I PR 143/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: M. Wilewski, A. Nalewajko.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugeniusza Ż. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Inżynieryjnego w B. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 29 października 1963 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy.Uzasadnienie faktyczneEugeniusz Ż. w powództwie wytoczonym w dniu 2 lutego 1957 r. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Inżynieryjnego w B. domagał się zasądzenia renty odszkodowawczej od dnia 1 grudnia 1951 r., kwoty 10.000 zł tytułem odszkodowania za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, 1.400 zł tytułem zwrotu kosztów dodatkowego lepszego odżywiania się w okresie od dnia 13 listopada 1951 r. do dnia 31 marca 1952 r. oraz kwoty 200 zł tytułem zwrotu kosztów dodatkowych lekarstw i dojazdów do lekarza.Dla uzasadnienia tych żądań powód przytoczył, że jako pracownik pozwanego Przedsiębiorstwa uległ w dniu 13 listopada 1951 r. wypadkowi w czasie pracy, w wyniku czego doznał ciężkiego uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia. Wypadek nastąpił na skutek naruszenia przez pozwanego przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy.Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa podnosząc między innymi zarzut przedawnienia.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił na tej podstawie, że wierzytelności dochodzone przez powoda uległy przedawnieniu na podstawie art. 283 § 1 k.z. Zdaniem tego Sądu okoliczność, że powód zachorował na chorobę umysłową i został ubezwłasnowolniony, nie może mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż trzyletni termin przedawnienia upłynął już przed zachorowaniem powoda. Dlatego też przepis art. 110 § 2 przep. og. pr. cyw. nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją powód, wnosząc o zmianę tego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek tej rewizji, miał na względzie następujące okoliczności:1. Jak wynika z załączonych do niniejszej sprawy akt Sądu Wojewódzkiego i wydanego w tej sprawie orzeczenia, ubezwłasnowolnienie powoda nastąpiło orzeczeniem z dnia 11 maja 1959 r. na podstawie przepisu art. 10 § 1 pkt 1 przep. og. pr. cyw. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Wojewódzki ustalił między innymi, że powód "zaczął chorować psychicznie od 1953 r."Z art. 48 i nast. p.o.p.c. wynika, że osoba pełnoletnia nie ubezwłasnowolniona ma pełną zdolność do czynności prawnych, choćby nawet była psychicznie chora. Choroba psychiczna może jedynie powodować wadę oświadczenia woli (art. 69 p.o.p.c.; uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 12 grudnia 1960 r. 1 CO 25/60, OSN 1961 r., poz. 32).Przepisy ogólne prawa cywilnego przewidują (art. 110 § 1), że przeciwko osobom nie mającym zdolności do czynności prawnych lub w tej zdolności ograniczonym przedawnienie biegnie, chociażby nie miały one przedstawiciela ustawowego. Poza tym według § 2 tegoż artykułu przedawnienie przeciwko wymienionym osobom nie może się skończyć wcześniej niż z upływem lat dwóch od dnia, gdy przedstawiciel ustawowy został ustanowiony albo gdy ustała przyczyna jego ustanowienia.Powyższe unormowanie § 2 art. 110 p.o.p.c. posługuje się konstrukcją wstrzymania zakończenia przedawnienia, a nie - jak w art. 109 p.o.p.c. - konstrukcją wstrzymania oraz zawieszenia biegu przedawnienia. Zgodnie z tym założeniem przepis art. 110 § 2 p.o.p.c. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy osoba pełnoletnia utraci zdolność do czynności prawnych w okresie, w którym biegnie termin przedawnienia. Jeżeli więc, jak w danym wypadku, utrata zdolności do czynności prawnych następuje na podstawie ubezwłasnowolnienia orzeczonego po upływie terminu przedawnienia, przepis art. 110 § 2 p.o.p.c. nie może mieć zastosowania. Orzeczenie bowiem orzekające ubezwłasnowolnienie nie wywiera skutków ex tunc w tym sensie, żeby na jego podstawie można było uważać daną osobę ubezwłasnowolnioną za nie mającą zdolności do czynności prawnych przed datą uprawomocnienia się orzeczenia orzekającego ubezwłasnowolnienie. Przepisy obowiązującego prawa - poza dotychczas wspomnianym wypadkiem utraty przez osobę pełnoletnią chorą psychicznie zdolności do czynności prawnych, tj. na skutek ubezwłasnowolnienia w drodze orzeczenia - nie przewidują innej możliwości prawnej uznania danej osoby za pozbawioną zdolności do czynności prawnych. Zgodnie z art. 48 i nast. przep. og. pr. cyw. osoba pełnoletnia nie ubezwłasnowolniona ma pełną zdolność do czynności prawnych, choćby nawet była psychicznie chora. Choroba psychiczna może jedynie powodować wadę oświadczenia woli.Powyższa wykładnia art. 110 przep. og. pr. cyw. uzasadnia wniosek Sądu Wojewódzkiego wyrażający się w oddaleniu powództwa. Wynik jednak niniejszego procesu może być uznany za słuszny, ale tylko przy założeniu, że chodzi o trzyletni termin przedawnienia przewidziany w art. 283 § 1 k.z.2. Natomiast kwestia przedawnienia dochodzonych przez powoda roszczeń przedstawiałaby się inaczej w wypadku, gdyby do tych roszczeń miał zastosowanie przepis art. 284 § 4 k.z., przewidujący dziesięcioletni termin przedawnienia.Zastosowanie tego przepisu ze skutkiem korzystnym dla powoda byłoby jednak uzasadnione wtedy, gdyby naruszenie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy miało charakter zbrodni lub występku, jak tego wymaga wspomniany przepis art. 283 § 4 k.z.Zagadnienie przesłanek faktycznych i prawnych do zastosowania tego przepisu nie było przedmiotem rozważań Sądu Wojewódzkiego.Z tego też względu zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, jakkolwiek powód w rewizji nie brał pod uwagę konieczności rozważenia sprawy z powyższego punktu widzenia.Przy rozważaniu tego zagadnienia Sąd Wojewódzki powinien mieć na względzie w zasadzie dwie możliwe sytuacje: sytuację, w której istnieje prawomocny wyrok skazujący za naruszenie przepisów z zakresu bezpieczeństwa pracy, lub sytuację, kiedy nie zapadł prawomocny wyrok skazujący. W pierwszym wypadku ustaleniami tego wyroku sąd cywilny byłby związany na podstawie art. 7 k.p.c. W drugim wypadku Sąd Wojewódzki uprawniony byłby do ustalenia we własnym zakresie, czy naruszenie przez organy lub pracowników przedsiębiorstwa konkretnych przepisów z zakresu bezpieczeństwa pracy nie stanowi występku.3. Sąd Najwyższy nie podziela natomiast wywodów skarżącego zmierzających do wykazania, że pozwany, podnosząc zarzut przedawnienia, nadużywa swego prawa w tym zakresie.