I PZ 39/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Sadowski.Sędziowie SN: S. Perestaj, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1988 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Benedykta W. przeciwko Akademii Muzycznej w Krakowie - Studium Wojskowe o ochronę dóbr osobistych na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dniach 27 września 1988 r. sygn. akt VI P 10/88postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie, Wydziałowi Cywilnemu.Uzasadnienie faktycznePowód Benedykt W. dochodzi w niniejszej sprawie ochrony dóbr osobistych przez nakazanie pozwanej Akademii Muzycznej w Krakowie usunięcia z opinii specjalnej - sporządzonej, jak twierdzi, przez kierownika Studium Wojskowego tej Akademii i sprostowanej przez Ministerstwo Kultury i Sztuki w dniu 17 listopada 1987 r. - zdania "w życiu rodzinnym od kilku lat kontynuuje konflikt rodzinny", zastąpienia wszystkich egzemplarzy opinii, w których zostało zamieszczone kwestionowane sformułowanie, opiniami niezawierającymi tego zdania oraz zasądzenia od pozwanej na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty 30.000 zł tytułem "zadośćuczynienia" za krzywdę moralną.Postanowieniem z dnia 27 września 1988 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie odrzucił pozew.Sąd Wojewódzki ustalił bowiem, że powód jest oficerem zawodowym pozostającym w czynnej służbie wojskowej, skierowanym rozkazem personalnym Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 grudnia 1984 r. Nr 0192 do wykonania zadań poza wojskiem w Studium Wojskowym Akademii Muzycznej w Krakowie, na stanowisku starszego wykładowcy. Opinia, której treść narusza, zdaniem powoda, jego dobra osobiste, została wydana przez Kierownika studium Wojskowego jako opinia służbowa specjalna, w związku z przeglądem kadrowym.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego Kierownik Studium Wojskowego, wydając kwestionowaną opinię, działał jako wojskowy organ administracji państwowej w stosunku do podległego mu oficera zawodowego pozostającego w czynnej służbie wojskowej. Zgodnie zaś z art. 15 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134) zmiana takiej opinii może nastąpić wyłącznie w drodze służbowej. Takie uregulowanie szczególnego trybu prostowania opinii przez organy inne niż sądowe stanowi zatem wyłączenie drogi sądowej i podstawę do odrzucenia pozwu na mocy art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.Na powyższe postanowienie wniósł zażalenie powód, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Skarżący podnosi, że powód nie dochodzi sprostowania opinii służbowej, do czego mogą odnosić się przepisy przewidujące tryb postępowania służbowego, lecz ochrony dóbr osobistych naruszonych opinią. Żadne zaś przepisy prawa nie wyłączają dopuszczalności drogi sądowej roszczeniu tego rodzaju, nawet jeżeli stosunek pracy jest nawiązany na skutek tzw. jednostronnego wyznaczenia.Ponadto skarżący w zażaleniu przedstawia obszerną argumentację dla uzasadnienia poglądu, iż sprawa niniejsza ma charakter sprawy z zakresu prawa pracy, w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c., zaś powód jest pracownikiem pozwanej Akademii.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca skarżący, iż roszczenie powoda, chociaż w pozwie nie została wskazana ich podstawa prawna, opierają się na postawie art. 23 § 1 oraz art. 48 k.c. jako zmierzające do ochrony dóbr osobistych i uzyskania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Jedynie środkiem do usunięcia naruszenia, zdaniem powoda, jego dobra osobistego ma być usunięcie z opinii zakwestionowanego sformułowania, co upodobnia dochodzone w tym zakresie roszczenia do żądania sprostowania opinii.Nawet więc przy przyjęciu, że przewidziany w art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134) tryb sprostowania opinii służbowej o żołnierzu zawodowym podlegający regulacji przez Ministra Obrony Narodowej (art. 15 ust. 4 ustawy) wyłącza drogę sądową dla roszczenia o sprostowanie opinii służbowej (art. 2 § 3 k.p.c.), nie można przyjąć, aby wyłączał on również drogę sądową do roszczenia o sprostowanie opinii służbowej (art. 2 § 3 k.p.c.), nie można przyjąć, aby wyłączał on również drogę sądową do rozpoznania spraw żołnierza zawodowego o ochronę dóbr osobistych naruszonych taką opinią służbową. W takim procesie powód nie występuje jako zawodowy żołnierz przeciwko swemu przełożonemu służbowemu, lecz jako pokrzywdzony przeciwko temu, kto naruszył jego dobra osobiste. Dobra osobiste każdego człowieka, bez względu na jego zawód czy pełnioną służbę, pozostają pod ochroną prawa, której nie mogą uchylać przepisy dotyczące całkiem innej materii, prostowania opinii służbowej.Na różnice między roszczeniem o ochronę dóbr osobistych naruszonych bezprawną treścią opinii a roszczeniem o sprostowanie opinii wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 28 października 1975 r. V PZP 10/75 - OSNCP 1976 nr 1 poz. 3, w odniesieniu do opinii o pracowniku. Reasumując, należy więc stwierdzić, że wyłączenie drogi sądowej w zakresie sprostowania opinii służbowej o zawodowym żołnierzu nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu na takiej drodze przez żołnierza zawodowego ochrony dóbr osobistych naruszonych opinią na podstawie prawa cywilnego (art. 23 i 24 k.c.).W świetle powyższych rozważań brak jest podstaw do przyjęcia negatywnej przesłanki procesowej wymienionej w art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. skutkującej odrzucenie pozwu, co powoduje, że zaskarżone postanowienie jako ruszające prawo materialne, w uwzględnieniu zażalenia powoda, zostało uchylone na mocy art. 388 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.Nie można natomiast podzielić poglądu powoda co do oceny niniejszego sporu jako sprawy z zakresu prawa pracy. Zgodnie z art. 476 § 1 k.p.c. przez sprawy z zakresu prawa pracy (w znaczeniu procesowym) rozumie się sprawy o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane, o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy oraz o odszkodowania dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Bez wątpienia powód nie jest pracownikiem w rozumieniu przepisów kodeksu pracy, skoro pozostaje w stosunku publicznoprawnym zawodowej służby wojskowej. W pozwanej Akademii Muzycznej powód wykonuje obowiązki nauczyciela akademickiego w ramach zadań wynikających ze stosunku służby, na podstawie rozkazu właściwego przełożonego. Z pozwaną Akademią nie wiąże powoda stosunek pracy, pomimo że rektor tej Akademii jest jego przełożonym w zakresie realizacji zadań dydaktycznych. Zgodnie bowiem z art. 222 ust. 1 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 1985 r. Nr 42, poz. 201) do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej wyznaczonych do wykonywania zadań poza wojskiem na stanowiskach nauczycieli akademickich w studium wojskowym szkoły wyższej albo w jej innych jednostkach organizacyjnych nie stosuje się przepisów działu IV tej ustawy, zatytułowanego "pracownicy szkoły" i regulującego m.in. zasady zatrudniania wszystkich pracowników szkół wyższych. Z powyższego uregulowania wynika, że wyznaczeni do wykonywania zadań poza wojskiem na stanowiska nauczycieli akademickich żołnierze w czynnej służbie wojskowej nie są zatrudniani w szkołach wyższych jako pracownicy, lecz tylko wykonują zadania w ramach stosunku służby wojskowej, tak jak pracownicy szkoły wyższej będący nauczycielami akademickimi.Gdy więc powód nie jest pracownikiem, jego roszczenia związane z opiniowaniem w ramach stosunku służby wojskowej nie są roszczeniami ani ze stosunku pracy, ani związanymi ze stosunkiem pracy. Do roszczeń powoda opartych bezpośrednio na przepisach art. 23, 24 i 448 k.c. nie mają zastosowania przepisy prawa pracy.Zgodnie zaś z powołanym wyżej przepisem art. 476 § 1 k.p.c. roszczenie z innych stosunków prawnych niż stosunki pracy są uważane za roszczenia z zakresu prawa pracy tylko wówczas, gdy do tych roszczeń (nie zaś do tych stosunków prawnych) z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy (art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c.).W takiej sytuacji, gdy sprawa niniejsza nie mogła być uznana za sprawę z zakresu prawa pracy w znaczeniu procesowym, jako inną sprawę cywilną, niepodlegającą rozpoznaniu przez sądy pracy, Sąd Najwyższy - uchylając zaskarżone postanowienie - przekazał właściwemu rzeczowo i miejscowo (art. 17 pkt 1 k.p.c. oraz art. 27 § 1 k.p.c.) sądowi wojewódzkiemu do rozpoznania przez jego wydział cywilny.