I PRN 142/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, W. Myga.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Ryszarda G. przeciwko Kolumnie Transportu Sanitarnego w W. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 29 marca 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Ryszard G. pracował u strony pozwanej jako kierowca samochodowy. W dniu 1 sierpnia 1983 r. jechał samochodem (karetką) w W. i doszło do wypadku drogowego, co było przyczyną zatrzymania mu prawa jazdy przez funkcjonariusza MO. We wrześniu 1983 r. pozwana Kolumna Transportu Sanitarnego rozwiązała z wnioskodawcą umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu zawinionej przez niego utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku (art. 52 § 1 pkt 3 k.p.).We wniosku skierowanym do Terenowej Komisji Odwoławczej Ryszard G. domagał się przywrócenia do pracy na tej podstawie, że nie dał powodu do zwolnienia go z pracy w trybie natychmiastowym. Terenowa Komisja Odwoławcza orzeczeniem z dnia 9 lutego 1984 r. przywróciła wnioskodawcę do pracy na dotychczasowych warunkach. Uznała bowiem, że wprawdzie uczestniczył on w kolizji drogowej, co spowodowało zatrzymanie prawa jazdy przez funkcjonariusza MO, to jednak dopóki nie zapadł prawomocny wyrok w sprawie karnej ustalający winę wnioskodawcy za spowodowanie wypadku, dopóty zakład pracy nie mógł go zwolnić w trybie art. 52 § 1 pkt 3 k.p. Zdaniem Komisji, dopiero wymierzenie wnioskodawcy kary zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest równoznaczne z zawinioną utratą uprawnień koniecznych do wykonywania zawodu kierowcy.Rozpoznając sprawę na skutek odwołania pozwanej Kolumny Transportu Sanitarnego, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29 marca 1984 r. odwołanie oddalił, z tym uzasadnieniem, że skoro wina wnioskodawcy nie została jeszcze ustalona, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia było przedwczesne.W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości, zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 52 § 1 k.p. oraz art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej i o oddalenie wniosku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący jest zdania, że skoro wnioskodawcy zatrzymano prawo jazdy w okolicznościach uzasadniających przyjęcie, że wypadek drogowy został przez niego zawiniony, rzeczą Sądu było przeprowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ kontroli ruchu drogowego bowiem jest uprawniony do zatrzymania prawa jazdy. Gdyby nawet pogląd Sądu, że zawiniona utrata uprawnień zawodowych może nastąpić jedynie w konsekwencji orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej, był trafny, należało ustalić, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., lub rozważyć możliwości zasądzenia jedynie odszkodowania na podstawie art. 58 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zachodzi pytanie, czy w postępowaniu o przywrócenie do pracy pracownika (kierowcy samochodowego), z którym zakład pracy rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 3 k.p., terenowe komisje odwoławcze i okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych mogą samodzielnie ustalić istnienie zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, jeżeli organ kontroli ruchu drogowego zatrzymał prawo jazdy.Utrata uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku może być podstawą rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia wówczas, gdy pracownik zostanie pozbawiony tych uprawnień z własnej winy, wskutek naruszenia obowiązków pracowniczych, dopuszczenia się wykroczenia lub przestępstwa. Decyduje w tym wypadku nie sam czyn zawiniony przez pracownika, lecz stwierdzenie jego skutków w sferze uprawnień zawodowych. Stwierdzeniami takimi mogą być: decyzja administracyjna (np. cofnięcie prawa jazdy), wyrok sądowy (np. orzekający zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - art. 43 § 1 k.k.), orzeczenie kolegium do spraw wykroczeń (np. wymierzające karę dodatkową w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych - art. 28 § 1 pkt 2 k.w.).Istnienie uprzedniego orzeczenia lub decyzji właściwego organu w przedmiocie stwierdzenia utraty uprawnień potrzebnych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku jest konieczne; jedynie bowiem kompetentne organy mogą z mocy wyraźnych unormowań orzekać o prawie w tym zakresie. Gdy utrata uprawnień została zawiniona przez pracownika, zakład pracy może rozwiązać z nim - przy istnieniu wymienionego orzeczenia lub decyzji - umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 3 k.p. Stanowisko prezentowane wypływa z wykładni językowej art. 52 § 1 pkt 3 k.p., a w szczególności wyrażeń "utrata uprawnień". Oznacza to pozbawienie tychże uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, i to pozbawienie przez kompetentny organ. Ani terenowa komisja odwoławcza, ani okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych nie są tymi organami i nie mogą w prowadzonym postępowaniu o tym orzekać, jeżeli organ właściwy nie wydał orzeczenia lub nie podjął decyzji w tym zakresie. Wymieniona komisja i sąd mogą natychmiast ustalać, czy orzeczona przez kompetentny organ utrata uprawnień do wykonywania zawodu jest przez pracownika zawiniona, albowiem z tychże orzeczeń lub decyzji nie zawsze może bezpośrednio ta okoliczność wynikać (np. w razie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym na podstawie decyzji właściwego naczelnika gminy w razie utraty przez kierowcę kwalifikacji - art. 85 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. prawo o ruchu drogowym - Dz. U. Nr 6, poz. 35).Organ kontroli ruchu drogowego jest obowiązany zatrzymać prawo jazdy w razie m.in.: uzasadnionego podejrzenia, że kierujący popełnił przestępstwo lub wykroczenie, za które może być orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych; zatrzymane prawo jazdy organ kontroli ruchu ma obowiązek przekazać niezwłocznie według właściwości: kolegium do spraw wykroczeń, prokuraturze lub naczelnikowi gminy; postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy wydaje: prokurator - do czasu sporządzenia aktu oskarżenia i przekazania sprawy do sądu, a po przekazaniu sprawy do sądu - sąd, powiadamiając o tym naczelnika gminy, przewodniczący kolegium do spraw wykroczeń - do czasu uprawomocnienia się orzeczenia, powiadamiając o tym naczelnika gminy (art. 84 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. prawo o ruchu drogowym).Zatrzymanie prawa jazdy jednak nie jest utratą uprawnień koniecznych do wykonywania pracy kierowcy samochodowego nawet w przypadku zatrudnienia w jednostce, w której dominuje transport samochodowy. Zatrzymanie prawa jazdy kierowcy samochodowego jest swoistym zawieszeniem prawa w wykonywaniu tych obowiązków. Dlatego też zakład pracy powinien na ten czas powierzyć takiemu pracownikowi (kierowcy) inną pracę niż określona w umowie o pracę (por. art. 42 § 4 k.p.). Ubocznie należy zaznaczyć, że z akt sprawy karnej Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi nie wynika, by orzeczono o zatrzymaniu prawa jazdy.Brak podstaw do rozwiązania przez pozwaną Kolumnę umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 3 k.p. nie oznacza nieistnienia przesłanek do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia i innych przyczyn. Kwalifikacja prawna bowiem określonego zdarzenia, będącego przyczyną rozwiązania umowy o pracę ze skutkiem natychmiastowym, przyjęta przez zakład pracy, nie wiąże organów rozstrzygających spór pracowniczy (por. uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1982 r. I PRN 1/82 - OSNCP 1982, z. 8-9, poz. 131). Zarówno Terenowa Komisja Odwoławcza, jak i Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych były obowiązane rozpatrzyć sprawę na płaszczyźnie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., a skoro tak nie postąpiły, uczyni to Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w ponownym rozpoznaniu sprawy.Tak więc słusznie w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że organy procesowe rozstrzygające dany spór rażąco naruszyły art. 52 § 1 k.p. oraz art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p.).