I PR 216/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hurtu Spożywczego w Ł. przeciwko T. K., T. K., C. W. i W. K. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego T. K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 20 grudnia 1968 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Ł. wyrokiem z dnia 9.II.1960 r. oddalił powództwo Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hurtu Spożywczego o zasądzenie od pozwanych K., K., W. i K. solidarnie kwoty 57.366,92 zł, stanowiącej wartość brakującej mąki i worków.Na skutek rewizji powodowego Przedsiębiorstwa Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 21.X.1961 roku uchylił zaskarżone orzeczenie w części oddalającej powództwo o 24.521 złotych i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 18.XII.1961 r. zasądził od pozwanego K. 12.470 zł, a od pozostałych pozwanych i K. solidarnie kwotę 6.025 zł, natomiast w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd Najwyższy na skutek rewizji pozwanych uchylił w dniu 23 kwietnia 1964 r. zaskarżony wyrok w części zasądzającej 6.025 zł z odsetkami od pozwanych K., W. i K., tudzież w części zasądzającej od pozwanego K. kwotę wyższą niż przywłaszczone 420 zł z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:Pozwany K. był majątkowo odpowiedzialnym magazynierem. W połowie stycznia 1952 r. Przedsiębiorstwo dowiedziało się, że w magazynie prowadzonym przez K. istnieją poważne niedobory, mimo że w dniu 31.XII.1951 r. remanent magazynu nie wykazał niedoborów. Pogłoski o niedoborze nie ustawały, wobec czego zarządzono w dniu 26.I.1952 r. remanent w magazynie mąki, o czym pozwany K. nie był uprzedzony. Dokładna kontrola magazynu przeprowadzona przez inspektora I. M. wykazała niedobory niektórych gatunków mąki, w innych natomiast gatunkach mąki stwierdzono nadwyżki, a wynikowy niedobór wyniósł 24.306,62 zł.Prawomocnym wyrokiem pozwany K. został skazany z mocy art. 286 § 1 k.k. za to, że nie dopełniając obowiązku należytej troski o powierzone mu mienie, doprowadził do braków w mące i workach. Ponadto pozwany K. został prawomocnie skazany z mocy art. 286 § 2 k.k. za to, że w dniu 2 stycznia 1952 r. w tymże magazynie, w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej, przywłaszczył sobie 420 zł wpłacone mu przez K. tytułem różnicy ceny w mące wyższego gatunku. Sąd karny przypisał pozwanemu K. przyjęcie od pozwanych W., K. i K. 41 kwintali mąki w celu ukrycia braków mąki w magazynie.Pozostali pozwani, tj. W., K. i K. zostali prawomocnie skazani z art. 27 i 292 w związku z art. 286 § 1 k.k. za to, że udzielili K. pomocy do popełnienia przestępstwa przez "pożyczenie" mu mąki dla ukrycia braków.Powodowe Przedsiębiorstwo wystąpiło z roszczeniem przeciwko pozwanym po upływie jednego roku od zwolnienia z pracy pozwanego K.Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany K. ponosi odpowiedzialność częściowo w ramach art. 134 k.z. i 239 k.z., ścisłe jednak ustalenie granic, w jakich można przypisać pozwanemu odpowiedzialność z wymienionych przepisów, jest niemożliwe chociażby wobec dużego upływu czasu od chwili wyrządzenia szkody.Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie zeznań świadków: S., So., K., B., J. i G. złożonych w sprawie karnej, że pozwany K. pracował w trudnych warunkach, gdyż pomieszczenia magazynowe były niewłaściwe i nie mieściły się w jednym budynku, o czym powodowe Przedsiębiorstwo wiedziało, a mimo to nie zrobiło nic, aby pozwanemu pomóc. Bywały też wypadki, że pozwanego K. nie było w magazynie, a mimo to towary były wydawane i przyjmowane do magazynu przez inne osoby. Ponadto pozwany nie miał dostatecznej liczby pracowników magazynowych. Wszystkie powyższe okoliczności, dokładnie opisane w glosie do protokołu, wykazują, że niedopełnienie obowiązków przez pozwanego K., polegające na niedopilnowaniu całości mienia mu powierzonego, powstało częściowo z przyczyn od niego niezależnych, gdyż powodowe Przedsiębiorstwo przyczyniło się do powstania niedoborów (art. 158 § 2 k.z.) przez niezapewnienie temu pozwanemu należytych warunków pracy.Jednakże Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany K. dopuścił się również czynu niedozwolonego (art. 134 k.z.) także poza przywłaszczeniem 420 zł, gdyż z akt karnych wynika, że jeszcze przed pierwszym remanentem w grudniu 1950 r. wiedział dokładnie o tym, iż w magazynie są braki, których nie chciał ujawnić, i w celu ich ukrycia wszedł w kontakt z miejscowymi prywatnymi piekarzami (współpozwanymi), od których pożyczał na czas remanentów mąkę do "uzupełnienia" stanu magazynu do stanu kartotekowego.Te niedozwolone praktyki pozwanego doprowadziły do tego, że powodowe Przedsiębiorstwo nie mogło wykryć istniejących braków magazynu. Za usługi współpozwanych pozwany K. każdorazowo po remanentach oddawał im mąkę także w lepszych gatunkach, wskutek czego systematycznie powstawały braki w magazynie w mące wyższego gatunku. Te przestępcze poczynania pozwanych wyrządzały straty powodowemu Przedsiębiorstwu z korzyścią dla współpozwanych. Trudno jednak ustalić, jak wysokie korzyści oni osiągnęli. Ich twierdzenie, jakoby działali bezinteresownie, Sąd Wojewódzki uznał za niewiarygodne w świetle obszernego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy oraz protokołu załączonego do akt przez powodowe Przedsiębiorstwo.Sąd Wojewódzki ustalił, że strata powodowego Przedsiębiorstwa wyniosła kwotę 24.521 zł, od której odliczył przywłaszczone 420 zł, które już prawomocnie zostało zasądzone. Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany K. na podstawie art. 134 k.z. przy uwzględnieniu art. 158 § 2 k.z. obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez niego szkody w granicach 10.000 zł, natomiast pozostałą część niedoborów uznał za nie zawinioną przez pozwanych i w tym zakresie powództwo oddalił ze względu na art. 473 k.z. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego pozwani K., W. i K. ponoszą odpowiedzialność jedynie w zakresie wartości pożyczonej K. mąki, za którą otrzymali od niego mąkę droższą (art. 136 k.z.), również więc i co do nich nie można dokładnie ustalić wysokości uzyskanych przez nich korzyści. Z tych względów, powołując się na art. 322 k.p.c., Sąd Wojewódzki uznał, że powinni oni zwrócić powodowemu Przedsiębiorstwu 2.000 zł, które mieściły się w sumie 10.000 zł objętej odpowiedzialnością pozwanego K. Dlatego też Sąd Wojewódzki zasądził solidarnie od wszystkich pozwanych 2.000 zł, a od pozwanego K. 8.000 zł.Pozwany K. w rewizji żąda zmiany wyroku i oddalenia powództwa. Skarżący bezpodstawnie zarzucił, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 134, 239 i 473 k.z. oraz uchybił art. 322 k.p.c.Wbrew odmiennemu poglądowi skarżącego już w wyroku z dnia 21.X.1961 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że część niedoboru wynikła z zaniedbania przez pozwanego K. obowiązków magazyniera i że w sprawie ma zastosowanie art. 330 d.k.p.c., któremu odpowiada niewadliwie zastosowany w zaskarżonym wyroku art. 322 k.p.c. Chybiony jest przeto zarzut naruszenia wyżej wymienionych przepisów we wskazanym tu zakresie.Zważywszy zaś, że pozwany został prawomocnie skazany za przywłaszczenie kwoty stanowiącej różnicę wartości zwróconej przez niego mąki wyższego gatunku, że pozwany - jak przyznał w rewizji - w postępowaniu karnym wyjaśnił początkowo, iż kilkakrotnie pożyczał i zwracał piekarzom mąkę, którą wprowadzał do magazynu na czas remanentów w celu ukrycia niedoborów, że wreszcie pozwany nie zakwestionował, iż pożyczał w tym celu znaczne ilości mąki sięgające ponad 40 kwintali - Sąd Wojewódzki miał podstawę do ustalenia (art. 231 i 233 § 1 k.p.c.), że owe przestępcze "pożyczania" i zwroty mąki miały kilkakrotnie miejsce i przyczyniły się do wzrostu niedoborów, nie były zaś użyte tylko dla ukrycia poprzednio już istniejącego i wynikłego z innych przyczyn niedoboru. Pozwany bowiem nie wskazał okoliczności, których ocena usprawiedliwiałaby uznanie, że tak duży niedobór powstał w jednym okresie rozliczeniowym. Chybiony jest także pogląd skarżącego, jakoby opisane przestępcze machinacje nie wykraczały poza niedopełnienie obowiązków z umowy o pracę. Zakaz wprowadzania do magazynu wyłącznie na czas inwentaryzacji cudzego mienia w celu potraktowania go w sposób oszukańczy w remanencie jako rzekomo należącego do przedsiębiorstwa ma bezwzględny charakter, gdyż dotyczy każdego obywatela niezależnie od tego, czy pozostaje on w stosunku umownym z przedsiębiorstwem.Przypisanie więc w zaskarżonym wyroku pozwanemu K. odpowiedzialności z czynu niedozwolonego (art. 134 k.z.) w zakresie nie objętym roczną prekluzją z art. 473 k.z. odpowiada prawu, wobec czego rewizję należało oddalić jako nieuzasadnioną (art. 387 k.p.c.).