I PR 363/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Graban, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powszechnej Spółdzielni Spożywców w S. przeciwko Antoniemu P. o 19.246,53 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 14 września 1960 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i przekazał sprawę w zakresie uchylonym Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa domagała się zasądzenia od Antoniego P., jako odpowiedzialnego kierownika sklepu powódki, sumy 19.246,53 zł z % i kosztami tytułem odszkodowania za powstały w sklepie niedobór towarowy w czasie od 30.IV.1956 r. do 15.VI.1956 r.Pozwany nie uznał powództwa twierdząc, że nie miał warunków do odpowiedniego magazynowania towarów, gdyż pomieszczenie magazynowe było zbyt małe, oraz że personel sklepowy był nieuczciwy, bo stwierdził na stoiskach superaty, co mogło świadczyć o tym, że ekspedientki pobierały towar bez jego wiedzy.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej 11.804,53 zł z % i kosztami, a w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd przytoczył w uzasadnieniu, że obciążenie pozwanego kwotą 7.440 zł nie było uzasadnione i o tę kwotę zmniejszył dochodzoną pretensję.Natomiast zarzuty pozwanego co do warunków jego pracy uznał Sąd za nieuzasadnione.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego pozwany nie udowodnił, że manko w całości lub w części powstało wskutek ciasnoty pomieszczenia. Powinien on był towary tak składować, by część wartościową mieć w magazynie, a mniej wartościowe, których ubytek łatwiej zauważyć, ewentualnie przechowywać na swoje ryzyko poza magazynem. Za nieuzasadniony uznał Sąd również zarzut nieuczciwości personelu, skoro przecież sam pozwany na czas swej chwilowej nieobecności oddawał klucz od magazynu temuż personelowi, z tym zastrzeżeniem, żeby do magazynu po towar wchodziły razem dwie ekspedientki. Wskazuje to - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - na to, że pozwany darzył ekspedientki zaufaniem i nie miał wobec nich zastrzeżeń, których zresztą powodowi nie zgłaszał.Pozwany w sprawie karnej został wprawdzie uniewinniony, lecz wyrok ten nie wiąże sądu cywilnego (art. 7 k.p.c.). Natomiast jak wynika z akt karnych (św. Z., W. i T. w sprawie cywilnej), pozwany kazał raz czy dwa razy wydać sobie zakąskę i wódkę bez pieniędzy, za które nie zapłacił, a ponadto wziął od kasjerki Z. gotówką 600 zł, których nie zwrócił.Skoro odpowiedzialność pozwanego opiera się na art. 239 k.z., a nie udowodnił on, by część manka wynikła z okoliczności, za które nie odpowiada, należało zasądzić od niego całą szkodę.W rewizji od powyższego wyroku pozwany wnosi o jego uchylenie w części uwzględniającej powództwo i umorzenie postępowania w sprawie z mocy art. 387 k.p.c. bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, przy uwzględnieniu również kosztów postępowania za drugą instancję według norm przypisanych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Chybiony jest zarzut naruszenia art. 198 § 1 k.p.c. przez uniemożliwienie postępowania w I instancji, mimo że podjęcie go - po zawieszeniu postępowania w trybie art. 195 k.p.c. w dniu 11.II.1957 r. - nastąpiło dopiero w dniu 30.XI.1961 r., a więc po upływie 3-letniego okresu zawieszenia, powodującego konieczność umorzenia takiego postępowania. Jak wynika bowiem z protokołu rozprawy sądowej z dnia 11.II.1957 r. i treści postanowienia Sądu z tejże daty, Sąd, uwzględniając zgodny wniosek stron, postępowanie "zawiesił do ukończenia prawomocnego sprawy karnej przeciwko pozwanemu o sporne manko, wniesionej do Sądu Powiatowego w Szczecinie przez Prokuratora m. Szczecina w lutym 1957 r. za Nr 39279/56".Również treść zgodnego wniosku stron o zawieszenie postępowania nie budzi wątpliwości co do tego, czym kierowały się one zgłaszając ten wniosek, skoro uzasadniały to tym, że Prokuratura zawiadomiła o wniesieniu aktu oskarżenia przeciwko pozwanemu.Skoro zarówno z treści postanowienia Sądu, jak i z wniosku stron wynika w sposób nie budzący zastrzeżeń, że przyczyną zawieszenia postępowania było wszczęcie postępowania karnego przeciwko pozwanemu (art. 191 pkt 4 k.p.c.) i że zawieszenie to miało trwać do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy karnej, to twierdzenie pozwanego, jakoby postępowanie zawieszono na zasadzie art. 195 k.p.c. zgodnie z wnioskiem stron, nie odpowiada stanowi faktycznemu wynikającemu z akt sprawy.W razie niewskazania w postanowieniu sądu artykułowej podstawy prawnej zawieszenia postępowania, dla właściwej oceny przyczyny zawieszenia decydująca jest treść postanowienia sądu lub treść oświadczenia stron.Jeżeli ten materiał wskazuje, że przesłanką zawieszenia była którakolwiek z przyczyn wymienionych w art. 183-193 k.p.c., to przepis art. 198 § k.p.c. nie może mieć zastosowania. Powołana bowiem norma, jako wyjątkowa i powodująca obligatoryjne umorzenie postępowania