzekł w stosunku do tego oskarżonego utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych oraz nie uzasadnił w tym względzie swego stanowiska, jakkolwiek oskarżony dopuścił się przestępstw z chęci zysku, ze względu zaś na sposób popełnienia przestępstw i na osobowość oskarżonego nie było podstaw do odstąpienia od orzeczenia tej dodatkowej kary.Ponadto z obrazą przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) Sąd Wojewódzki nie orzekł w stosunku do oskarżonego Jana O. obligatoryjnej kary grzywny za przestępstwa opisane w pkt V, VI, VII, VIII, IX i XI sentencji zaskarżonego wyroku.Wprawdzie w stosunku do wymienionych wyżej przestępstw w pkt V, VI, VII, VIII, IX i XI Sąd przyjął w stosunku do oskarżonego Jana O., że czyny mu zarzucone popełnił w warunkach określonych w art. 76 § 1 k.k., niemniej należy stwierdzić, że jakkolwiek Sąd Wojewódzki słusznie zastosował (ze względu na powyższe) nadzwyczajne złagodzenie kary pozbawienia wolności (art. 59 § 1 lit. b) k.k.), to jednak, nie orzekając obligatoryjnej kary grzywny, przeoczył, że art. 76 § 2 k.k. nie zezwala orzec w stosunku do nieletniego tylko kary dodatkowej, przewidziana zaś w ustawie z czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) kara grzywny należy do kar zasadniczych ("...podlega karze więzienia... i karze grzywny"), wobec czego stosowanie jej do oskarżonego było obowiązkowe.Należy ponadto dodać, że art. 76 § 2 k.k. nie wyłącza możliwości skazania nieletniego na karę grzywny w razie popełnienia przez niego przestępstwa z chęci zysku (art. 42 § 2 k.k.), gdyż grzywna nie jest karą dodatkową, skoro art. 44 k.k. wylicza wyczerpująco kary dodatkowe, wśród których nie ma grzywny.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uzupełnił sentencję wyroku co do oskarżonych Czesława O. i Jana O. za poszczególne przypisane im wymienione wyżej przestępstwa.Biorąc następnie za podstawę kary orzeczone przez Sąd Wojewódzki oraz orzeczone kary w sentencji niniejszego wyroku - Sąd Najwyższy wymierzył oskarżonym nowe kary łączne, przyjmując z jednej strony - jako okoliczności obciążające - dużą szkodliwość społeczną czynów, zuchwały sposób popełnienia przestępstw, częstotliwość dokonywania czynów (wiosna 1958 r. - lato 1960 r. - 15 przestępstw, w tym 13 przestępstw przeciwko mieniu społecznemu), dużą szkodę wyrządzoną przez oskarżonych oraz ich bardzo złe opinie, z drugiej zaś strony stosunkowo młody ich wiek.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał, że wymierzone oskarżonym Czesławowi i Janowi O. nowe kary łączne są odpowiednie do stopnia szkodliwości społecznej czynów i osobowości obu oskarżonych (...).Niesłuszna ponadto jest rewizja prokuratora, gdy wnosi o orzeczenie względem Jana O. dodatkowej kary utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych co do przestępstw opisanych w pkt VII, VIII, IX i XI sentencji wyroku, albowiem Jan O. czynów tych dopuścił się w warunkach określonych w art. 76 § 1 k.k., w takim zaś stanie rzeczy nie stosuje się do tego rodzaju nieletnich kar dodatkowych - z wyjątkiem kary dodatkowe] wymienionej w art. 44 lit. c) k.k., tj. przepadku przedmiotów majątkowych i narzędzi.Sąd Najwyższy w części dotyczącej oskarżonego Czesława O. (pkt III) uznał, że wymierzenie mu grzywny - jakkolwiek popełnił on przestępstwa z chęci zysku - nie jest celowe, znowelizowany zaś przepis art. 42 § 2 k.k., jako niekorzystny dla oskarżonego wobec treści art. 2 k.k., nie miał w niniejszej sprawie zastosowania.Natomiast jeśli chodzi o nieorzeczenie przez Sąd Wojewódzki kary grzywny względem oskarżonego Czesława O. za przestępstwo opisane w pkt XV, a w stosunku do oskarżonego Jana O. za przestępstwa opisane w pkt III, IV i XVI, to w tym względzie należy powołać się - mutatis mutandis - na wyżej omówioną tę cześć uzasadnienia, która traktuje o znowelizowanym przepisie art. 42 § 2 k.k. (...).