I PR 90/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: A. Filcek, J. Sokołowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana B. przeciwko Spółdzielni Pracy Wyrobów z Kauczuku i Tworzyw Sztucznych "Społeczność" w P. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia i odszkodowanie na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Woj. Warszawskiego w Warszawie z dnia 29 listopada 1972 r.,zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 29.XI.1972 r. Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego w Warszawie uwzględnił powództwo Jana B. przeciwko Spółdzielni Pracy Wyrobów z Kauczuku i Tworzyw Sztucznych "Społeczność" w P. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia, nawiązanie stosunku pracy i odszkodowanie. Orzeczenie oparte zostało na następujących ustalenia i wnioskach.Powód Jan B. był pracownikiem pozwanej Spółdzielni od 1.III.1970 r., a następnie również jej członkiem. Ostatnio zajmował stanowisko kierownika działu kontroli jakości, z wynagrodzeniem 3.900 zł brutto. W dniu 22.V.1972 r. powód otrzymał od zarządu polecenie wykonywania pracy na III zmianie w charakterze osoby sprawującej nadzór nad przebiegiem pracy. Polecenie to wywołane było trudną sytuacją ekonomiczną Spółdzielni wobec zagrożenia wykonania zadań planowych w miesiącu maju 1972 r. W dniu 23.V.1972 r. przed zakończeniem pracy na drugiej zmianie powód, nie informując o tym nikogo, opuścił miejsce pracy i wyjechał do rodziny przebywającej w tym czasie w G. Miał zamiar powrócić do pracy na nocną zmianę w dniu 24.V.1972 r. Ze względu jednak na chorobę dziecka i niedyspozycję psychiczną żony powód przedłużył swój pobyt u rodziny i wrócił do pracy dopiero na noc w dniu 26.V.1972 r. Po powrocie nie przedstawił żadnego usprawiedliwienia. Zapytany przez pracownika Działu Kadr o przyczynę niepodpisania listy obecności, oświadczył, że w dniach 23 - 25 maja był obecny w pracy. Ponieważ w wyniku sprawdzenia okazało się to nieprawdą. Dział Kadr wystąpił do Rady Zakładowej z wnioskiem o udzielenie powodowi nagany z ostrzeżeniem za nie usprawiedliwioną nieobecność w pracy w dniach od 23 do 25.V.1972 r. Plenum Rady Zakładowej podjęło uchwałę o rozwiązaniu z powodem stosunku pracy ze skutkiem natychmiastowym. Następnie na plenarnym posiedzeniu Rady Spółdzielni w dniu 20.VI.1972 r. zapadła uchwała, mocą której Jan B. został wykluczony ze Spółdzielni. Obecny na posiedzeniu Rady powód przyznał fakt opuszczenia pracy i usprawiedliwiał się koniecznością wyjazdu do rodziny ze względu na chorobę dziecka.Walne Zgromadzenie pozwanej Spółdzielni uchwałą nr 27/72 z dnia 5.VIII.1972 r. utrzymało w mocy decyzję Rady w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni, gdyż uznało, że nieobecność powoda w dniach 23, 24 i 25.V.1972 r. bez usprawiedliwienia stanowi ciężkie naruszenie obowiązków członka spółdzielni.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w świetle powyższych faktów jest niewątpliwe, że powód samowolnie opuścił stanowisko pracy w dniach od 23 do 25 maja i że nieobecności nie usprawiedliwił w sposób przewidziany prawem. Podstawą wykluczenia powoda ze spółdzielni był § 23 statutu, w myśl którego wykluczenie członka ze spółdzielni może nastąpić tylko w wypadku, gdy z jego winy dalsze pozostawanie w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniami statutu lub z zasadami współżycia społecznego. Niewątpliwie nie usprawiedliwiona trzydniowa nieobecność w pracy jest naruszaniem obowiązków przez pracownika, ale w konkretnym wypadku zastosowane wobec powoda statutowe rygory są niewspółmierne do przewinienia i nie dadzą się pogodzić z zasadami współżycia społecznego. Plan bowiem produkcji Spółdzielni w miesiącu maju został wykonany, a stosowana dotychczas w Spółdzielni praktyka zaliczania pracownikom nawet dłuższych nieobecności na poczet urlopu pozwalała powodowi przypuszczać, że i w stosunku do niego nie zostaną wyciągnięte surowsze konsekwencje, tym bardziej że na posiedzeniu Rady wyraził skruchę. W Spółdzielni panują złe stosunku międzyludzkie, jej członkowie dzielą się na antagonistyczne grupy i dlatego jest możliwe, że wykluczenie powoda było następstwem istniejących rozdźwięków. Z opinii o powodzie z dnia 2.IX.1972 r. wynika, że ma on wieloletnią praktykę zawodową, z powierzonych obowiązków kierownika działu kontroli jakości wywiązywał się bez zastrzeżeń i uczestniczył w ruchu racjonalizatorskim.Mając to wszystko na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że decyzja Walnego Zgromadzenia w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni jest sprzeczna z zasadami statutu oraz z przyjętymi zasadami współżycia społecznego, i uwzględnił powództwo.W rewizji pozwana Spółdzielnia wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wskazując jako podstawę zaskarżenia sprzeczność istotnych ustaleń Sądu Wojewódzkiego z treścią zebranego w sprawie materiału (art. 368 pkt 4 k.p.c.), rewizja zarzuca w rzeczywistości naruszenie przez Sąd prawa materialnego, co wynika również z jej wniosku. W tym zakresie nie sposób odmówić jej słuszności.Jednym z podstawowych obowiązków członka spółdzielni pracy, wynikających z charakteru tego typu spółdzielni, jako mających na celu prowadzenie na zasadach samorządu spółdzielczego wspólnego przedsiębiorstwa, opartego na osobistej pracy członków (art. 122 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach - Dz. U. Nr 12, poz. 61 - i § 4 statutu pozwanej Spółdzielni), jest obowiązek pracy dla spółdzielni. W rezultacie, określając bliżej wypadki, gdy z winy członka dalsze jego pozostawanie w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniami statutu lub z zasadami współżycia społecznego, statut jako jedną z przyczyn usprawiedliwiających wykluczenie członka ze spółdzielni wskazuje ciężkie lub uporczywe naruszenie przez niego podstawowych obowiązków pracowniczych (§ 23 ust. 1 lit. c).Ustalenie, że przyczyna taka istniała, przesądza w sposób decydujący o merytorycznej zgodności z prawem uchwały walnego zgromadzenia, która nie uwzględniła odwołania b. członka spółdzielni od decyzji Rady, wykluczającej to ze spółdzielni. Trafny bowiem jest pogląd, że - szczególnie w warunkach samorządności spółdzielczej - wybór właściwej kary statutowej i regulaminowej należy do odpowiednich organów spółdzielni i nie podlega kontroli sądowej. Rzeczą sądu jest jedynie sprawdzenie, czy postawiony członkowi zarzut, będący podstawą wykluczenia, rzeczywiście stanowi jedną z przyczyn wymienionych w statucie jako usprawiedliwiające wykluczenie ze spółdzielni. W wypadku przeto stwierdzenia, że członek spółdzielni naruszył ciężko lub uporczywie podstawowe obowiązki pracownicze sąd nie może zastosować swoistej "taryfy ulgowej" uznać, że mimo to nie należało wykluczać go ze spółdzielni. Należy bowiem uwzględnić również okoliczność, że żaden z przepisów ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz statutu pozwanej Spółdzielni nie upoważnia do wniosku, iż w razie konieczności zastosowania wobec członka sankcji właściwe organy spółdzielni powinny wykorzystać kolejno odpowiednie sankcje od najłagodniejszej do najsurowszej.Prawidłowo i wyczerpująco ustalony przez Sąd Wojewódzki stan faktyczny sprawy prowadzi do wniosku, że powód dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Za takie naruszenie uznać należy w szczególności opuszczenie bez usprawiedliwienia przez członka spółdzielni pracy, zajmującego stanowisko kierownika jednego z działów jej przedsiębiorstwa, trzech kolejnych dni pracy w sytuacji, gdy wykonanie zadań planowych jest zagrożone, a następnie podjęcie próby ukrycia tego faktu przez sugerowanie, że był on obecny w pracy, lecz jedynie nie podpisał listy obecności.Tego rodzaju wysoce nielojalne i sprzeczne z zasadami statutu postępowanie członka spółdzielni nie może być niczym usprawiedliwione. Nie może zatem stanowić usprawiedliwienia okoliczność, że powód cieszył się dobrą opinią jako pracownik oraz że w następstwie opuszczenia przez niego pracy nie wystąpiła żadna szkoda materialna. Podobnie nie mogą go tłumaczyć fakty zaliczania pracownikom w poprzednim okresie opuszczonych dni pracy na poczet urlopu wypoczynkowego, skoro nie mają one żadnego wpływu na obowiązek członka pracy dla spółdzielni.Fakt usiłowania ukrycia nieobecności w pracy świadczy przy tym o znacznym stopniu winy powoda i przemawia za ujemną oceną jego postępowania. Nie może także powoływać się na zasady współżycia społecznego ten, kto je sam świadomie narusza.Z powyższych rozważań wynika, że skoro Sąd Wojewódzki uznał za niewątpliwe naruszenie przez powoda obowiązków pracowniczych, a naruszenie to miało charakter ciężkiego, to nie był władny ocenić zastosowaną przez pozwaną Spółdzielnię wobec powoda sankcję statutową jako niewspółmiernie surową w stosunku do przewinienia. Wobec stwierdzenia, że istniała przewidziana statutem przyczyna wykluczenia ze spółdzielni, powództwo należało uznać za nie usprawiedliwione.Z tych względów - ponieważ zaskarżony wyrok jedynie narusza prawo materialne - Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c zmienił go i oddalił powództwo, obciążając powoda kosztami procesu (art. 98 k.p.c.).