I PR 113/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN F. Rusek. Sędziowie SN: B. Błachowska (sprawozdawca), A. Filcek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 1984 r. sprawy z wniosku Tadeusza K. przeciwko Biuru Projektów Przemysłu Lekkiego (...) w Ł. o nagrodę jubileuszową na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 30 sierpnia 1984 r.zmienił zaskarżony wyrok o tyle, że ustalił, iż okres przeszkolenia wojskowego odbyty przez wnioskodawcę Tadeusza K. w jednostce wojskowej w sierpniu 1953 r. podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej; oddalił odwołanie w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneTadeusz K. wnosił o ustalenie, że okres przeszkolenia wojskowego, które odbył w sierpniu 1953 r. w jednostce wojskowej w ramach wojskowego szkolenia studentów, oraz następujący po tym przeszkoleniu okres studiów, trwający do 20 grudnia 1956 r., są okresami zaliczalnymi do okresu zatrudnienia uprawniającego do nagrody jubileuszowej oraz o zobowiązanie pozwanego Biura Projektów do wypłaty zaległej nagrody wraz z ustawowymi odsetkami.Pełnomocnik strony pozwanej na rozprawie przed Zakładową Komisją Rozjemczą zgodził się z tą częścią wniosku, która mówi o zaliczeniu okresu przeszkolenia w sierpniu 1953 r. w jednostce wojskowej do okresu uprawniającego do nagrody, natomiast nie uznawał żądania w pozostałej części wobec braku podstaw prawnych do zaliczenia czasu studiów przypadającego po tym okresie.Zakładowa Komisja Rozjemcza przekazała sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi w trybie art. 263 k.p. wobec występowania istotnych wątpliwości prawnych.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1984 r. oddalił roszczenie. Sąd ustalił, że wnioskodawca w 1951 r. rozpoczął studia bez skierowania zakładu pracy. W okresie studiów odbywał przewidziane szkolenie wojskowe. W sierpniu 1953 r. - po drugim roku studiów - odbył miesięczne szkolenie w jednostce wojskowej, przewidziane w tym czasie w ramach wojskowego szkolenia studentów. Następnie kontynuował studia, aż do ich ukończenia w dniu 20 grudnia 1956 r.W świetle tych ustaleń Okręgowy Sąd doszedł do wniosku, że § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały Rady Ministrów nr 138 z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalenia okresów pracy oraz innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) daje podstawę do zaliczenia okresu przeszkolenia w sierpniu 1953 r. do okresu uprawniającego do nagrody jubileuszowej. Natomiast brak jest podstaw prawnych do zaliczenia do tego okresu - trzech lat studiów po wymienionym okresie przeszkolenia, albowiem w myśl § 4 ust. 4 nadal warunkiem takiego zaliczenia jest, aby nauka odbywała się na podstawie skierowania zakładu pracy.Od wyroku powyższego wniósł odwołanie wnioskodawca. Zarzuca on naruszenie § 4 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 w związku z ust. 3 pkt 1 tego paragrafu uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. przez oddalenie wniosku w części odnoszącej się do zaliczenia mu 3 lat studiów, które nastąpiły po przeszkoleniu wojskowym studentów w jednostce wojskowej. W odniesieniu do oddalenia wniosku w części dotyczącej zaliczenia okresu przeszkolenia wojskowego w sierpniu 1953 r. skarżący podnosi, że sentencja wyroku nie jest adekwatna do stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu tego wyroku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Odwołanie wnioskodawcy jest uzasadnione tylko w zakresie, w którym zarzuca on sprzeczność uzasadnienia z sentencją zaskarżonego wyroku. Odwołujący się bowiem trafnie zarzuca, że jeżeli Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu wyroku przyjął, iż przeszkolenie wojskowe, jakiemu podlegał wnioskodawca w sierpniu 1953 r. w jednostce wojskowej, odpowiada warunkom przewidzianym w § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) - to w sentencji wyroku Sąd