I PR 747/63

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wielobranżowej Spółdzielni Inwalidów w Piasecznie przeciwko N.R. o 109.800 zł na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 3 maja 1963 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej N.R. poza kwotą 54.900 zł dalszą kwotę 54.900 zł.Uzasadnienie faktyczneW ostatecznym sprecyzowaniu swych roszczeń Wielobranżowa Spółdzielnia Inwalidów w Piasecznie żądała zasądzenia od N.R. kwoty 149.439,41 zł z odsetkami i kosztami procesu.W uzasadnieniu zgłoszonego roszczenia powódka twierdziła, że zatrudniony u niej na stanowisku kierownika Oddziału Produkcji Esencji i Past Aromatycznych mąż pozwanej A.R. nie dostarczył do magazynu 600 litrów zakupionego przezeń dla Spółdzielni spirytusu, o wartości 109.800 zł oraz pobrał nienależne mu zasiłki chorobowe na ogólną sumę 39.639,41 zł. Ponieważ A.R. zmarł w dniu 26.XI.1958 r. dług obciąża spadek po nim, który odziedziczyła pozwana.Pozwana uznała powództwo w kwocie 54.900 zł i wniosła o oddalenie go w pozostałej części.Wyrokiem z dnia 3 maja 1963 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej N.R. 54.900 zł z 8% od dnia 15 stycznia 1959 r. i poza tym powództwo oddalił.Rozstrzygnięcie swe Sąd Wojewódzki zaopatrzył niżej przytoczonym uzasadnieniem.Niesporne jest między stronami, iż A.R. w dniu 30.IX.1958 r. według faktury nr 54 pobrał od dostawcy MHD w Górze Kalwarii 300 litrów spirytusu - wartości 54.900 zł i spirytusu tego nie przekazał do magazynu powódki. Zgodnie więc z art. 1 i 48 dekretu z dnia 8 października 1946 r. - prawo spadkowe, w związku z art. 134 k.z. - spadkobierczyni A. R. pozwana N.R., obowiązana jest naprawić powstałą szkodę przez uregulowanie kwoty 54.900 zł. Pozostaje jedynie do rozważenia, czy pozwana winna ponieść odpowiedzialność za dług w kwocie dalszych 54.900 zł jako równowartość 300 litrów spirytusu oraz w kwocie 39.638 zł 81 gr wypłaconej A.R. tytułem zasiłku chorobowego.W dniu 8.X.1958 r. na fakturze nr 55 odbiór spirytusu w ilości 300 litrów, wartości 54.900 zł potwierdził S.Sz. zaopatrzeniowiec i zastępca A.R. Fakt dostarczenia tego spirytusu do magazynu przez Sz. został stwierdzony zeznaniem świadka magazyniera P.P. Wprawdzie w dniu 9.X.1958 r. został wystawiony dowód przyjęcia do magazynu P.Z. Ps 277 i dotyczył rozliczenia z dnia 11.IX.1958 r. faktury nr 52 i również na 300 litrów spirytusu pokwitowanego przez A. Rostokę, nie ulega jednak wątpliwości, że dostawa spirytusu z dnia 8.X.1958 r. dotyczyła faktury nr 55 z dnia 8.X.1958 r., a nie z dnia 11.IX 1958 r.Jak wynika bowiem z treści pozwu, z opinii biegłego W. i z zeznania świadka S.O. (akta śledztwa i sprawy niniejszej), rewidenta świadka K.K., A.-R. nie odprowadził zakupionego spirytusu niezwłocznie po jego zakupieniu do magazynu, lecz dokonywał tym spirytusem obrotu.Przy następnym zaś zakupie odprowadził wprawdzie spirytus do magazynu, lecz jako dowód do księgowania doręczył rachunek z poprzedniego zakupu.W ten sposób miał on zawsze pewną sumę pieniędzy za spirytus u siebie. W danym więc przypadku, kiedy Sz. dostawił spirytus z faktury nr 55, A.R. niewątpliwie doręczył rachunek z 11.IX.1958 r. i dlatego w dniu 9.X.1958 r. wystawiono dowód przyjęcia do magazynu dotyczący właśnie rozliczenia z dnia 11.IX.1958 r., zamiast z dnia 8.X.1958 r. Z powyższego wynika, że Sz. rozliczył się z faktury nr 52 z dnia 11.IX.1958 r.Jeśli więc przyjąć, że niedobór w kwocie 54.900 zł powstał na skutek niewyliczenia się A.R. z 300 litrów spirytusu z faktury nr 52, to za niedobór w tejże części, zgodnie z art. 158 § 2 k.z., ponosi odpowiedzialność strona powodowa. Zarząd bowiem strony powodowej i księgowości wobec zupełnego braku nadzoru i kontroli, umożliwiały A.R. dokonywanie manipulacji dowodami z poprzednich zakupów, o czym wyżej mowa.Księgowi wiedzieli przecież, iż A.R. nie rozlicza się i nie dostarcza do magazynu spirytusu w odpowiednim czasie, a nie uczynili nic, aby ten stan rzeczy uległ zmianie.Znajduje to zresztą całkowite potwierdzenie w zeznaniu świadka Stanisława O. - rewidenta. Nie można również uznać za uzasadnione żądania strony powodowej od pozwanej kwoty 39.638 zł 81 gr (dokładne rozliczenie biegłego T.W.), a to z następujących względów. Kwota ta była wypłacona A.R. tytułem zasiłku chorobowego. Należy więc przyjąć w drodze domniemania, że A.R. kwoty te zużył i nie był wzbogacony. W tej materii wypowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 1.VI.1954 r. 2 CO 47/59 "wynagrodzenie za pracę ma charakter ściśle konsumpcyjny i zużywane jest z reguły na zaspokojenie bieżących potrzeb pracownika i jego rodziny".W procesie o zwrot nienależnie wypłaconego pracownikowi wynagrodzenia należy przyjąć w drodze domniemania faktycznego, że pozwany nadpłacone wynagrodzenie zużył i nie jest wzbogacony. Dowód przeciwny ciąży na powodzie - pracodawcy.Twierdzenie powódki, że zwrot ww. kwoty winien mieć miejsce przede wszystkim dlatego, iż R. był zaangażowany na podstawie umowy zlecenia, a nie na podstawie umowy o pracę, uznać należy za nieprzekonywające.Strona powodowa bowiem znała stan faktyczny, uzasadniający brak obowiązku świadczenia, a nadto miała również świadomość tego (umowa podpisywana była przez radcę prawnego), że obowiązujące przepisy prawne uzasadniają brak obowiązku świadczenia w danym przypadku.W rewizji od tego wyroku, opartej na zarzucie naruszenia art. 134 i 158 § 2 k.z., powodowa Spółdzielnia domagała się zmiany zaskarżonego orzeczenia przez zasądzenie od pozwanej dalszej kwoty 54.900 zł, z odsetkami, bądź też jego uchylenia w części oddalającej powództwo i przekazania w tym zakresie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według niewadliwych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, zmarły mąż pozwanej, poza niedostarczeniem partii spirytusu objętej fakturą nr 54, nie rozliczył się jeszcze z dalszego 300-litrowego zakupu spirytusu o wartości 54.900 zł. Zostało bowiem udowodnione, że pokwitowana przez Sz. ilość 300 butelek spirytusu, zakupionego w dniu 8.X.1958 r. na podstawie upoważnienia A.R., została w całości przez Sz. dostarczona do magazynu powodowej Spółdzielni.Prawidłowe ustalenia, że A.R., poza niedostarczeniem do magazynu 300 litrów spirytusu wg rachunku nr 54, nie rozliczył się z dalszego zakupu o takiej samej ilości i wartości, powinno było prowadzić do wniosku, że nieżyjący mąż pozwanej, wbrew woli właściciela zadysponował całą ilością niedostarczonego do magazynu produktu i że zatem zachowanie się jego przedstawia się jako czyn niedozwolony, uzasadniający również pozaumowną odpowiedzialność sprawcy szkody na zasadzie art. 34 k.z. Przy tym jest oczywiste, że w opisanym stanie rzeczy całość szkody wynikłej dla powódki z braku spirytusu pozostaje w związku przyczynowym z zawinionym zachowaniem się A.R., bo to on przecież wywołał szkodę wyrażającą się niedoborem 600 litrów spirytusu. Jeżeli zaś tak, to okoliczność, czy zachodziły warunki ewentualnie zawinione przez członków zarządu powodowej Spółdzielni, bądź przez pracowników jej księgowości, a ułatwiające A.R. niedozwolone manipulacje spirytusem, jest dla zakresu jego odpowiedzialności bez znaczenia. W szczególności w takim przypadku nie ma żadnego zastosowania przepis art. 158 § 2 k.z. Przewidziane bowiem w tym przepisie odpowiednie zmniejszenie odszkodowania ma miejsce tylko wówczas, jeżeli oznaczona część szkody jest wyłącznie skutkiem przyczyn występujących po stronie poszkodowanego, choćby przezeń niezawinionych.W sprawie takiej sytuacji faktycznej nie ma. Stąd wynika błędność stanowiska Sądu Wojewódzkiego, który bezpodstawnie, z naruszeniem art. 158 § 2 k.z., obniżył należne odszkodowanie.Dlatego też z mocy art. 386 k.p.c. Sąd Najwyższy poddał zaskarżony wyrok odpowiedniej korektywie w sposób opisany w sentencji wyroku sądu rewizyjnego.