I PR 54/82

Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca zatrudniony w charakterze starszego majstra budowy w pozwanym Przedsiębiorstwie, które jest zakładem pracy objętym militaryzacją, wystąpił do Terenowej Komisji Odwoławczej z wnioskiem z dnia 12 stycznia 1982 r. (nazwanym odwołaniem) z żądaniem uznania za bezskuteczne wyznaczenie go pismem z dnia 11 stycznia 1982 r. na stanowisko inspektora w dziale administracyjno-gospodarczym za wynagrodzeniem niższym od dotychczas pobieranego, traktując to jako wypowiedzenie mu umowy o pracę w części dotyczącej warunków pracy i płacy. Wnioskodawca zarzucił, że postawiony mu w piśmie z dnia 11 stycznia 1982 r. zarzut naruszenia dyscypliny pracy jest niezgodny z prawdą, gdyż nie dopuścił się on żadnego uchybienia swym obowiązkom.Terenowa Komisja Odwoławcza orzeczeniem z dnia 28 stycznia 1982 r. oddaliła odwołanie wnioskodawcy "w części wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy dokonanego pismem z dnia 11 stycznia 1982 r.", stwierdzając w uzasadnieniu swego orzeczenia, że wypowiedzenie to zostało podyktowane potrzebami zakładu, a także miało charakter dyscyplinujący, bowiem wnioskodawca w dniu 30 grudnia 1981 r. mimo polecenia nie zgłosił się w dziale pracowniczym.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując odwołanie wnioskodawcy od tego orzeczenia powziął wątpliwość, czy w przypadku wyznaczenia osoby pełniącej służbę w jednostce zmilitaryzowanej na niższe stanowisko pracy lub stanowisko niżej zaszeregowane osobie tej służy odwołanie do organu rozpatrującego spory ze stosunku pracy, oraz czy organa te władne są badać spełnienie przesłanek powołanych w art. 193 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111). Okręgowy Sąd miał na uwadze, że stosunek łączący wnioskodawcę z zakładem zmilitaryzowanym jest stosunkiem służbowym, a nie stosunkiem pracy, a oświadczeniu zakładu pracy podjętemu w trybie art. 193 cyt. ustawy można przypisać cechy władcze wynikające z treści i charakteru stosunku służbowego w zakładzie zmilitaryzowanym, jednak zdaniem Okręgowego Sądu osoby pełniące służbę winny mieć możliwość poddania decyzji ich zakładów ocenie bądź to sądu, bądź organu nadrzędnego nad zakładem pracy, zwłaszcza gdy chodzi o ochronę pracowników przed zaniżeniem wynagrodzenia, dopuszczalną w świetle art. 198 cyt. ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wyjaśniono w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1982 r. III PZP 7/82 (OSNCP 1982/8-9 poz. 113) decyzja kierownika jednostki zmilitaryzowanej o zwolnieniu ze służby na podstawie art. 189 ustawy z 21 listopada 1967 r. nie podlega kontroli organów rozpatrujących spory ze stosunku pracy, podejmowana jest bowiem nie w ramach łączącego uprzednio strony stosunku pracy, lecz w ramach służby w jednostkach zmilitaryzowanych mającej charakter publicznoprawny. Również dalsze, poza art. 189, unormowania stosunku służbowego stanowią odrębną od prawa pracy specyfikę uzasadniającą przyjęcie publicznoprawnego charakteru decyzji w przedmiotach objętych przepisami art. 191-197 cyt. ustawy, a w konsekwencji wyłączającą kontrolę tych decyzji w postępowaniu rozjemczo-sądowym. Do tego rodzaju decyzji należą przewidziane w przepisach art. 192 i art. 193 ustawy decyzje kierownika jednostki o wyznaczaniu osób pełniących służbę w jednostce zmilitaryzowanej na inne (niżej zaszeregowane) stanowiska pracy.Za przysługiwaniem odwołania od decyzji wydanej na podstawie wymienionych przepisów nie przemawia wzmiankowany przez Okręgowy Sąd wzgląd na ochronę pracowników przed zaniżeniem wynagrodzenia wskutek naruszenia przepisu art. 193 ust. 2 powołanej ustawy. Argument ten jest nietrafny wskutek błędnego utożsamienia decyzji o wyznaczeniu na niższe stanowisko z kwestią uprawnienia osób pełniących służbę do określonego wynagrodzenia. W zasadzie osobom powołanym do służby przysługuje wynagrodzenie dotychczasowe (art. 188) i takież wynagrodzenie przysługuje osobom wyznaczonym na niższe stanowisko na ich prośbę lub ze względu na potrzeby organizacyjne jednostki zmilitaryzowanej. W razie niewypłacenia takiego wynagrodzenia wchodzi w zastosowanie art. 198 ustawy o stosowaniu przepisów prawa pracy, czyli w tym wypadku dopuszczalność dochodzenia należnego wynagrodzenia w drodze przewidzianej prawem pracy, tj. przed odpowiednimi organami rozstrzygającymi spory pracownicze.Inaczej przedstawia się zagadnienie, gdy obniżenie wynagrodzenia stanowi istotę decyzji o wyznaczeniu na niższe stanowisko, gdyż wtedy kwestionowanie tej obniżki w drodze odwołania do organu rozpatrującego spory ze stosunku pracy, jest kwestionowaniem samej decyzji, co - jak wyżej wyjaśniono - jest niedopuszczalne. Taka sytuacja zachodzi przy wyznaczeniu na niższe zaszeregowane stanowisko z powodu naruszenia dyscypliny służby (art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy), przy którym obniżenie wynagrodzenia pracownika naruszającego dyscyplinę stanowi istotę zastosowanej wobec niego sankcji, jako aktu władczego należącego z mocy ustawy do kompetencji kierownika zmilitaryzowanego zakładu pracy.Powyższy charakter wydanej w stosunku do wnioskodawcy decyzji z dnia 13 stycznia 1982 r. przesądza o tym, że nie przysługuje od niej odwołanie do organów orzekających w sprawach ze stosunku pracy. Ponieważ zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. - Dz. U. z 1980 r. Nr 4, poz. 8) przepisów tego kodeksu nie stosuje się w sprawach powszechnego obowiązku obrony, nie ma też podstaw do przyjęcia, by od decyzji tej przysługiwało odwołanie do jednostki nadrzędnej jako organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 13 kodeksu.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy - z uwagi na to, że rozstrzygnięcie przedstawionego przez Okręgowy Sąd zagadnienia prawnego przesądzało o załatwieniu sprawy bez potrzeby dokonywania dalszych czynności procesowych - ze względów ekonomii procesowej przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie, które prowadzi do uchylenia na podstawie art. 63 § 1 pkt 1 ustawy o ospius merytorycznie rozstrzygającego sprawę orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej z 28 stycznia 1982 r. w części dotyczącej odwołania wnioskodawcy od decyzji z dnia 11 stycznia 1982 r., gdyż organ orzekający rozpoznał sprawę nie podlegającą jego kompetencji. Brak organu, któremu sprawa mogłaby być przekazana w myśl art. 63 § 3 cyt. ustawy, przewiduje, że należało postąpić w myśl art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., (który wchodzi w zastosowanie w tej sytuacji z mocy art. 72 ustawy ospius) i odwołanie to odrzucić.