II PR 58/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN: Z. Stypułkowska.Sędziowie SN: M. Piekarski (spr.), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 1971 r. sprawy z powództwa M. W. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Dyrekcja Okręgowa PKP w Katowicach o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 23 września 1970 r., sygn. akt (...):zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną nim kwotę 50.000 zł obniża do 25.000 (dwudziestu pięciu tysięcy) zł z wymienionymi w tymże wyroku odsetkami, oddalając powództwo o 25.000 zł zadośćuczynienia; w pozostałym zakresie oddala rewizję pozwanego Przedsiębiorstwa i oddala rewizję powoda, znosząc między stronami koszty procesu za obie instancje; zarządza ściągnięcie od pozwanego Przedsiębiorstwa (zamiast (...) zł wymienionych w zaskarżonym wyroku) 1.330 (jeden tysiąc trzysta trzydzieści) zł wpisu i odstępuje od obciążenia powoda pozostałymi opłatami sądowymi.Uzasadnienie faktycznePodwód domaga się od pozwanego Przedsiębiorstwa Polskich Kolei Państwowych naprawienia szkód wywołanych wypadkiem przy pracy, gdyż podczas wykonywania funkcji pomocnika maszynisty w dniu 22 kwietnia 1951 r. doznał ciężkich obrażeń ciała, na skutek których został inwalidą niezdolnym do służby kolejowej związanej z ruchem pociągów. Zdaniem powoda do wypadku doszło na skutek naruszenia przez pozwane Przedsiębiorstwo przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia pracowników. Powód domaga się zatem zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz renty uzupełniającej po 2.160 zł miesięcznie od dnia 1 maja 1967 r.Pozwane Przedsiębiorstwo podniosło zarzut przedawnienia roszczenia dotyczącego renty uzupełniającej i zakwestionowało wysokość żądanego zadośćuczynienia pieniężnego, gdyż z tego tytułu wypłaciło powodowi w 1969 r. 20.000 zł. Sąd Wojewódzki przyjmując, że pozwane Przedsiębiorstwo przyznało zasadę powództwa w tym znaczeniu, że do wypadku doszło na skutek naruszenia przez Kolej przepisów bhp, uwzględnił zarzut przedawnienia roszczenia o rentę uzupełniającą, ponieważ powód dochodzi tego roszczenia odszkodowawczego przed sądem po upływie 19 lat od daty wypadku. Najdłuższy zaś 10-letni okres przedawnienia dla dochodzenia roszczeń powoda upłynął już z dniem 24 kwietnia 1961 r. (art. 105 i 106 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. przepisy ogólne prawa cywilnego, oraz art. 283 § 4 kod. zob. w związku z art. XXXV przep. wprow. kod. cyw.).Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki oddalił powództwo w części dotyczącej renty uzupełniającej. Przyjmując zaś, że co do roszczenia o zadośćuczynienie pozwane Przedsiębiorstwo nie skorzystało z zarzutu przedawnienia, Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie odpisów historii choroby Szpitali Miejskich w R. i w K., że powód na skutek wypadku doznał rozległej rany głowy, złamania podstawy czaszki, złamania kości jarzmowej prawej z wgnieceniem, uszkodzenia opony twardej mózgu i rany lewej dłoni.Pierwszy pobyt powoda w Szpitalu w R., gdzie dokonano trepanacji czaszki, trwał do 25 maja 1951 r., po czym powód ponownie przebywał w szpitalu w K. od dnia 11 sierpnia 1951 r. do dnia 25 sierpnia 1951 r.Na skutek powyższych obrażeń powód jest trwale niezdolny do służby związanej z ruchem pociągów i do wszelkiej pracy połączonej z częstym nachylaniem się lub podnoszeniem ciężarów; u powoda utrzymują się nietętniący ubytek czaszki, bóle i zawroty głowy oraz osłabienie słuchu.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego trwałe inwalidztwo i kalectwo, związane z długotrwałymi cierpieniami fizycznymi i krzywdą moralną łączącą się z utratą przez 38-letniego powoda wszelkich szans awansu zawodowego lub społecznego, uzasadniają przyznanie mu na podstawie art. 165 § 1 kod. zob. zadośćuczynienia w żądanej wysokości 70.000 zł, od których Sąd Wojewódzki odliczył wypłacone już 20.000 zł, zasądził więc na rzecz powoda 50.000 zł z 8% od dnia doręczenia pozwu (art. 476 i 481 kod. cyw.). Sąd Wojewódzki zaznaczył, że pozwane Przedsiębiorstwo w czasie starań powoda o dobrowolną wypłatę odszkodowania nie podniosło zarzutu przedawnienia w stosunku do jego roszczenia o rentę uzupełniającą ani w aktach osobowych powoda ani nawet w odpowiedzi na pozew, z tych względów Sąd Wojewódzki powoławszy się na art. 103 k.p.c. - obciążył pozwane Przedsiębiorstwo całością kosztów procesu przypadających skarbowi Państwa i powodowi.Powód w rewizji zarzucił, że Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do uznania roszczenia o uzupełniającą rentę za przedawnione, gdyż pozwane Przedsiębiorstwo w piśmie procesowym z dnia 5 czerwca 1970 r. uznało roszczenie w przedmiocie renty uzupełniającej i nie uchyliło się na podstawie art. 72 lub 84 k.c. od skutków tego oświadczenia woli. Zdaniem skarżącego (powoda) następne podniesienie zarzutu przedawnienia stanowiło krzywdzące dlań nadużycie prawa (art. 5 k.c.) zwłaszcza, że powód nie może otrzymać renty z ubezpieczenia społecznego. Osiąga bowiem zarobek wyższy od poborów otrzymywanych przed wypadkiem, mimo że zarabia obecnie znacznie mniej, niż koledzy zatrudnieni z nim w czasie wypadku (art. 27 rozp. Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 sierpnia 1968 r. Dz. U. Nr 32, poz. 221).Pozwane Przedsiębiorstwo w rewizji żąda zmiany wyroku przez oddalenie powództwa o zadośćuczynienie pieniężne, gdyż wypłaciło już z tego tytułu powodowi stosowną kwotę 20.000 zł. Nie należy mu się - zdaniem skarżącego Przedsiębiorstwa - wyższe zadośćuczynienie, ponieważ dotychczas pracuje jako maszynista maszyn stałych i nie został zaliczony do żadnej grupy inwalidów.Skarżące Przedsiębiorstwo zarzuciło też, że mimo upływu kilkunastu lat nie skorzystało z zarzutu przedawnienia przyznając powodowi stosowne zadośćuczynienie, wobec czego powód powinien zwrócić Przedsiębiorstwu taryfowe koszty procesu za obie instancje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód w rewizji niesłusznie kwestionuje oddalenie powództwa o uzupełniającą rentę. Orzeczenie to opowiada bowiem prawu z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, gdyż roszczenia o tę rentę uległy przedawnieniu. Wbrew ocenie skarżącego powoda przedawnienie tych roszczeń nie uległo przerwaniu przez ich uznanie. Uznanie to wyrażone w piśmie z dnia 5 czerwca 1970 r. zostało bowiem niezwłocznie odwołano pismem z dnia 10 czerwca 1970 r. jako oparte na błędnym zrozumieniu ogólnego pisma Ministerstwa Komunikacji z dnia 12 czerwca 1968 r., Nr (...). Odwołanie uznania nastąpiło zgodnie z dyspozycją tego Ministerstwa, Sąd zaś Wojewódzki odroczył na krótki czas rozprawę właśnie w celu umożliwienia pozwanemu Przedsiębiorstwu zwrócenia się do Ministerstwa o wyjaśnienie tej kwestii. Sąd Wojewódzki prawidłowo ocenił, że nie istniały podstawy wymagane dla uznania powództwa o uzupełniającą rentę, wobec czego odwołanie tego uznania okazało się uzasadnione z wyżej podanych przyczyn i dlatego też Sąd Wojewódzki oddalił roszczenia o tę rentę jako przedawnione. Innymi słowy na skutek uzasadnionego odwołania uznania tych roszczeń uznanie to przestało istnieć. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie jest zgodne z prawem, gdyż Sąd nie jest związany uznaniem pozwu (art. 213 § 2 k.p.c.). Uznanie zaś pozwu jako czynność procesowa nie podlega co do odwołania tej czynności przepisom prawa materialnego normującym uchylenie się od skutków czynności materialnoprawnej. Kodeks postępowania cywilnego nie nakazuje bowiem stosowania przepisów prawa materialnego w omawianym zakresie, przewiduje natomiast wykonywanie przez sąd kontroli nad czynnościami dyspozycyjnymi stron (art. 203 § 4, 213 § 2 i 461 § 2 oraz 3 k.p.c.). Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie nie przekroczył przysługujących mu uprawnień kontrolnych. Dopiero wówczas, jeśliby sąd stwierdził, że uznanie pozwu znajdowało uzasadnienie w okolicznościach sprawy (art. 213 § 2 zdanie ostatnie k.p.c.) i oparł swe orzeczenie na uznaniu pozwu, czynność procesowa wyrażająca uznanie pociągałaby za sobą skutki materialno-prawne (m.in. w zakresie przerwy przedawnienia). W niniejszej jednak sprawie uznanie nie znalazło uzasadnienia w okolicznościach sprawy z przyczyn wyżej wskazanych, wynikających z akt sprawy, wobec czego poprzednie uznanie pozwu od chwili jego skutecznego odwołania nie mogło wywołać skutków materialnoprawnych. Prawidłowo więc Sąd Wojewódzki ustalił, że dochodzone pozwem roszczenia o uzupełniającą rentę uległy przedawnieniu. Nie może bowiem utrzymać się zarzut, jakoby podniesienie po upływie około 19 lat zarzutu przedawnienia stanowiło nadużycie prawa w świetle art. 5 k.c. Sytuacja zaś, w której powód - zarabiający nadal swą pracą na utrzymanie - znajduje się, nie ma cech wyjątkowych, wymaganych dla zastosowania tego przepisu w okolicznościach niniejszej prawy wykazujących, że podniesienie zarzutu przedawnienia nie zmierza do pokrzywdzenia powoda, lecz polega na dostosowaniu się pozwanego Przedsiębiorstwa do wskazań organu nadrzędnego nad Przedsiębiorstwem.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił rewizję powoda jako nieuzasadnioną (art. 387 k.p.c.).Natomiast rewizja pozwanego Przedsiębiorstwa okazała się częściowo uzasadnioną, gdyż zasądzone zadośćuczynienie jest za wysokie.Urazy i dolegliwości doznane przez powoda na skutek wyżej opisanego wypadku usprawiedliwiają dodatkowe zasądzenie na jego rzecz - poza wypłaconą już kwotą 20.000 zł - tytułem stosownego zadośćuczynienia 25.000 zł, gdyż powód zarabia jako maszynista maszyn stałych i nie został zaliczony do żadnej z grup inwalidów.Sąd Najwyższy z mocy art. 390 k.p.c. obniżył więc zasądzone zadośćuczynienie do 25.000 zł, oddalając powództwo z tego tytułu o pozostałe 25.000 zł.Ze względu na wynik sporu Sąd Najwyższy z mocy art. 100 k.p.c. zniósł między stronami koszty procesu i obciążył pozwane Przedsiębiorstwo obowiązkiem uiszczenia wpisu od zasądzonej od niego kwoty, odstępując od obciążenia powoda pozostałymi opłatami sądowymi (art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. Nr 24, poz. 110). Powód bowiem dochodził (oddalanych następnie) roszczeń o rentę w przeświadczeniu, że nie uległy przedawnieniu, a pozwane Przedsiębiorstwo zawczasu nie wyjaśniło sprawy w tym zakresie przed skierowaniem jej na drogę sądową. Należy też wziąć pod uwagę subiektywną ocenę powoda o jego pokrzywdzeniu i jego sytuację majątkową, przemawiającą przeciwko obciążeniu go pozostałymi opłatami sądowymi.