I PKN 746/99

Wyrok z dnia 2 sierpnia 2000 r. I PKN 746/99 Niedopuszczalne jest oddalenie w całości powództwa z uwagi na przedawnienie roszczenia skierowanego przeciwko dwóm pozwanym wówczas, gdy tylko jeden z nich podniósł zarzut. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2000 r. sprawy z powódz-twa Bożeny K. przeciwko Szpitalowi [...] w S.G. i Skarbowi Państwa - Wojewodzie P. o zapłatę, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 15 czerwca 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w stosunku do Skarbu Państwa - Wojewody P. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni do ponownego rozpoznania i rozstrzyg-nięcia w tej części o kosztach postępowania kasacyjnego; o d d a l i ł kasację w pozostałym zakresie i nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz Szpitala [...] w S.G. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim wyrokiem z dnia 12 marca 1999 r. zasądził na rzecz Bożeny K. solidarnie od Szpitala [...] w S.G. oraz od Skarbu Pań-stwa - Wojewody P. 5.203 zł z odsetkami, a także rentę uzupełniającą w kwocie 400,10 zł miesięcznie, poczynając od marca 1999 r. Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny: Bożena K. była zatrudniona w Zespole Opieki Zdrowotnej od 14 lipca 1983 r. na stanowisku salowej, początkowo na okres próbny, na czas określony, a następnie na czas nieokreślony. Stosunek pracy został rozwiązany 31 stycznia 1990 r. przez 2 pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Powódka została ponownie za-trudniona 6 lutego 1990 r. i pracowała na podstawie kolejnych umów na czas okre-ślony do 8 kwietnia 1991 r. Decyzją z 3 lipca 1991 r. Państwowy Inspektor Sanitarny stwierdził u powódki chorobę zawodową - wirusowe zapalenie wątroby (HBV). Orze-czeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia stwierdzono u niej trwały uszczerbek na zdrowiu w rozmiarze 30 %, w związku z czym zakład pracy wy-płacił jej 855 zł. Decyzją ZUS powódce została przyznana od 12 stycznia 1991 r. renta inwalidzka z tytułu zaliczenia jej do III grupy inwalidów w związku z chorobą zawodową. Od 1 marca 1998 r. renta ta wynosi 363,97 zł. Powódka pracowała jako salowa na oddziale internistycznym, w związku z czym przy wykonywaniu swoich obowiązków cały czas miała styczność z pacjentami szpitala i ich rzeczami. Przy sprzątaniu łóżek pacjentów wielokrotnie dochodziło do zadrapań o wystające metalowe części łóżek, które miały przeważnie po kilkadziesiąt lat. Zużyte do zabiegów igły powódka przenosiła w niedostosowanych do tego cien-kich workach foliowych: igły przebijały folie i zadrapywały ciało. Wykonując swe obo-wiązki powódka dotykała pościeli chorych, ich piżam i kubków. W czasie pracy po-wódki niewystarczająca była ilość indywidualnych środków ochrony pracowników: odzieży i obuwia, rękawiczki ochronne otrzymywał tylko personel obsługujący pa-cjentów, u których stwierdzono chorobę zakaźną. Brakowało także środków dezyn-fekcyjnych. Przed stwierdzeniem choroby powódka nie chorowała Jedynie w 1989 r. przebywała w szpitalu w związku z chorobą wrzodową żołądka. W rodzinie i wśród znajomych powódki nie ma osób dotkniętych żółtaczką. Na podstawie opinii biegłego Sąd Rejonowy ustalił, że do zakażenia powódki wirusem HBV doszło najprawdopo-dobniej w trakcie jej pracy w ZOZ S.G. W związku z chorobą powódka zużywa miesięcznie dwa opakowania leku „El-comer” w cenie 34,50 zł za opakowanie, co 6 miesięcy przeprowadza badania kon-trolne, których koszt wynosi 250 zł, stosuje specjalną dietę, na co przeznacza dodat-kowo około 50 zł. Poniesione przez nią wydatki związane z pobytem w Szpitalu Za-kaźnym w G. od 2 lutego 1998 r. do 10 marca 1998 r. (na dodatkowe wyżywienie, badania, dojazdy itp.) wyniosły w przybliżeniu 250 zł. Powódka dojeżdża co miesiąc na kontrole do szpitala w G.; koszty dojazdu wynoszą 12 zł. Różnice między rentą otrzymywaną przez powódkę, a średnim wynagrodzeniem salowej w pozwanym Szpitalu wynosiły w 1998 r.: w marcu 226, 50 zł, w kwietniu 190 zł, w maju 195, 40 zł, w czerwcu 194, 80 zł, w lipcu 200 zł, a od sierpnia do daty wyrokowania - 274, 90 zł. 3 Powódka skierowała swe roszczenia do Szpitala w S.G. Skarb Państwa - Wojewoda P. wezwany został przez Sąd do udziału w sprawie na podstawie art. 194 § 1 KPC postanowieniem z 1 grudnia 1999 r. Nie ustosunkował się on do twierdzeń powódki. Zasądzona kwota stanowi różnicę między zarobkami salowej, a rentą po-wódki za okres od daty doręczenia pozwu do daty wyrokowania, co wynosi 3006 zł oraz odszkodowanie w kwocie 2.197 zł z tytułu „zwiększenia potrzeb”. Na zasądzoną rentę składa się różnica między rentą powódki, a średnią płacą salowej w lutym 1999 r. oraz koszty lekarstwa i diety. Kwoty te Sąd Rejonowy zasądził solidarnie od obu pozwanych, powołując się na przepis art. 231 § 2 KP i podnosząc, że Szpital [...] w S.G. przejął majątek (wraz z pracownikami) dawnego Skarbu Państwa - Szpitala Rejonowego w S.G. (jednostki budżetowej), który z kolei powstał na bazie dawnego Skarbu Państwa - ZOZ w S.G. oraz na to, że pozwany Skarb Państwa - Wojewoda P. w chwili likwidacji Szpitala Rejonowego w S.G. jako organ założycielski i likwida-cyjny przejął zobowiązania tego podmiotu. Wyrok ten został doręczony tylko tym stronom, które o to wnioskowały: powódce i pozwanemu Szpitalowi. Apelację wniósł tylko pozwany Szpital [...], żądając zmiany zaskarżonego wy-roku i oddalenia powództwa w części dotyczącej Szpitala. Po jej rozpoznaniu Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 15 czerwca 1999 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego i oddalił po-wództwo. Sąd drugiej instancji uznał za uzasadniony zarzut przedawnienia, który, mimo że został zgłoszony już w odpowiedzi na pozew, nie został rozważony przez Sąd Rejonowy. Powódka dochodzi roszczeń na podstawie prawa cywilnego, a zgod-nie z art. 442 § 1 KC roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedo-zwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodo-wany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Powódka powzięła wiadomość o szkodzie już w 1990 r., a najpóźniej w dniu przejścia na rentę w styczniu 1991 r., natomiast pozew wniosła dopiero 17 lutego 1997 r., a więc po upływie 7 lat. Sąd Okręgowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym termin przedawnienia roszczenia o rentę wyrównawczą określony w art. 442 § 1 zdanie pierwsze KC liczy się od dnia, w którym poszkodowany dowie-dział się o uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia i osobie ponoszącej odpowiedzial-ność z tego tytułu, nawet gdyby nie wystąpił jeszcze uszczerbek majątkowy. Zarzut przedawnienia został zatem uznany za słuszny, natomiast za bezpodstawny uznany został zarzut braku legitymacji biernej tego pozwanego. Aczkolwiek Sąd Rejonowy, 4 zdaniem Sądu drugiej instancji, naruszył art. 231§ 2 KP przez solidarne zasądzenie roszczenia również od Wojewody P., to z art. 3 KP wynika, że Szpital [...], jako ze-spół środków materialnych i osobowych składających się na pewną całość, był pra-codawcą powódki do 1991 r. Brak było podstaw prawnych do przyjęcia przez Sąd Rejonowy odpowiedzialności solidarnej Wojewody P. jako organu założycielskiego i likwidacyjnego. Od tego wyroku powódka wniosła kasację, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 442 § 1 KC przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do stanu faktycznego sprawy. W kasacji przedstawiono twierdzenie, że dalsze skutki stwierdzonej choroby zawodowej nastąpiły w dalszych latach „tj. 1997 roku”, a okres trzyletniego przedawnienia powinien być liczony od wystąpienia i stwierdzenia przez powódkę dalszych skutków choroby, „których powódka nie mogła przewidywać w roku 1990 kiedy pierwszy raz stwierdzono ubytek zdrowia w formie choroby zawodo-wej”. Kasacja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpie-czeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni oraz wniosek o zasądzenie kosz-tów zastępstwa procesowego za instancję kasacyjną. Pozwany Szpital [...] wniósł o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów zastęp-stwa procesowego za postępowanie kasacyjne. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Zarzut kasacji nie jest uzasadniony w odniesieniu do pozwanego Szpitala [...] w S.G. Termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym określony w art. 442 § 1 KC nie może być liczony od wystąpienia dalszych skutków tego czynu. Przerwanie biegu przedawnienia następuje tylko w sytuacjach opisanych w art. 123 § 1 KC. Dla zapobieżenia przedawnieniu roszczenia o naprawienie szkody, która nie jest znana przed jego upływem, wierzyciel powinien uzyskać wyrok ustalający odpowiedzialność dłużnika również za owe przyszłe, nie-znane jeszcze skutki zdarzenia wyrządzającego szkodę. Te rozważania nie dotyczą jednak pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody P. Upływ przedawnienia, również tego, o którym jest mowa w art. 442 § 1 KC, może być uwzględniony przez sąd jedy-nie na skutek podniesienia przez pozwanego odpowiedniego zarzutu. W rozpozna-wanej sprawie zarzut podniósł jedynie pozwany Szpital. Sąd Okręgowy oddalił po- 5 wództwo z powołaniem się na przepis art. 442 § 1 KC w stosunku do obu pozwa-nych, pomimo tego, że skutki upływu przedawnienia, w myśl art. 117 § 2 KC, pole-gają jedynie na możliwości uchylenia się od zaspokojenia przedawnionego roszcze-nia. Z możliwości tej skorzystał tylko jeden pozwany – Szpital, podnosząc odpo-wiedni zarzut. Oddalenie powództwa w stosunku do Skarbu Państwa z powodu upływu przedawnienia z art. 442 § 1 KC nastąpiło z naruszeniem tego przepisu, skoro ten pozwany nie podniósł zarzutu przedawnienia, a więc brak było przesłanek do rozważania dochodzonego przez powódkę roszczenia w płaszczyźnie tej regula-cji. Podniesiony w kasacji zarzut okazał się zatem częściowo słuszny. Tym bardziej, że Sąd drugiej instancji dokonał zmiany wyroku pierwszoinstancyjnego w całości, mimo, że zaskarżył go tylko jeden pozwany, a także nie wyprowadził żadnych wnios-ków z tego, że drugi pozwany w ogóle nie zajął stanowiska w sprawie, co nie znala-zło odzwierciedlenia w treści wyroku Sądu Rejonowego. Możliwość rozpoznania sprawy z urzędu na rzecz współuczestników, którzy nie zaskarżyli wyroku sądu pierwszej instancji ma miejsce jedynie wówczas, gdy będące przedmiotem zaskar-żenia obowiązki są wspólne także dla tych współuczestników (art. 378 § 3 KPC). Ograniczona jest zatem tylko do jednej z dwóch postaci współuczestnictwa material-nego (art. 72 § 1 pkt 1 KPC), która jednakże nie występuje w rozpoznawanej spra-wie. Rozważenie tych okoliczności prowadzi do konieczności uchylenia zaskarżo-nego wyroku w stosunku do Skarbu Państwa – Wojewody P. i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania na podstawie art. 39313 § 1 KPC, a oddale-nia kasacji w pozostałej części, tj. w stosunku do Szpitala [...]. Powódka nie została obciążona kosztami procesu na podstawie art. 102 KPC. ========================================