I PR 469/90

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Benedykta W. przeciwko Akademii Muzycznej w K. i Ministerstwu Obrony Narodowej - Główny Inspektorat Obrony Terytorialnej w W. o ochronę dóbr osobistych, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 1990 r. I.C. 132/89 - 1) oddalił rewizję; 2) zasądził od powoda na rzecz Akademii Muzycznej w K. kwotę 180 000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z 27.IV.1990 r. Sąd Wojewódzki w Krakowie oddalił powództwo Benedykta W. przeciwko Akademii Muzycznej w K. i Ministerstwu Obrony Narodowej - Główny Inspektorat Obrony Terytorialnej w W. w sprawie o ochronę dóbr osobistych.Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Powód wniósł powództwo przeciwko pozwanej Akademii Muzycznej w K. o ochronę dóbr osobistych, domagając się wykreślenia z opinii sporządzonej przez pozwaną zdania o treści "w życiu prywatnym od kilku lat kontynuuje konflikt rodzinny" oraz o zasądzenie na rzecz PCK kwoty 30.000 zł tytułem wyrządzonej krzywdy moralnej. W uzasadnieniu podał, iż zamieszczenie w opinii zdania na temat jego życia rodzinnego narusza jego cześć i ogranicza możliwości awansu.Pozwana Akademia wnosiła o oddalenie powództwa, wywodząc że żadnej opinii o powodzie nie sporządziła, powód nie jest przy tym jej pracownikiem, natomiast jako żołnierz zawodowy podlega jednostkom Ministerstwa Obrony Narodowej.Wezwany do udziału w sprawie Skarb Państwa - Ministerstwo Obrony Narodowej - Główny Inspektorat Obrony Terytorialnej wniósł o oddalenie powództwa, oświadczając, że zgodnie z szczególnymi przepisami obowiązującymi w opiniach specjalnych służących wyłącznie do użytku służbowego zamieszcza się również niektóre dane dotyczące życia osobistego oficerów. Odnośnie powoda dane te były zgodne z jego własnymi oświadczeniami na piśmie oraz z treścią urzędowych pism otrzymanych przez właściwą jednostkę MON.Kwestionowane przez powoda zdanie w służbowej opinii zostało na jego wniosek zmienione w drodze służbowej w listopadzie 1987 r. i brzmi obecnie "w życiu rodzinnym od kilku lat jest w konflikcie małżeńskim".Co się tyczy miejsca zatrudnienia powoda, to bezsporne jest, że pozostawał on w czynnej służbie wojskowej będąc oficerem zawodowym i że od stycznia 1985 r. został wyznaczony na stanowisko starszego wykładowcy w Studium Wojskowym Akademii Muzycznej w K., w czynnej służbie wojskowej pozostawał do 1989 roku.Oddalając powództwo Sąd Wojewódzki wziął pod uwagę następujące okoliczności:Sporna opinia została sporządzona w okresie pełnienia czynnej służby wojskowej przez powoda. Obecnie powód nie pozostaje już w tej służbie. Zgodnie z obowiązującymi w resorcie MON przepisami żaden organ państwowy, osoba fizyczna czy nawet sam powód nie mogą otrzymać odpisu tej opinii, ani żadnych danych o jej treści. Co się tyczy danych zawartych w opinii, są one zgodne z prawdą, bowiem powód od 1985 r. prowadził sprawę rozwodową, a dane o tym otrzymywał Skarb Państwa - MON, m.in. przez zawiadomienie o zajęciu poborów powoda na alimenty dla dzieci, czy o wszczynanych przeciwko powodowi sprawach karnych. Umieszczenie tego rodzaju danych w opinii służbowej było zgodne z obowiązującymi w resorcie MON przepisami. Nie można zatem twierdzić, iż w tej sytuacji zostały naruszone osobiste dobra i cześć powoda.Co się tyczy powództwa w stosunku do pozwanej Akademii Muzycznej, Sąd Wojewódzki uznał, iż nie ma ona legitymacji biernej w tym procesie, nie sporządziła bowiem żadnej opinii o powodzie, nie ma jej też w aktach osobowych powoda, powód nie był jej pracownikiem, nie miała ona też żadnego wpływu na treści zamieszczone w spornej opinii.W tej sytuacji - jak wspomniano - Sąd Wojewódzki powództwo w stosunku do obojga pozwanych oddalił.Od powyższego wyroku złożył rewizję powód, wywodząc, że w istocie rzeczy treści