I PR 16/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki. Sędziowie SN: J. Sokołowski (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana Z. przeciwko Usługowo-Wytwórczej Spółdzielni Pracy w K. o uchylenie uchwały rady nadzorczej Spółdzielni na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kaliszu z dnia 30 listopada 1983 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo w zakresie wszystkich roszczeń ponad zasądzoną kwotę 13.329 zł z 8% od dnia 18.II.1983 r.; oddalił rewizję w pozostałej części; ustalił sumę wpisu ostatecznego od roszczenia niemajątkowego na 1.000 zł i nakazał pobrać od powoda z zasądzonego mu roszczenia na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Wojewódzkiego w Kaliszu) kwotę 8.785 zł tytułem nie uiszczonego wpisu; zasądził od powoda na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 11.450 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie faktyczneUwzględniając powództwo, Sąd Wojewódzki uchylił uchwałę Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni, przywrócił go do pracy na poprzednich warunkach i zobowiązał pozwaną do wypłacenia powodowi czystej nadwyżki bilansowej za rok 1983 r. Ustalił przy tym i zważył, co następuje:Powód był członkiem pozwanej Spółdzielni i od 1967 r. prowadził w Spółdzielni zakład mechaniki pojazdowej na podstawie umowy o pracę, przy czym w ostatnim okresie prowadził ten zakład na zryczałtowanym rozrachunku. Zgodnie z umową obowiązany był uiszczać Spółdzielni ryczałt związany z kosztami prowadzenia zakładu do dnia 5 każdego miesiąca. W listopadzie 1982 r. do umowy dodano aneks obowiązujący od dnia 1.X.1982 r., mocą którego podwyższono ryczałt, przy czym powód nie wyraził zgody na naliczenie wchodzących w skład tego ryczałtu kosztów wydziałowych oraz funduszu rezerwowego. Do 1980 r. powód rozliczał się ze Spółdzielnią prawidłowo. Zadłużenia powoda z tytułu nieuregulowania ryczałtu rozpoczęły się od 1980 r., przy czym w okresie do marca 1982 r. powód rozliczył się ze Spółdzielnią. Od kwietnia 1982 r. natomiast ponownie nie płacił ryczałtu.Pismem z dnia 31.I.1983 r. pozwana zawiadomiła powoda, że Rada Nadzorcza uchwałą z dnia 25.I.1983 r. wykluczyła go ze Spółdzielni z przyczyny niewywiązywania się powoda z podstawowego obowiązku wynikającego z umowy o prowadzeniu zakładu na zryczałtowanym rozrachunku, polegającego na terminowym płaceniu opłat ryczałtowych. Rada, podejmując decyzję o wykluczeniu, nie wysłuchała wyjaśnień powoda.Powód kwestionował jedną z pozycji ryczałtu oraz obciążenie go ryczałtem za listopad i grudzień 1982 r., w których warsztat był nieczynny. Miał on pieniądze na płacenie ryczałtu i chciał go płacić po zweryfikowaniu.Pozwana Spółdzielnia w okresie od listopada 1981 r. do września 1982 r. kilkakrotnie pisemnie wzywała powoda do płacenia ryczałtu, jednakże bezskutecznie. W pismach tych grożono powodowi różnymi sankcjami, poczynając od egzekucji należności, aż do rozwiązania umowy włącznie. Według twierdzeń pozwanej była ona zmuszona w związku z nieotrzymywaniem opłat od powoda do korzystania z kredytów bankowych na pokrycie obligatoryjnych obciążeń, co jest nieekonomiczne i powoduje straty finansowe.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego powód nie dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków członkowskich ani umyślnego działania na szkodę powodowej Spółdzielni. Nie naruszył też ciężko podstawowych obowiązków pracowniczych, gdyż trudno się dopatrywać złej woli po jego stronie, gdy chodzi o niepłacenie ryczałtu. Było ono spowodowane tym, że pozwana Spółdzielnia nie potrafiła prawidłowo ustalić wysokości ryczałtu, wobec czego powód miał podstawę do wstrzymania się z jego uiszczeniem. Wykluczenie więc powoda było nieuzasadnione merytorycznie, ponadto uchwała Rady Nadzorczej w tym przedmiocie podjęta została bez wysłuchania wyjaśnień zainteresowanego członka, a więc z naruszeniem art. 24 § 4 prawa spółdzielczego (ustawa z dnia 16 września 1982 r., Dz. U. Nr 30, poz. 210).W konsekwencji uzasadnione jest roszczenie o uchylenie zaskarżonej uchwały, przywrócenie powoda do pracy na poprzednich warunkach, wynagrodzenie za 6 miesięcy pozostawania bez pracy, ekwiwalent za nie wykorzystanie urlopy w latach 1982 i 1983 oraz udział w czystej nadwyżce bilansowej za te lata.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła pozwana Spółdzielnia, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuca naruszenie art. 24 § 1 i 4 oraz art. 193 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, niewyjaśnienie, czy ryczałt obliczony dla powoda był zbyt wysoki, oraz sprzeczność z materiałem sprawy ustalenia, że niepłacenie tego ryczałtu przez powoda było uzasadnione nieprawidłową działalnością organów spółdzielni.