I PRN 31/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Knap, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefy B. przeciwko Wydawniczo-Introligatorskiej Spółdzielni Pracy "Intrografia" w W. o uznanie wypowiedzenia warunków pracy i płacy za bezskuteczne na skutek rewizji nadzwyczajnej Centralnej Rady Związków Zawodowych od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy dla Dzielnicy Warszawa-Śródmieście z dnia 28 stycznia 1977 r.uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy dla Dzielnicy Warszawa-Śródmieście do ponownego rozpatrzeniaUzasadnienie faktyczneW związku z połączeniem pozwanej Spółdzielni ze Spółdzielnią "Z." przeprowadzonym z dniem 1 lipca 1976 r. wnioskodawczyni wypowiedziano warunki pracy i płacy z dniem 30 listopada 1976 r. i zaproponowano jej stanowisko zastępcy kierownika Zakładu Wydawnictw i Projektowania Opakowań z uposażeniem zasadniczym w kwocie 4.000 zł i premią lub st. referenta do spraw zaopatrzenia o wynagrodzeniu 3.100 zł i premii. Wnioskodawczyni odmówiła przyjęcia zaproponowanych warunków pracy i płacy i wniosła o pozostawienie jej na stanowisku dotychczasowym, a najchętniej na stanowisku kierownika działu, w którym pracowała przed reorganizacją dokonaną 7 marca 1976 r.Terenowa Komisja Odwoławcza, po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od wypowiedzenia jej warunków pracy i płacy, orzeczeniem z dnia 28 stycznia 1977 r. oddaliła powyższe odwołanie i ustaliła, co następuje:Wnioskodawczyni jest wieloletnim członkiem pozwanej Spółdzielni (pracuje w niej od 15 lat). Przez długi czas pracowała na stanowisku kierownika działu trzeciego, w którym produkowano artykuły sportowe i proporczyki. W związku z reorganizacją pionu technicznego Spółdzielni w dniu 26 lutego 1976 r. otrzymała wypowiedzenie zmieniające jej dotychczasowe warunki pracy z propozycją objęcia stanowiska kierownika sekcji techniczno-technologicznej przy równoczesnym wykonywaniu funkcji zastępcy kierownika działu technicznego i z zachowaniem wysokości dotychczas pobieranego wynagrodzenia. Dokonana reorganizacja miała na celu usprawnienie działalności Spółdzielni.Wnioskodawczyni odwołała się od tego wypowiedzenia warunków pracy, ale odwołanie jej zostało prawomocnie oddalone. Z dniem 1 lipca 1976 r. Spółdzielnia połączyła się ze Spółdzielnią "Z." i wielu pracowników obu Spółdzielni nie mogło pełnić zajmowanych funkcji. W nowo utworzonym dziale technicznym przewidziano stanowisko kierownika działu i jego zastępcy, kierownikiem został wykonujący dotąd tę funkcję kierownik działu technicznego Spółdzielni "Intrografia" - R., a zastępcą dotychczasowy zastępca kierownika działu technicznego Spółdzielni "Z." - S. Wnioskodawczyni wypowiedziano warunki pracy i płacy, jako że uznano, iż S. ma lepsze kwalifikacje zawodowe (specjalizacja w poligrafii) i umiejętność współżycia z ludźmi. Nowo zaproponowane warunki pracy i płacy są dla wnioskodawczyni mniej korzystne, głównie co do wysokości wynagrodzenia, które jest niższe o około 1.000 zł.Terenowa Komisja Odwoławcza uznała, że wnioskodawczyni nie można było pozostawić na zajmowanym stanowisku, skoro po połączeniu dwóch spółdzielni stworzono jedno stanowisko zastępcy kierownika działu technicznego i zarząd powierzył to stanowisko osobie bardziej odpowiedniej (poligrafowi).W rewizji nadzwyczajnej Centralna Rada Związków Zawodowych wnosi o uchylenie orzeczenia i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy lub o uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 125 § 1 znowelizowanej ustawy o spółdzielniach i ich związkach wypowiedzenie członkowi spółdzielni warunków pracy i płacy jest dopuszczalne m.in. w przypadkach wynikających z uzasadnionych potrzeb gospodarczych lub organizacyjnych spółdzielni. Pozwana Spółdzielnia połączyła się z dniem 1 lipca 1976 r. ze Spółdzielnią "Z." i w związku z tym nastąpiło wypowiedzenie wnioskodawczyni warunków pracy i płacy. W kwestii oceny, czy wypowiedzenie wnioskodawczyni warunków pracy i płacy było uzasadnione oraz czy propozycja nowych warunków pracy i płacy była adekwatna do jej stanu wiedzy, doświadczenia zawodowego, stażu pracy i warunków rodzinnych, materiał dowodowy wymaga uzupełnienia.Należy zaznaczyć, że na zakładzie pracy (Spółdzielni) spoczywa obowiązek racjonalnego zatrudnienia zapewniającego prawidłowe wykonanie zadań, na pracowniku zaś (członku spółdzielni pozostającym w spółdzielczym stosunku pracy) powinność należytego wypełniania obowiązków i wykazywania inicjatywy w stale zmieniających się warunkach.Zasady współżycia społecznego w PRL nakazują, by zakład pracy, wypowiadając warunki pracy i płacy, jednocześnie zaproponował pracownikowi (członkowi spółdzielni pozostającemu w spółdzielczym stosunku pracy) - z dłuższym stażem, jedynemu żywicielowi rodziny, nie mogącemu na skutek reorganizacji w zakładzie pracy (w konkurencji z innym pracownikiem) pozostać na dotychczas zajmowanym stanowisku - taką pracę, która przynajmniej wysokością wynagrodzenia byłaby zbliżona do dotychczasowej, chyba że inne okoliczności stoją temu na przeszkodzie.Terenowa Komisja Odwoławcza nie zebrała materiału dowodowego pozwalającego na zajęcie stanowiska co do zasadności wypowiedzenia wnioskodawczyni warunków pracy i płacy i co do możliwości zaproponowania jej lepszych warunków płacy (zbliżonych do poprzednich i z podobną skalą możliwości awansu). Brak materiału dowodowego uniemożliwia zajęcie stanowiska w przedmiocie wynikającego z rewizji nadzwyczajnej zarzutu szykany wnioskodawczyni. W świetle bowiem treści akt sygn. (...) Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, na które również powołała się Terenowa Komisja Odwoławcza, w lutym 1976 r. wypowiedziano wnioskodawczyni warunki pracy i powierzono jej stanowisko kierownika sekcji w dziale technicznym dlatego, że dotąd zajmowane stanowisko, po utworzeniu nowego działu na skutek reorganizacji, powierzono poligrafowi, wnioskodawczyni zaś ze swoim przygotowaniem zawodowym miała być bardziej przydatna na nowej placówce. Po połączeniu się obu Spółdzielni, zaledwie w kilka miesięcy później, wysunięto argument, że wnioskodawczyni nie nadaje się i na to nowe stanowisko oraz że należy powierzyć je poligrafowi. Przy takim uzasadnieniu odmowy powierzenia wnioskodawczyni funkcji kierowniczej w dziale technicznym można by dopatrywać się chęci jej pozbycia się, tym bardziej że usuniętej (z tych samych przyczyn co i wnioskodawczyni) przy pierwszej reorganizacji ze stanowiska kierowniczego W. powierzono po połączeniu się Spółdzielni funkcję zastępcy kierownika działu.Jednakże drugą przyczyną usunięcia wnioskodawczyni z działu technicznego była okoliczność, że jest trudna we współpracy. Do rewizji nadzwyczajnej dołączono bowiem pismo CZSP z dnia 12.X.1977 r. (znajdujące się w sprawie (...) w Warszawie), z którego można by wnosić, że wnioskodawczyni jest szykanowana, przy czym w piśmie tym powołano się na wyniki lustracji w pozwanej Spółdzielni. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym przeprowadzono dowód z zaleceń polustracyjnych i z nich wcale nie wynika, by obejmowały one konkretne stwierdzenia dotyczące postępowania Spółdzielni w stosunku do wnioskodawczyni. Nie jest wykluczone, że dotyczące tej sprawy ustalenia mogą być zawarte w protokole polustracyjnym (którego nie nadesłano, chociaż zalecenia polustracyjne do niego odsyłają). Lustracja w pozwanej Spółdzielni przeprowadzona była - jak wynika z wydanych zaleceń i pism CZSP - w kilku okresach, w pewnych odstępach czasowych, i to w większości z inspiracji wnioskodawczyni stawiającej zarzuty zarządowi pozwanej Spółdzielni już po otrzymaniu pierwszego wypowiedzenia warunków pracy oraz drugiego wypowiedzenia warunków pracy i płacy, które w większości się nie potwierdziły. Przy rozpatrywaniu sprawy kwestia ta wymaga zbadania i należytej oceny. Niewyjaśnienie powyższych okoliczności rażąco narusza prawo (art. 245 pkt 1 k.p.), upływ zaś terminu nie stoi na przeszkodzie w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, skoro interes Państwa Ludowego wymaga prawidłowego kształtowania stosunków pracy, zwłaszcza jeżeli stroną tego stosunku pracy jest pracownik (członek Spółdzielni) z długoletnim stażem pracy i jedyny żywiciel rodziny (art. 275, 277 § 2 k.p. i art. 421 § 2, 422 § 2 k.p.c.).