po upływie 3 lat bez względu na wolę stron, nie może być interpretowana rozszerzająco. Prawidłowa wykładnia omawianego przepisu prowadzi do wniosku, że może on być stosowany wyłącznie wtedy, gdy zawieszenie postępowania nastąpiło z inicjatywy stron i gdy sąd, zawieszając postępowanie, miał na względzie tylko ten wniosek, a nie inne przesłanki, a w szczególności przyczyny wymienione w art. 191 k.p.c.Trafnie przeto Sąd Wojewódzki, oddalając w dniu 4.V.1962 r. żądanie umorzenia postępowania, stwierdził, że zawieszenie nastąpiło w rzeczywistości do czasu ukończenia postępowania karnego, a użycie w postanowieniu z dnia 17.I.1957 r. wyrazów o "zgodnym wniosku stron" nie może zmienić istotnego sensu postanowienia.Nie można natomiast odmówić słuszności wywodom rewizji, gdy zarzuca ona brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, co mogło wpłynąć na wynik sprawy, a w szczególności na ocenę możliwości zastosowania chociażby w ograniczonym zakresie przepisu art. 158 § 2 k.z.Rewizja niesłusznie zarzuca naruszenie art. 242 w związku z art. 244 § 1 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie zgłoszonych przez strony dowodów bezpośrednio przed Sądem orzekającym i przez ograniczenie się do odczytania zeznań świadków złożonych w sprawie karnej, Sąd bowiem mógł ograniczyć postępowanie dowodowe w tym zakresie, skoro pełnomocnik pozwanego na rozprawie w dniu 4.V.1962 r. wyraźnie oświadczył, że nie domaga się przesłuchania zgłoszonych świadków i poprzestaje na odczytaniu ich zeznań ze sprawy karnej. Niemniej jednak skarżący zasadnie kwestionuje wniosek Sądu, że pozwany darzył podległy mu personel zaufaniem i że nie miał zastrzeżeń do pracy przydzielonych mu ekspedientek. Wysuwając powyższy wniosek, Sąd Wojewódzki oparł się przede wszystkim na tej okoliczności, że pozwany oddawał klucz od magazynu na czas swej nieobecności ekspedientkom z zastrzeżeniem, żeby wchodziły do magazynu razem obie ekspedientki. Niezależnie od tego, że warunek pozwanego zespołowego niejako wchodzenia do magazynu mógłby świadczyć o braku z jego strony zaufania do poszczególnych ekspedientek, Sąd Wojewódzki nie rozważył i nie docenił znaczenia innych okoliczności sprawy, które mogłyby przemawiać za uznaniem, iż pozwany miał istotnie w stosunku do przydzielonego mu personelu zastrzeżenia.W szczególności Sąd pominął i nie rozważył treści powoływanych przez pozwanego dokumentów z akt karnych oraz zeznań św. W. i H. Z., składanych na rozprawie głównej w sądzie karnym. Z dowodów tych istotnie mogłoby wynikać, że pozwany zgłaszał poważne zastrzeżenia co do pracy ekspedientek W., N. i Z. i w związku z tym domagał się nawet od kierownictwa powódki ich zmiany.Nie bez słuszności przeto zarzuca rewizja sprzeczność omawianego ustalenia z materiałem sprawy i pominięcie części dowodów.Sąd pominął też dalsze, nie mniej istotne dla oceny warunków pracy pozwanego, okoliczności, spośród których wymienić zwłaszcza wypadnie stwierdzenie biegłego T. A. (akta karne), zgodne zresztą z wyjaśnieniem pozwanego, że przy ustalonym braku właściwego zaplecza magazynowego niemożliwe było prawidłowe prowadzenie sklepu i rozliczenie stoisk.Nie można przy tym podzielić poglądu Sądu Wojewódzkiego, jakoby ciasnota pomieszczenia magazynowego była bez znaczenia dla oceny warunków pracy pozwanego z punktu widzenia art. 158 § 2 k.z., a w szczególności, że towary mniej wartościowe mógł pozwany ewentualnie przechowywać "na swoje ryzyko" poza magazynem. Wbrew bowiem powyższemu poglądowi pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikowi takie pomieszczenie, w jakim mógłby on przechować bezpiecznie całe powierzone mu mienie, a nie tylko to droższe.Niedopełnienie zaś ze strony pracodawcy powyższego obowiązku uzasadnia zastosowanie w sprawie art. 158 § 2 k.z., jeżeli oczywiście pozostawało to w związku z powstaniem szkody, i w żadnym wypadku nie może uzasadniać przerzucenia na pracownika ryzyka powstania szkody, jak to mogłoby wynikać z motywów zaskarżonego wyroku.Zauważyć też należy, że Sąd nie wyjaśnił i nie ustalił, jakie konkretnie warunki przechowywania towaru miał pozwany. Z materiału zaś dowodowego zawartego w aktach sprawy karnej, a zwłaszcza z zeznań świadków P., S. K. i H. Z., mogłoby wynikać, że magazyn przysklepowy był tak mały, iż zachodziła konieczność ustawiania towarów nie tylko w sklepie, ale również w przejściu i w ubikacji, oraz że artykuły spożywcze pozwany przechowywał zawsze w magazynie, natomiast towar taki, jak: piwo, proszki do prania i mydło, zmuszony był pozostawiać poza właściwym magazynem.Wobec niedokładności ustaleń oraz wobec nierozważenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na ocenę trafności zarzutów pozwanego w ramach art. 158 § 2 k.z., wyrok w zaskarżonej części, jako naruszający przepis art. 236, 242 i 336 § 2 k.p.c., ulega z mocy art. 384 k.p.c. uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy.