I PR 44/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy przeciwko Urzędowi Wojewódzkiemu w L. - Kuratorium Oświaty i Wychowania o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku pracy na skutek odwołania Czesława N. od orzeczenia Miejskiej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Lublinie z dnia 15 listopada 1975 r. oraz zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 9 stycznia 1976 r.1) przejął sprawę do rozpoznania,2) oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca był mianowanym do odwołania nauczycielem Liceum Ekonomicznego w L. Pismem z dnia 28.V.1975 r. Kuratorium Okręgu Szkolnego w Lublinie rozwiązało z nim stosunek pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na dzień 31.VIII.1975 r. Wnioskodawca odwołał się od tego wypowiedzenia do Miejskiej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Lublinie, która orzeczeniem z dnia 15.VII.1975 r. stwierdziła, że nie jest właściwa do rozpoznania sprawy, podlegającej rozpatrzeniu przez Ministerstwo Oświaty i Wychowania. Orzeczenie powyższe zostało zaskarżone do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przez wnioskodawcę, który uważa, że zgodnie z art. 5 k.p. sprawa powinna być rozpoznana w trybie określonym przepisami kodeksu pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odroczył rozprawę i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące, budzące poważne wątpliwości, zagadnienie prawne:"Czy komisja odwoławcza do spraw pracy jest właściwa do rozpatrzenia odwołania w sprawie dotyczącej rozwiązania - na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114) - stosunku pracy z nauczycielem szkoły średniej mianowanym do odwołania?"Wątpliwości wiążących się z powyższym zagadnieniem dopatrzył się Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w tym, że stosunek pracy nauczyciela mianowanego do odwołania zawiera pewne znamiona umowy o pracę. W szczególności tego rodzaju stosunek pracy może być - tak samo jak umowa o pracę - rozwiązany z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia na koniec roku szkolnego. Spory zaś nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, dotyczące rozwiązania ich stosunku pracy, podlegają rozpoznaniu przez komisję odwoławczą do spraw pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy na podstawie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Przedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne stanowi część szerszego problemu dotyczącego trybu rozpatrywania sporów o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli w świetle przepisów karty praw i obowiązków nauczyciela z 1972 r. oraz kodeksu pracy. Rozstrzygnięcia tego problemu poszukiwać trzeba przede wszystkim w przepisach karty praw i obowiązków nauczyciela, obowiązujących nadal po wejściu w życie kodeksu pracy na podstawie art. VII pkt 20 przep. wprow. k.p. Artykuł 79 ust. 1 karty stanowi, że stosunek pracy z nauczycielem, który ma być zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć, zawiązuje się przez mianowanie na stałe, do odwołania albo na czas określony. Dalsze przepisy precyzują, kiedy ma zastosowanie każdy z wymienionych wyżej rodzajów mianowania. Różnica między nimi dotyczy w szczególności rozwiązania stosunku pracy.Artykuł 79 ust. 2 karty określa sytuacje, w których nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem następuje w drodze zawarcia umowy o pracę. Przepisy karty nie określają bezpośrednio trybu rozstrzygnięcia sporów nauczycieli o roszczenia ze stosunku pracy.Jednakże art. 110 karty stanowi, że w zakresie spraw nie unormowanych jej przepisami mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Ponieważ nie dotyczą one kwestii materialnoprawnych, lecz proceduralnych, w ich trybie zatem powinny być rozstrzygane spory nauczycieli o roszczenia ze stosunku pracy.Wydawać by się więc mogło, że tryb ten dotyczy wszystkich nauczycieli bez względu na podstawę powstania ich stosunku pracy (mianowanie czy umowa o pracę). Z takim też poglądem można się spotkać w praktyce. Nie jest on jednak prawidłowy. Odesłanie z art. 110 karty nie dotyczy nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Artykuł 101 ust. 7 karty bowiem nakazuje w nie unormowanych kartą sprawach dotyczących umów o pracę stosować odpowiednio powszechnie obowiązujące przepisy ustawodawstwa pracy. W świetle art. VIII przep. wprow. k.p. są nimi obecnie przepisy kodeksu pracy. Odesłanie zawarte w art. 101 ust. 7 karty należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również kodeksowy tryb rozstrzygania sporów nauczycieli o roszczenie ze stosunku pracy opartego na umowie o pracę. Takiej wykładni nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że przepis art. 101 ust. 7 zamieszczony jest w dziale IX karty dotyczącym zawiązania, zmiany i rozwiązania stosunku pracy. Przepisy karty bowiem nie przestrzegają w sposób rygorystyczny systematyki, czego przykładem jest art. 63 zamieszczony w dziale VII dotyczącym urlopów, a regulującym również inne uprawnienia nauczycieli, nie tylko urlopowe.Odmienna wykładnia, przekazująca wszystkie spory ze stosunku pracy nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę do postępowania administracyjnego, byłaby sprzeczna z tendencją wynikającą z nowelizacji szeregu pragmatyk służbowych po uchwaleniu kodeksu pracy, a zmierzającą do rozszerzenia kodeksowego trybu rozstrzygania sporów pracowniczych również na część spraw dotyczących pracowników mianowanych.Administracyjny tryb rozstrzygania przez organy nadrzędne sporów o roszczenia ze stosunku pracy przewidziane w art. 110 karty dotyczy zatem tylko nauczycieli mianowanych. Obojętny jest przy tym rodzaj mianowania (na stałe, do odwołania, na czas określony). Błędny jest pogląd skarżącego, że z mocy art. XV § 1 przep. wprow. k.p. stosunek pracy nauczycieli mianowanych przekształcił się w stosunek pracy oparty na umowie o pracę na czas nie określony. Przekształcenie takie nastąpiło tylko w odniesieniu do pracowników mianowanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej, uchylonej przez przepisy wprowadzające kodeks pracy. Nie uległy natomiast przekształceniu stosunki pracy oparte na mianowaniu wynikającym z innych przepisów pragmatycznych, w tym także z przepisów karty praw i obowiązków nauczyciela.Bez znaczenia dla trybu rozstrzygania sporów pracowniczych nauczycieli jest okoliczność, że stosunek pracy nauczyciela oparty na mianowaniu do odwołania wykazuje pewne cechy umowy o pracę na czas nie określony, gdyż podlega rozwiązaniu w identycznym trybie, mianowicie w drodze trzymiesięcznego wypowiedzenia na koniec roku szkolnego. Zachowanie okresu wypowiedzenia występuje również w niektórych przypadkach dotyczących rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym na stałe (art. 92 ust. 2, 6 i 7 karty). Nauczyciel mianowany do odwołania istotnie nie korzysta z niektórych uprawnień przysługujących nauczycielowi mianowanemu na stałe. Nie oznacza to jednak, aby stosunek pracy nauczyciela mianowanego do odwołania nie różnił się od stosunku pracy nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, w stosunku do którego wyłączone są pewne uprawnienia przysługujące nauczycielowi mianowanemu (art. 63 karty) i niektóre unormowania dotyczące nauczycieli mianowanych (np. określone w art. 64 karty). Zresztą o tym, w jakim trybie rozstrzygane są spory pracownicze nauczycieli, nie decyduje zakres ich praw i obowiązków, lecz kryterium formalne w postaci podstawy, na której nastąpiło nawiązanie ich stosunku pracy (mianowanie czy umowa o pracę).Reasumując powyższe rozważania, należy dojść do wniosku, że w świetle przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114) oraz kodeksu pracy spory o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę podlegają rozpoznaniu w trybie określonym przepisami działu dwunastego kodeksu pracy, natomiast spory o powyższe roszczenia nauczycieli mianowanych - bez względu na rodzaj mianowania (na stałe, na czas określony, do odwołania) - rozpatrywane są w drodze postępowania administracyjnego, jeżeli szczególne przepisy nie stanowią inaczej.Na tle powyższych rozważań orzeczenie komisji odwoławczej do spraw pracy stwierdzające niewłaściwość komisji do rozpoznania odwołania wnioskodawcy, jako nauczyciela mianowanego, od otrzymanego wypowiedzenia stosunku pracy jest prawidłowe, a odwołanie wnioskodawcy od tego orzeczenia podlega oddaleniu, gdyż jest nieuzasadnione.