I PR 29/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, J. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Ireneusza R. przeciwko Instytutowi Zachodniemu - Instytutowi Naukowo-Badawczemu w P. o przywrócenie do pracy na skutek odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Poznaniu z dnia 26 października 1982 r.,postanowił uchylić postanowienie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Poznaniu z dnia 26.X.1982 r. i sprawę przekazać tej Komisji do rozpoznania odwołania wnioskodawcy w zakresie zgodności z prawem wypowiedzenia umowy o pracę.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca był zatrudniony u strony pozwanej w charakterze pracownika naukowo-badawczego na stanowisku starszego asystenta na podstawie umowy o pracę na czas nie określony. Pismem z dnia 20.VII.1982 r. strona pozwana wypowiedziała wnioskodawcy umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31.I.1983 r. Od tego wypowiedzenia wnioskodawca odwołał się do Terenowej Komisji Odwoławczej, twierdząc, że wypowiedzenie jest nieuzasadnione. Komisja Odwoławcza postanowieniem z dnia 26.X.1982 r. uznała się za niewłaściwą do rozpoznania sprawy, powołując się na art. 22 ust. 1 i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych (tekst jedn.: Dz. U. z 1975 r. Nr 7, poz. 41), gdyż zgodnie z powołanymi przepisami wnioskodawcy przysługuje odwołanie tylko do kierownika jednostki nadrzędnej.Rozpoznając odwołanie, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu następujące pytanie prawne:"Czy w przypadku wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika naukowo-badawczego do terenowej komisji odwoławczej, w którym pracownik nie zarzuca niezgodności wypowiedzenia umowy o pracę z prawem (art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych - Dz. U. z 1975 r. Nr 7, poz. 41) przewodniczący tej komisji może wydać orzeczenie o niewłaściwości terenowej komisji odwoławczej (§ 27 ust. 2 w związku z § 54 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy), czy też terenowa komisja odwoławcza powinna rozpoznać sprawę i z urzędu wyjaśnić, czy wypowiedzenie umowy o pracę nie nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę (art. 46 k.p.)?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Zgodnie z art. 16 w związku z art. 21 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych (Dz. U. z 1975 r. Nr 7, poz. 41) zatrudnienie pracownika naukowo-badawczego może nastąpić bądź na podstawie mianowania, bądź na podstawie umowy o pracę. W świetle wymienionych przepisów prawa wnioskodawca mógł i został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nie określony, co między stronami jest niesporne.Spory dotyczące rozwiązania stosunku pracy pracowników naukowo-badawczych zatrudnionych na podstawie mianowania są rozpoznawane w trybie przewidzianym w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 38 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r.).Spory dotyczące rozwiązania stosunku pracy pracowników naukowo-badawczych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę są rozpoznawane w trybie przewidzianym w kodeksie pracy w zakresie nie unormowanym w ustawie z dnia 17 lutego 1961 r. (art. 38 tej ustawy). Pracownikowi Instytutu więc zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę na czas nie określony przysługuje prawo odwołania się od wypowiedzenia umowy o pracę w trybie określonym w kodeksie pracy, jednak nie w pełnym zakresie, przepis bowiem art. 29 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. odmiennie uregulował tryb dochodzenia roszczeń opartych na zarzucie, że wypowiedzenie umowy o pracę jest nieuzasadnione. Jeżeli pracownik naukowo-badawczy zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nie określony uważa, że wypowiedzenie jest nieuzasadnione, może - w myśl art. 29 ust. 1 ustawy - odwołać się do kierownika jednostki nadrzędnej nad instytutem, w którym jest zatrudniony. Dochodzenie roszczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy opartych na zarzucie bezzasadności wypowiedzenia umowy o pracę może być realizowane tylko w trybie administracyjnym.Uregulowanie w art. 29 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o instytutach naukowo-badawczych (Dz. U. z 1975 r. Nr 7, poz. 41) trybu dochodzenia roszczeń dotyczących rozwiązania stosunku pracy pracownika naukowo-badawczego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas nie określony, opartych na zarzucie bezzasadności wypowiedzenia, wyklucza w świetle art. 38 tej ustawy dochodzenie tych roszczeń w trybie przewidzianym w kodeksie pracy. W konsekwencji należy uznać, że pracownikowi naukowo-badawczemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę na czas nie określony, w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę, przysługuje odwołanie w trybie administracyjnym, gdy opiera je na zarzucie bezzasadności wypowiedzenia, oraz w trybie przewidzianym w kodeksie pracy, gdy odwołanie opiera na zarzucie niezgodności wypowiedzenia z prawem.Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony na gruncie przepisów kodeksu pracy jest jednak roszczeniem, które można uzasadniać dwoma podstawami faktycznoprawnymi, a to: bezzasadnością wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 k.p.) i niezgodnością wypowiedzenia z prawem (art. 46 k.p.). Wniesienie odwołania od wypowiedzenia, które jest jednym roszczeniem, zobowiązuje organy powołane do rozstrzygania tych spraw do rozpoznania odwołania w zakresie podstaw faktycznoprawnych określonych zarówno w art. 45 k.p., jak i w art. 46 k.p. z mocy art. 245 pkt 1 k.p. Jeśliby więc pracownik kwestionował tylko zasadność wypowiedzenia umowy o pracę, organ rozpoznający sprawę zobowiązany jest z urzędu także zbadać zgodność wypowiedzenia umowy o pracę z prawem.Powyższa zasada ulega pewnym modyfikacjom, gdy - tak jak w przedmiotowej sprawie - pracownik może dochodzić tego samego roszczenia w dwóch odrębnych trybach postępowania na dwóch podstawach faktycznoprawnych, przy czym wybór przez pracownika podstawy faktycznoprawnej decyduje o właściwości trybu postępowania.Pracownik nie zawsze ma możliwość sprecyzowania swojego roszczenia z przyczyn subiektywnych lub obiektywnych (brak odpowiedniego pouczenia o przysługujących mu środkach odwoławczych). Skierowanie więc odwołania do terenowej komisji odwoławczej bez jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznoprawnego lub uzasadnienia odwołania bezzasadnością wypowiedzenia umowy o pracę, która w tym przypadku powoduje niewłaściwość tej komisji do rozpoznania sprawy, nie może uzasadniać wydania orzeczenia o niewłaściwości komisji (§ 27 ust. 2 w związku z § 54 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy - tekst jedn.: Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183). Przeszkodą w wydaniu takiego orzeczenia na podstawie odwołania jest zasada odmowy uprawnień pracownika wyrażona w art. 245 pkt 2 k.p. i w § 35 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r., która zobowiązuje terenową komisję odwoławczą do udzielenia pracownikowi niezbędnych wskazówek co do jego uprawnień i wyjaśnienia treści obowiązujących przepisów prawa. Jeżeli po pouczeniu pracownika (wnioskodawcy) o przysługujących mu uprawnieniach i wyjaśnieniu mu treści obowiązujących przepisów prawa sprecyzuje on jednoznacznie swoje roszczenie w sposób powodujący niewłaściwość komisji do rozpoznania sprawy, komisja może wydać orzeczenie o swojej niewłaściwości do rozpoznania sprawy. Wyżej podana zasada ochrony uprawnień pracownika powoduje, że jeśli takie sprecyzowanie nie będzie miało miejsca, terenowa komisja odwoławcza zobowiązana będzie do rozpoznania odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę w zakresie należącym do jej właściwości.W przypadku roszczenia o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub roszczenia o przywrócenie do pracy pracownika naukowo-badawczego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas nie określony, które może być dochodzone także w postępowaniu administracyjnym na podstawie zarzutu bezzasadności wypowiedzenia umowy o pracę, terenowa komisja odwoławcza może uznać się za niewłaściwą do rozpoznania sprawy dopiero wtedy, gdy wnioskodawca po wyjaśnieniu mu treści obowiązujących przepisów jednoznacznie sprecyzuje, że roszczenie swoje opiera na przesłance wypowiedzenia nieuzasadnionego; brak takiego jednoznacznego oświadczenia zobowiązuje terenową komisję odwoławczą do rozpoznania odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę w zakresie jego zgodności z prawem (art. 46 k.p.).W przedmiotowej sprawie Terenowa Komisja Odwoławcza uznała się za niewłaściwą do rozpoznania sprawy bez pouczenia wnioskodawcy o przysługujących mu uprawnieniach, chociaż pouczenie wnioskodawcy i sprecyzowanie przez niego roszczenia (co nastąpiło przed Okręgowym Sądem) mogłoby spowodować, że byłaby właściwa do rozpoznania sprawy. Uchybienie Terenowej Komisji było tym istotniejsze, że - jak wynika z dokumentów dołączonych do odwołania - wnioskodawca nie został pouczony o przysługujących mu środkach odwoławczych od dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę.W świetle powyższego zaskarżone orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej podlegało uchyleniu, a sprawa przekazaniu tej Komisji do rozpoznania w zakresie należącym do jej właściwości.