I PR 41/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: B. Błachowska, W. Myga (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Krzysztofa C. i Marii A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. o przywrócenie do pracy na skutek odwołania pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 9 marca 1982 r.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawców od wypowiedzenia im umowy o pracę.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy Krzysztof C. i Maria A., odrębnymi wnioskami, domagali się uznania wypowiedzenia im umowy o pracę za bezskuteczne, twierdząc, że wypowiedzenia umów o pracę były nieuzasadnione.Strona pozwana wnosiła o oddalenie odwołań.Terenowa Komisja Odwoławcza przedstawiła sprawy do rozpoznania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ze względu na poważne wątpliwości prawne, a to: czy stronę pozwaną należy zaliczyć do administracji państwowej stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 300).Sąd przyjął sprawy do rozpoznania i po połączeniu do wspólnego rozpoznania przywrócił wnioskodawców do pracy u strony pozwanej, a na rzecz Marii A. zasądził wynagrodzenie za okres 9 dni pozostawania bez pracy.Przesłanką uwzględnienia roszczeń wnioskodawców było uznanie przez Sąd, że wnioskodawcy nie podlegają przepisom rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 300), a w konsekwencji, że zasadność wypowiedzenia umowy o pracę podlega ocenie Sądu w ramach art. 45 k.p.Pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie podlegają przepisom rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r. nie są bowiem pracownikami organów wymienionych w § 1 tegoż rozporządzenia. Zgodnie z ustawą z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 119) Zakład Ubezpieczeń Społecznych został powołany do zarządu ubezpieczeniami społecznymi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest urzędem państwowym, ale nie jest organem administracji państwowej. Nie podlega naczelnym lub centralnym organom administracji państwowej i z tegoż względu pracownicy strony pozwanej nie podlegają przepisom cytowanego rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r.Ponadto odnośnie wnioskodawcy Krzysztofa C., Sąd miał na uwadze, że podlegał on ochronie z art. 39 pkt 1 k.p., skoro od stycznia 1981 r. był członkiem Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność".W odwołaniu strona pozwana domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia odwołań wnioskodawców od wypowiedzeń umów o pracę lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając niesłuszne uznanie, że pracownicy strony pozwanej nie podlegają przepisom rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 300).Wbrew bowiem stanowisku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest urzędem podległym naczelnemu organowi administracji państwowej, ponieważ z mocy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 marca 1972 r. o utworzeniu urzędu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych (Dz. U. Nr 11, poz. 80) podlega Ministrowi Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, a w świetle § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 czerwca 1972 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych (Dz. U. Nr 28, poz. 201), Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych jest naczelnym organem administracji państwowej; Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest więc urzędem podległym naczelnemu organowi administracji państwowej i z mocy § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r. przepisy rozporządzenia stosuje się do pracowników strony pozwanej w całej rozciągłości, ponieważ właściwość zarówno Terenowej Komisji Odwoławczej, jak i Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania takich spraw była wyłączona z mocy § 15 ust. 3 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r.Wnioskodawcy wnosili o oddalenie odwołania strony pozwanej twierdząc, że stanowisko wyrażone przez Okręgowy Sąd Pracy jest słuszne. Chociaż Sąd nie wziął pod uwagę stawy z dnia 29 marca 1972 r. o utworzeniu urzędu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest "zakładem" i tak go określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rad nadzorczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz trybu postępowania przed radami nadzorczymi (Dz. U. Nr 49, poz. 302). Brak jest więc podstaw do uznania, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest "urzędem" w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych. Gdyby nawet Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznać za urząd w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r., to i tak Sąd był właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 15 ust. 4 cytowanego rozporządzenia. Sąd Pracy uznał rozwiązanie umowy o pracę za sprzeczne z prawem i tego ustalenia strona pozwana nie kwestionuje.Ponadto wnioskodawca Krzysztof C. podniósł, że zawieszenie działalności związków zawodowych nie jest równoznaczne z zawieszeniem art. 39 k.p. Dlatego rozwiązanie z nim umowy o pracę jest niezgodne z prawem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 300) przepisy rozporządzenia mają zastosowanie do pracowników urzędów podległych naczelnym i centralnym organom administracji państwowej.Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych jest naczelnym organem administracji w dziedzinie ubezpieczeń społecznych oraz zaopatrzeń emerytalnych i rentowych (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 czerwca 1972 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych podlega, jako naczelnemu organowi administracji państwowej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 marca 1972 r. o utworzeniu urzędu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych - Dz. U. Nr 11, poz. 80).W świetle powołanych przepisów należy uznać, że do pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jego oddziałów mają zastosowanie przepisy rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 300), z mocy § 1 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych bowiem jest urzędem podlegającym naczelnemu organowi administracji państwowej.Na ocenę powyższą nie ma wpływu fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest określony jako "zakład", a nie "urząd", o charakterze jednostki bowiem nie decyduje jego nazwa, a decyduje treść i podporządkowanie określone przepisami prawa. Należy więc podzielić pogląd Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych , że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest urzędem, z tym że wbrew stanowisku tego Sądu, który pominął przepisy ustawy z dnia 29 marca 1972 r. o utworzeniu urzędu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych (Dz. U. Nr 11, poz. 80) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 czerwca 1972 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych (Dz. U. Nr 28, poz. 201) Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega naczelnemu organowi administracji państwowej.W konsekwencji należy przyjąć, że do pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma zastosowanie przepis § 15 cytowanego rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r., zgodnie z którym droga postępowania odwoławczego przed terenową komisją odwoławczą i okręgowym sądem pracy jest ograniczona tylko do przypadków wypowiedzenia umowy o pracę niezgodnego z prawem. Zasadność wypowiedzenia umowy o pracę podlega kontroli wyłącznie w drodze postępowania administracyjnego.Oceniając zasadność odwołań wnioskodawców od wypowiedzenia umowy o pracę w granicach zakreślonych § 15 ust. 4 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r., zdaniem Sądu Najwyższego, brak jest podstaw do uznania wypowiedzeń umów o pracę za niezgodne z prawem. Wypowiedzenia zostały dokonane na piśmie (art. 30 § 3 k.p.) z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia (art. 36 § 1 k.p.). Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy Krzysztofa C. nie został naruszony przepis art. 39 pkt 1 k.p. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 maja 1982 r. III PZP 22/82, że zawieszenie działalności wszystkich związków zawodowych na podstawie zarządzenia nr 51 Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1981 r. w sprawie zawieszenia działalności związków zawodowych i niektórych organizacji społecznych na czas obowiązywania stanu wojennego (M.P. Nr 30, poz. 273) w związku z art. 15 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) powoduje również zawieszenie uprawnień członków zakładowych organów związkowych określonych w art. 39 pkt 1 k.p.Skoro więc w zakresie ustalonym § 15 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 1974 r. brak jest podstaw do uznania, że wypowiedzenie umów o pracę wnioskodawcom były niezgodne z prawem, Sąd Najwyższy uwzględnił odwołania strony pozwanej i na zasadzie art. 62 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołania wnioskodawców od wypowiedzenia umowy o pracę, zasadność bowiem wypowiedzenia umów o pracę (w tym zgodność wypowiedzenia z zasadami współżycia społecznego) nie podlega kontroli Sądu.