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód podniósł przeciwko zaskarżonej uchwale zarzut zarówno natury merytorycznej, jak i formalnej - podjęcie uchwały z naruszeniem art. 24 § 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210).Według prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego przyczyną wykluczenia powoda ze Spółdzielni było nieuiszczenie przez niego - od kwietnia 1982 r. do dnia wykluczenia - ryczałtu związanego z kosztami prowadzenia powierzonego mu zakładu. Wysokość tego ryczałtu określono w tzw. szczegółowych warunkach pracy w zakładzie usługowym na zryczałtowanym rozrachunku z dnia 24.I.1982 r., na podstawie których powierzono powodowi obowiązki kierownika zakładu. Ryczałt podwyższono od dnia 1.X.1982 r.Otóż wyprowadzając wniosek, że powód nie naruszył ciężko podstawowych obowiązków pracowniczych, Sąd Wojewódzki nie uwzględnił okoliczności, że powód zakwestionował niektóre pozycje ryczałtu dopiero po jego podwyższeniu, a więc za okres po dniu 1.X.1982 r., natomiast nie płacił go już od kwietnia 1982 r. mimo podpisania zastrzeżeń warunków umowy w dniu 24.I.1982 r. Jego zadłużenie z tego tytułu wobec Spółdzielni systematycznie wzrastało od kwietnia 1982 r. do końca stycznia 1983 r. Powód nie uiszczał ryczałtu mimo kilkakrotnych pisemnych wezwań oraz zagrożenia przez Spółdzielnię rozwiązaniem umowy, a w piśmie procesowym z dnia 15.VII.1983 r. wyjaśnił, że dopiero w grudniu 1982 r, "rozpoczął rozliczanie ze Spółdzielnią oraz zwrócił się z prośbą o weryfikację rozliczeń".Ten lekceważący stosunek powoda do istotnego obowiązku wynikającego z umowy o pracę, wyrażający się stałym niewykonywaniem go nawet częściowo, jak to wynika z nie podważonych twierdzeń pozwanej Spółdzielni, zmusił ją do działania powodującego straty finansowe. Należy zatem uznać, że wykluczenie powoda ze Spółdzielni było uzasadnione. Długotrwałe bowiem zawinione nieuiszczanie spółdzielni pracy przez kierownika jej zakładu usługowego, prowadzonego na zasadach zryczałtowanego rozrachunku, ryczałtu miesięcznego związanego z kosztami prowadzenia zakładu, ustalonego w spółdzielczej umowie o pracę, stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p., uzasadniające wykluczenie członka ze spółdzielni (art. 193 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze).Nie jest także trafny pogląd powoda, który Sąd Wojewódzki podzielił, że powództwo jest uzasadnione, gdyż Rada Spółdzielni, podejmując uchwałę w sprawie wykluczenia powoda, nie wysłuchała jego wyjaśnień. Niewysłuchanie bowiem przez radę nadzorczą spółdzielni pracy wyjaśnień zainteresowanego członka przed podjęciem uchwały wykluczającej go ze spółdzielni (art. 24 § 4 prawa spółdzielczego) nie uzasadnia powództwa wykluczonego o uchylenie tej uchwały i roszczenia, o których mowa w art. 196 § 1 prawa spółdzielczego.Odmiennego poglądu Sądu pierwszej instancji nie można podzielić, gdyż prowadzi do przyznania wykluczonemu członkowi roszczenia o przywrócenie do pracy na podstawie nie wymienionej w ostatnio powołanym przepisie, w świetle którego przysługuje ono tylko członkowi wykluczonemu przez spółdzielnię z naruszeniem przepisów art. 193-195 prawa spółdzielczego. Tylko w takich sytuacjach wykluczonemu przysługują roszczenia przewidziane w przepisach art. 188 § 1 i § 2 prawa spółdzielczego (albo w odpowiednich przepisach prawa pracy), a wiec roszczenie o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie.Wobec tego niewysłuchanie wyjaśnień zainteresowanego przed podjęciem przez radę nadzorczą uchwały o wykluczeniu nie rodzi po stronie wykluczonego roszczeń ze spółdzielczej umowy o pracę.Wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego nie daje podstawy do ich skutecznego dochodzenia także to, że pozwana Spółdzielnia przed podjęciem decyzji o wykluczeniu nie zasięgnęła opinii prawnej (art. 6 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - Dz. U. Nr 19, poz. 145).W rezultacie powyższych roszczeń należy dojść do wniosku, że zarówno zarzuty formalne, jak merytoryczne podniesione przez powoda przeciwko zaskarżonej uchwale okazały się nieuzasadnione. Nie są w konsekwencji uzasadnione jego roszczenia z wyjątkiem roszczenia o ekwiwalent za urlop wypoczynkowy w 1982 r. w kwocie 10.000 zł oraz o część udziału w czystej nadwyżce bilansowej przypadającej do podziału w gotówce między członków za rok 1982 w kwocie 3.327 zł - razem 13.327 zł. Co do tych roszczeń powoda uwzględnionych przez Sąd Wojewódzki pozwana Spółdzielnia nie podniosła w rewizji żadnych konkretnych zarzutów.Z tych wszystkich względów oraz mając na uwadze, że zaskarżony wyrok narusza jedynie prawo materialne, Sąd Najwyższy, uwzględniając częściowo rewizję strony pozwanej na podstawie art. 387 i art. 390 k.p.c., orzekł jak w sentencji.