powinien był zamieścić własne rozstrzygnięcie ustalające, zgodnie z pierwszą częścią wniosku. Dlatego Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok w tej części (art. 62 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych) i ustalił, że okres przeszkolenia wojskowego odbyty przez wnioskodawcę w jednostce wojskowej w sierpniu 1953 r. podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia uprawnień do nagrody jubileuszowej.2. W pozostałym zakresie odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Okręgowy Sąd prawidłowo uznał, że brak jest podstaw prawnych do zaliczenia trzech lat studiów w latach 1953-1956 do okresu zatrudnienia wymaganego do uzyskania uprawnień do nagrody jubileuszowej, albowiem wnioskodawca podjął studia bez skierowania zakładu pracy.Za takim poglądem przemawia zarówno wykładnia gramatyczna, jak i systemowa § 4 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 wymienionej uchwały nr 138. Przepisy te mają treść następującą:"§ 4..........................................................................................................................................3. Do okresu pracy uprawniającego do nagrody wlicza się przypadające po wyzwoleniu okresy przerw w zatrudnieniu spowodowane:1) nauką w szkole stopnia ponadpodstawowego, odbywaną na podstawie skierowania zakładu pracy lub jednostki nadrzędnej, pod warunkiem jej ukończenia, jednak w wymiarze nie wyższym niż okres przewidziany programem nauczania...........................................................................................................................................4. Okresy, o których mowa w ust. 3 pkt 1 i 4, wlicza się do okresu zatrudnienia także wówczas, gdy były poprzedzone okresami wymienionymi w ust. 1 i 2 oraz w § 5 ust. 1".Jak wynika z brzmienia § 4 ust. 4, naukę w szkole ponadpodstawowej wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, nie tylko wtedy, gdy jest poprzedzona poprzednim zatrudnieniem (§ 4 ust. 3 zdanie 1), ale także wtedy, gdy jest poprzedzona okresami zaliczalnymi wymienionymi m.in. w ust. 1 § 4, tj. okresem czynnej służby wojskowej, przy czym wymieniony § 4 ust. 4 nie wprowadza żadnych wyjątków od warunków wymienionych w § 4 ust. 3 pkt 1 i 4. Przepis mówi tylko o okresach, nie ogranicza ani nie łagodzi warunków, od których uzależnione jest zaliczenie m.in. nauki w szkole stopnia ponadpodstawowego. Warunkami tymi są: a) podjęcie nauki w szkole stopnia ponadpodstawowego na podstawie skierowania zakładu pracy lub jednostki nadrzędnej, b) ukończenie nauki, c) zaliczenie okresu nauki w wymiarze nie wyższym niż okres przewidziany programem nauczania. Pogląd że z trzech warunków dwa nadal obowiązują (b i c), natomiast jeden (a) nie obowiązuje dlatego, że okres nauki poprzedzony jest okresem zaliczalnym, jest nie do przyjęcia z kilku względów:Po pierwsze: nie wynika to z brzmienia § 4 ust. 4 w związku z § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138, lecz prowadzi do rozłącznego traktowania warunków przewidzianych w § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały, do czego brak wszelkich podstaw. Z wykładni gramatycznej wyraźnie wynika, że warunki te (a, b, c) muszą występować łącznie.Po drugie: z § 2 i 3 uchwały Rady Ministrów nr 138 wynika, że prawo do nagrody jubileuszowej zależy od stażu pracy. Jest to specyficzny rodzaj świadczenia - charakterem prawnym odpowiadający premii - stanowiący gratyfikację dla pracownika za to, że długie lata pracował. Wprawdzie w § 4 i § 5 uchwała przewidziała okresy zaliczalne - które aczkolwiek nie są zatrudnieniem, podlegają wliczeniu do okresu zatrudnienia wymaganego do uzyskania nagrody - ale nie podważa to generalnej zasady, że o prawie do nagrody jubileuszowej decyduje przede wszystkim staż pracy, a okresy zaliczalne stanowią wyjątek od tej zasady, dlatego obwarowane zostały określonymi warunkami. Odstępstwo od warunków musiałoby wynikać wprost z przepisów, gdyż wykładnia sprowadzająca się do eliminowania warunków przewidzianych w uchwale nr 138, pod jakimi można zaliczyć okresy nie będące zatrudnieniem - byłaby wykładnią rozszerzającą, a tym samym w sprawach płacowych niedopuszczalną.Za powyższym rozumowaniem przemawia także § 4 ust. 4 w związku z § 4 ust. 3 pkt 4 uchwały nr 138. Z przepisów tych wynika, że także kara pozbawienia wolności i okres tymczasowego aresztowania podlegają zaliczeniu do wymaganego okresu uprawniającego do nagrody, jeżeli kara bądź areszt są poprzedzone okresami zaliczalnymi z § 4 ust. 1, 2 i § 5 ust. 1. Jednakże nie każda kara pozbawienia wolności i nie każdy okres tymczasowego aresztowania podlegają zaliczeniu, chociażby były poprzedzone okresami zaliczalnymi, ale jedynie te, które odpowiadają warunkom wymienionym w § 4 ust. 3 pkt 4 uchwały. Z tego przepisu wyraźnie wynika, jak ważny jest każdy warunek i jak nieprawidłowe byłoby traktowanie warunków przewidzianych w § 4 ust. 3 pkt 4 rozłącznie i eliminowanie niektórych z nich w drodze wykładni rozszerzającej. Podobnie, zabieg taki jest niedopuszczalny w odniesieniu do warunków z § 4 ust. 3 pkt 1.Po trzecie: wykładnia prezentowana przez odwołującego się prowadziłaby do korzystniejszej sytuacji pracownika, który legitymuje się okresem zaliczalnym, od pracownika, który powołuje się wyłącznie na zatrudnienie. W myśl § 4 ust. 3 zaliczaniu podlegają przerwy w zatrudnieniu spowodowane okolicznościami wymienionymi w pkt 1-5 i tylko wtedy, gdy spełnione zostały warunki tam wymienione. Samo usytuowanie przepisu wskazuje, że zasadą jest zaliczenie przerw, gdy są one poprzedzone każdym zatrudnieniem. Natomiast nie każdy okres zaliczalny wymieniony w uchwale nr 138 i nie każda przerwa wymieniona w pkt 1-5 ust. 3 § 4 podlegają uwzględnieniu w omawianym zakresie. Tylko bowiem przerwy spowodowane okolicznościami wymienionymi w ust. 3 pkt 1 i 4, jeżeli zostały poprzedzone okresami zaliczalnymi z § 4 ust. 1 i 2 oraz § 5 ust. 1 podlegają wliczeniu do okresu wymaganego do uzyskania nagrody.To ograniczenie tym bardziej nie pozwala na korzystniejsze traktowanie osób, które legitymują się okresami zaliczalnymi, od pracowników, którzy powołują się na poprzednie zatrudnienie. Pracownik, gdyby chciał, aby zaliczono mu okres przerwy spowodowanej nauką w szkole ponadpodstawowej, musiałby odpowiadać wszystkim trzem warunkom z § 4 ust. 3 pkt 1, a więc także naukę powinien odbywać na podstawie skierowania zakładu pracy lub jednostki nadrzędnej.Po czwarte: wbrew zarzutom odwołania nie ma żadnych przepisów normujących przeszkolenie wojskowe studentów, które by eliminowały bądź ograniczały warunki wymienione w § 4 ust. 3 pkt 1 uchwały nr 138. Nie zawierają takich przepisów akty prawne obowiązujące w czasie, gdy wnioskodawca w latach 1953-1956 studiował i podlegał wojskowemu szkoleniu studentów, jak również akty prawne obecnie obowiązujące, tj. ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 172 ze zm.), ustawa z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ulgach w odbywaniu służby wojskowej przez studentów w szkołach wyższych (Dz. U. Nr 25, poz. 173 ze zm.) oraz ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31).Reasumując, należy stwierdzić, że okres studiów przypadający po odbyciu jednomiesięcznego przeszkolenia wojskowego odbywanego przez wnioskodawcę w jednostce wojskowej w ramach wojskowego szkolenia studentów nie podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej, jeżeli nauka w szkole wyższej nie była podjęta na podstawie skierowania zakładu pracy lub jednostki nadrzędnej, chociażby wnioskodawca odpowiadał pozostałym warunkom przewidzianym w § 4 ust. 3 pkt 1 w związku z § 4 ust. 4 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132).Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił odwołanie w pozostałej części (art. 62 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).