zawarte w kwestionowanej opinii naruszają jego dobra osobiste, bowiem dotyczą okoliczności wiążących się ściśle z jego życiem prywatnym, a będąc skierowanym do służby w Studium Wojskowym Akademii Muzycznej podlegał także władztwu służbowemu rektora tej uczelni. Wnosił zatem o uchylenie lub zmianę wyroku Sądu Wojewódziego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest uzasadniona, a wyrok sądu wojewódzkiego w pełni odpowiada prawu. W świetle całokształtu okoliczności sprawy oraz przedłożonych w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkiem dowodów, bezsporne jest, iż powód nie był pracownikiem Akademii Muzycznej w K., jej władze nie sporządzały o nim żadnej opinii służbowej, na treść opinii, o którą sprawa się toczy, nie miały żadnego wpływu, a i obecnie nie mają do niej dostępu. Nie ma więc żadnych przyczyn, by uznać, iż Akademia Muzyczna w K. ma bierną legitymację w tym procesie, a rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego jest w tym zakresie prawidłowe.Co się tyczy głównego przedmiotu sporu, a mianowicie ewentualnego naruszenia dóbr osobistych powoda przez specjalną opinię sporządzoną przez jego przełożonych dla celów służby wojskowej, to zgodzić się należy z poglądem Sądu Wojewódzkiego, iż skoro opinia ta ma charakter ściśle wewnętrzny i żaden organ państwowy lub też osoby trzecie nie mogą mieć do niej dostępu, to już ta okoliczność przesądza o tym, iż naruszenie dóbr osobistych powoda w podobnej sytuacji może mieć raczej symboliczne znaczenie. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż ustawodawca w art. 24 § 1 k.c. wyraźnie stwierdza, iż dla skutecznej ochrony dóbr osobistych konieczne jest wystąpienie bezprawności naruszenia tych dóbr, a tego rodzaju bezprawność nie występuje, nawet jeśli zawodowa oceną zawiera elementy negatywne, lecz niezbędne dla określonych celów zawodowych, np. awansowania (orzeczenie SN z 30.X.1981 r. II CR 334/81).Nie jest trafne stanowisko zajęte przez powoda, iż zamieszczenie w opinii służbowej wszelkich danych dotyczących sfery życia prywatnego i rodzinnego osoby opiniowanej jest zawsze bezprawne i prowadzić musi do naruszenia dóbr osobistych zainteresowanego. Istnieją bowiem zawody, szczególnie o charakterze służbowym, dla których pełnienie niezbędne jest przestrzeganie szczególnych reguł godnego zachowania się, mogących dotyczyć również sfery życia prywatnego i rodzinnego. Są to zawody i stanowiska, z którymi wiąże się szczególny stopień społecznego zaufania np. oficer, sędzia, nauczyciel akademicki, wysoki urzędnik państwowy i in. Od osób zajmujących tego rodzaju stanowiska wymaga się czegoś więcej, niż tylko formalnego realizowania ich obowiązków służbowych. Muszą one świecić przykładem także w sferze stosunków prywatnych i rodzinnych, a dyskwalifikujące zachowanie się także w tym zakresie, może powodować zmniejszenie czy nawet utratę kwalifikacji osobistych niezbędnych do zajmowania odpowiednich stanowisk. Nie można zatem na tle niniejszej sprawy bronić poglądu, iż okoliczności życia prywatnego oficera Wojska Polskiego wysokiego stopnia w żadnym wypadku nie mogą być przedmiotem uwagi i analizy w opinii służbowej. Przeciwnie, mogą one i powinny być elementem takiej opinii o czym przesądzają odpowiednie resortowe przepisy wojskowe. Zamieszczenie w opinii dotyczącej powoda także uwag (bardzo ograniczonych zresztą i relacjonujących tylko bezsporne fakty) dotyczących sfery jego życia prywatnego, nie tylko nie było bezprawne w świetle przepisu art. 24 § 1 k.c., stanowiło wręcz służbowy obowiązek sporządzającego opinię przełożonego i można by mu postawić zarzut, jeśliby tego przewidzianego służbowymi przepisami obowiązku nie dopełnił.Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy na zasadzie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji