I PR 13/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stanisława G., Władysława K. i Wacława S. przeciwko Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w R. o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, na skutek odwołania wnioskodawców od orzeczenia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 28 listopada 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po przejęciu sprawy do rozpoznania (art. 74 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s.) oddalił wniosek i tak uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Wnioskodawcy są zatrudnieni w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego na stanowiskach kierowników zmian. Zakład jest czynny w ruchu ciągłym w systemie trzyzmianowym i w związku z tym pracują oni w każdą sobotę 8 godzin.W świetle postanowień układów zbiorowych pracy obowiązujących przed dniem 1.I.1975 r., jak i po tej dacie, wnioskodawcy zaszeregowani są do grupy pracowników zajmujących stanowiska kierownicze. Praca wykonywana przez wnioskodawców w czasie 7 i 8 godzin w sobotę należy do zakresu ich funkcji i z uwagi na zajmowane stanowiska nie przysługuje im wynagrodzenie za godziny nadliczbowe.Okoliczność, że są oni - pod względem płacowym - zrównani ze starszymi mistrzami, nie ma znaczenia, ponieważ do wnioskodawców można by stosować przez analogię przepisy odnoszące się do innych pracowników tylko wówczas, gdyby nie byli oni wymienieni w tabeli stanowisk.Od wyroku tego odwołali się wszyscy wnioskodawcy, żądając ustalenia ich uprawnienia do dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych w soboty. Skarżący są zdania, że stanowisko zajęte przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie da się pogodzić z przepisami kodeksu pracy, skoro pozbawia ich należnego im wynagrodzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:Wnioskodawcy byli zatrudnieni w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w R. na stanowiskach kierowników zmian. Załącznik nr 24 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego z dnia 30 grudnia 1974 r., zawierający wykaz kierowniczych i innych samodzielnych stanowisk pracy, wymienia w pkt 11 kierownika zmiany. Załącznik ten określa wyżej wymienione stanowiska dla celów związanych z uprawnieniem do oddzielnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.Także tabela II do załącznika nr 3 do układu zbiorowego pracy wymienia pod poz. 7 kierownika zmiany. Załącznik nr 3 określa zaś zasady wynagradzania pracowników na stanowiskach kierowniczych i samodzielnych.To zagadnienie było analogicznie unormowane w układzie zbiorowym pracy (i załącznikach do tego układu), z 1971 r. Wnioskodawcy byli więc i pozostają nadal na stanowiskach kierowniczych. W związku z tym wyłania się zagadnienie, czy należy się im wynagrodzenie za dwie godziny przepracowane ponad ustawowy czas pracy w soboty. W systemie pracy trzyzmianowym w zakładzie o ruchu ciągłym praca przez osiem godzin w każdą sobotę jest konieczna.W myśl art. 132 § 2 k.p. czas pracy w ruchu ciągłym może być przedłużony do 48 godzin przeciętnie na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, trwającym nie dłużej niż 4 tygodnie. Praca ponad 8 godzin na dobę i przeciętnie ponad 46 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym jest pracą w godzinach nadliczbowych.Praca w godzinach nadliczbowych w myśl przepisów art. 133 k.p. jest dopuszczalna tylko w razie:1) konieczności podjęcia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego albo dla ochrony mienia lub usunięcia awarii,2) szczególnych potrzeb zakładu pracy; przy tym liczba godzin przepracowanych przez poszczególnych pracowników nie może w takim wypadku przekroczyć 120 godzin w roku kalendarzowym.Pracownicy zajmujący kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy nie mają w zasadzie prawa do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe (art. 135 § 1 k.p.). Natomiast przysługuje im prawo do oddzielnego wynagrodzenia wraz z dodatkiem, o którym mowa w art. 134 § 1 k.p., ale tylko za pracę wykonywaną na polecenie zwierzchnika m.in. poza normalnymi godzinami pracy, jeżeli wykonanie tej pracy nie należało do ich obowiązków (§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. - Dz. U. Nr 37, poz. 215).Rozważając niniejsze zagadnienie, należy mieć na uwadze, że zgodnie z treścią art. 129 § 1 k.p. czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 46 godzin na tydzień. Jak to już wyżej wykazano, ta sama zasada z pewną modyfikacją obowiązuje także w zakładach o ruchu ciągłym. Pracownik, nawet na kierowniczym czy innym samodzielnym stanowisku, nie może przeto być zobowiązany przez zakład pracy do stałego świadczenia pracy ponad ustawowy czas pracy, i to bez wynagrodzenia, tylko dlatego, że jest to potrzebne do zachowania ciągłości pracy zakładu. Na zakładzie pracy spoczywa obowiązek takiego zorganizowania pracy, aby nie zachodziła potrzeba stałego zatrudniania pracowników poza ustawowym czasem pracy. Jeżeli - z przyczyn organizacyjnych - jest to niemożliwe, pracownikowi zajmującemu kierownicze lub inne samodzielne stanowisko pracy należy się wynagrodzenie za godziny nadliczbowe. Nie należy bowiem do obowiązków pracownika stała praca ponad ustawowy czas pracy. Artykuł 135 § 1 k.p. mówiący o konieczności zatrudniania pracowników - o których mowa - poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do oddzielnego wynagrodzenia nie odnosi się do wnioskodawców; słowa "w razie konieczności" wskazują, że chodzi o sytuację wyjątkową. Dlatego też przepis art. 135 § 1 k.p. nie ma zastosowania do przypadku stałego zatrudnienia ponad ustawowy czas pracy pracowników zajmujących kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy.Odmienny pogląd - nie do przyjęcia - prowadzi do tego, że pracownik byłby zobowiązany do pracy bez dodatkowego wynagrodzenia, pracując stale znacznie dłużej ponad ustawowy czas pracy, i to tylko dlatego, że został zaszeregowany do grupy osób zajmujących kierownicze lub inne samodzielne stanowiska pracy.Z tych przyczyn zaskarżony wyrok nie mógł być utrzymany w mocy.Z treści oświadczeń wnioskodawców wynika, że w istocie chodzi im o otrzymanie wynagrodzenia za przepracowane godziny nadliczbowe w przeszłości. Potwierdza to ich stanowisko, że po ustaleniu uprawnień do wynagrodzenia za dwie dodatkowe godziny w soboty nie będzie trudności przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia. Wnioskodawcy więc nie mają interesu prawnego w ustaleniu tylko uprawnień ze stosunku pracy (art. 248 § 1 pkt 6 k.p.), ponieważ mają dalej idące roszczenie - mianowicie o świadczenie, którego słusznie domagali się w dotychczasowym postępowaniu.Wobec tego, że w tym zakresie Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego, zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 63 § 2 pkt 2 ustawy o o.s.p. i u.s.).Rozpoznając sprawę ponownie, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustali, ile godzin - w okresie nie przedawnionym - każdy z wnioskodawców przepracował ponad ustawowy czas pracy i zasądzi odpowiednie kwoty.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku.