I PRN 43/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Jachczyk (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stanisława S. przeciwko Zakładowi Górnictwa Nafty i Gazu w K. o przyznanie nagrody rzeczowej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Centralnej Rady Związków Zawodowych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 12 lutego 1980 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy, jako inspektorowi straży pożarnej pełniącemu służbę w pozwanym Przedsiębiorstwie Górnictwa Nafty i Gazu Przedsiębiorstwo to odmówiło przyznania - w związku z upływem 25 lat pracy w górnictwie naftowym - zegarka pamiątkowego.Zakładowa Komisja Rozjemcza przy pozwanym Przedsiębiorstwie, do której wnioskodawca odwołał się, uwzględniła żądanie. Komisja ta stwierdziła m.in., że wnioskodawca jest objęty Układem Zbiorowym Pracy dla Górnictwa Naftowego, którego § 12 przewiduje takie uprawnienie dla wszystkich pracowników nie wyłączając przy tym członków straży pożarnej. Zdaniem tej Komisji, przepisy uchwały Rady Ministrów nr 34/76 z dnia 18 lutego 1976 r. w sprawie wynagrodzenia funkcjonariuszy pożarnictwa i zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych nr 23/76 z dnia 24 marca 1976 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłaty nagród jubileuszowych i dodatków za wysługę lat funkcjonariuszom pożarnictwa nie regulują tej kwestii, a przepis § 9 wymienionej uchwały Rady Ministrów stanowi o przysługiwaniu tego uprawnienia na podstawie "przepisów odrębnych". Za takie "przepisy odrębne" Komisja uznała przepisy u.z.p., a w szczególności art. 12 tego układu, który nie przewiduje żadnych wyłączeń podmiotowych.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując odwołanie pozwanego Przedsiębiorstwa od powyższego orzeczenia Komisji, zmienił to orzeczenie i oddalił żądanie wnioskodawcy. Sąd ten uznał, że z § 3 załącznika nr 9 do u.z.p. traktującego o nagrodach jubileuszowych wynika, że przepisy wymienione w tym załączniku, do których załącznik odsyła, wyczerpująco określają kwestie związane z zasadami przyznawania gratyfikacji jubileuszowej (z którą ściśle jest związany zegarek pamiątkowy), jednak, zdaniem tego Sądu , wymieniona uchwała Rady Ministrów i zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych nie przewidują nagród rzeczowych, odesłanie zaś przewidziane w § 9 wymienionej uchwały Rady Ministrów dotyczy świadczeń, które nie są regulowane w przepisach płacowych funkcjonariuszy straży pożarnej, jak deputatów, nagród uznaniowych itp.Od powyższego prawomocnego wyroku wniosła w dniu 20.IV.1980 r. rewizję nadzwyczajną Centralna Rada Związków Zawodowych, która zarzuciła, że wyrok ten oparto na błędnej wykładni wymienionych w nim przepisów płacowych. W związku z tym skarżąca Rada domaga się uchylenia tego wyroku i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy przyznającej wnioskodawcy zegarek pamiątkowy z tytułu 25 - letniej pracy w górnictwie naftowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 12 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla górnictwa naftowego pracownikom, niezależnie od nagrody pieniężnej, przysługuje dyplom honorowy, a ponadto, po przepracowaniu 25 lat wymaganych do uzyskania nagrody jubileuszowej - jednorazowo zegarek pamiątkowy. Jednak przepisy wymienione w załączniku nr 9 do wymienionego u.z.p., określającego warunki wynagrodzenia funkcjonariuszy pożarnictwa pełniących służbę w zakładach pracy objętych tym układem, nie przewidują uprawnienia tych funkcjonariuszy do zegarka pamiątkowego po przepracowaniu 25 lat w górnictwie naftowym. Według zaś § 9 wymienionej uchwały nr 34/76 Rady Ministrów z 18 lutego 1976 r. funkcjonariuszom tym przysługują nagrody, uprawnienia do deputatów i innych świadczeń branżowych stosowanych w zakładach pracy, w których funkcjonariusze pełnią służbę - na podstawie odrębnych przepisów. Z powyższego zestawienia oraz rozważenia treści wymienionych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od odpowiedzi na pytanie, czy przepisy wymienionego u.z.p., a w szczególności przepis art. 12 ust. 2 tego układu, można uważać za "przepisy (przepis) odrębne (odrębny)" w rozumieniu § 9 wymienionej uchwały Rady Ministrów.O "odrębności przepisów" można mówić tylko na gruncie wielu aktów zawierających przepisy prawne. Wówczas przepisy poszczególnych aktów są wzajemnie "odrębne", np. wymienione przepisy u.z.p. są odrębne względem przepisów wymienionej uchwały Rady Ministrów. Takie rozumienie odrębności przepisów prowadziłoby do pozytywnej odpowiedzi na postawione poprzednio pytanie. Jednak "odrębność przepisów" można także rozumieć w sensie "odrębności" uregulowania mającego miejsce wówczas, gdy w jednym akcie prawnym wyodrębnia się w wyraźnie oddzielonej (np. tytułem) grupie przepisów dziedzinę o odrębnej specyfice. Przepisy znajdujące się w tej oddzielonej grupie przepisów będą również "odrębnymi przepisami" w stosunku do pozostałych przepisów tego aktu. Takimi "odrębnymi przepisami" będą niewątpliwie przepisy wymienione w załączniku nr 9 wymienionego u.z.p. względem pozostałych przepisów tego u.z.p., co prowadziłoby do negatywnej odpowiedzi na postawione poprzednio pytanie. Przyjęcie każdego z tych znaczeń terminu "odrębne przepisy", zawartego w § 9 wymienionej uchwały Rady Ministrów, prowadzi do odmiennej oceny uprawnień wnioskodawcy. Konieczne było zatem ustalenie innego, właściwego rozumienia tego terminu.W powyższym zakresie należało zważyć, że przepisy wymienionej uchwały Rady Ministrów są systemem przepisów określających zasady wynagradzania członków straży pożarnych w całym kraju i bez względu na specyfikę branżową zakładów pracy, w których wykonują służbę funkcjonariusze straży pożarnej. Główną specyfiką, którą te przepisy uwzględniają, jest specyfika związana z zadaniami straży pożarnej, wyrażona m.in. w zasadach zorganizowania tych straży oraz określenia stosunku służbowego członków zawodowych straży pożarnych jako stosunku z nominacji. Wynika to z przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 20, poz. 106), z przepisów dekretu z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa (Dz. U. Nr 50, poz. 321), z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania komendanta głównego straży pożarnej (Dz. U. Nr 33, poz. 180) i i.Zakładowe straże pożarne w myśl art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej podlegają pod względem organizacyjnym kierownikom tych zakładów. Wymienione jednostki (straże pożarne) są zatem jednostkami organizacyjnymi tych zakładów. Dotyczy to także zakładowych straży pożarnych górnictwa naftowego. Funkcjonariusze straży pożarnych górnictwa naftowego są zatem pracownikami tych zakładów, co znajduje zresztą swój wyraz w u.z.p. dla górnictwa naftowego, który w załączniku nr 9 określa "warunki wynagrodzenia funkcjonariuszy pożarnictwa" pełniących służbę w zakładach pracy objętych układem (§ 1 wymienionego załącznika), odsyłając w tym zakresie do przepisów wymienionych w tym załączniku (§ 2), a ponadto określając podstawę przysługiwania tym pracownikom nagród jubileuszowych i dodatków za wysługę lat (§ 3). W załączniku wskazano też przepisy wymienionych już poprzednio: uchwały nr 34/76 Rady Ministrów oraz zarządzenia nr 23/76 Ministra Spraw Wewnętrznych. Jednakowoż powyższe systemy przepisów powołane w załączniku nr 9 do u.z.p. ani pozostałe branżowe przepisy u.z.p. nie rozstrzygają bezpośrednio, czy członkom straży pożarnych pełniącym służbę w zakładach pracy kopalnictwa naftowego przysługuje po przepracowaniu 25 lat wymaganych do nagrody jubileuszowej - jednorazowo zegarek pamiątkowy. Nie ulega jednak wątpliwości, że przepisy branżowe zawarte w u.z.p. - regulujące uprawnienia ogółu (przeważającej większości) pracowników zatrudnionych w górnictwie naftowym, tj. w gałęzi zawodowej niewątpliwie odmiennej niż pożarnictwo i opartej na innych zasadach organizacji i unormowaniu pracy (j.g.u.) - nie mogą mieć z zasady zastosowania do grupy pracowników zatrudnionych wprawdzie w danej j.g.u., ale należących do innej gałęzi zawodowej, zorganizowanej na innych zasadach organizacyjnych i odmiennie unormowanym stosunku pracy (w odrębnych przepisach). Stąd wynika, że termin "odrębne przepisy" oznacza połączony z systemem przepisów branżowych w system u.z.p. taki system przepisów pozabranżowych, który w określonym zakresie podmiotów wyłącza zastosowanie przepisów branżowych. Ich zastosowanie w tym zakresie podmiotowym, jako wyjątkowe, musi być w przepisie branżowym wyraźnie określone, przez co przepis ten w tym zakresie staje się przepisem odrębnym. Zatem przez odrębne przepisy w rozumieniu § 9 uchwały nr 34/76 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1976 r. w sprawie wynagrodzenia funkcjonariuszy pożarnictwa należy rozumieć przepisy określające uprawnienia wyłącznie funkcjonariuszy straży pożarnych bez względu na źródło tych przepisów; nie jest takim przepisem przepis branżowy u.z.p. określający uprawnienia ogółu pracowników, nawet w przypadku, gdy wyraźnie nie pozbawia funkcjonariuszy straży pożarnych tych uprawnień. W konsekwencji, nie może być uznany za przepis odrębny art. 12 ust. 2 u.z.p. dla górnictwa naftowego, ponieważ przepis ten dotyczy uprawnień ogółu pracowników (przepis branżowy). Wprawdzie przepis ten wyraźnie nie pozbawia funkcjonariuszy pożarnictwa określonych tym przepisem uprawnień, ale wyłączenie to wynika z powyższej zasady "odrębności przepisów". Wykładnia przepisów płacowych musi być ścisła. Przepis powyższy - stanowiąc element przepisów podstawowych (branżowych), a więc części systemu u.z.p. nie będącej "przepisami odrębnymi" - nie stanowi podstawy do przyznania funkcjonariuszowi straży pożarnej objętych tym przepisem uprawnień i świadczeń, w tym także zegarka pamiątkowego.Z powyższych rozważań wynika, że nie można było podzielić poglądu Zakładowej Komisji Rozjemczej, iż przepisami odrębnymi w rozumieniu § 9 wymienionej uchwały nr 34/76 Rady Ministrów są (w całości) przepisy u.z.p., w tym także przepis art. 12 ust. 2 tego układu. Wprawdzie przepisy u.z.p. są niewątpliwie "odrębne" względem przepisów wymienionej uchwały Rady Ministrów - są to bowiem dwa różne systemy przepisów - jednakowoż u.z.p. jest także systemem zawierającym w sobie zarówno przepisy branżowe, jak i przepisy odrębne w rozumieniu wymienionego § 9 uchwały nr 34/76 Rady Ministrów, do których odsyła załącznik nr 9 do tego u.z.p., a ponadto z tych odrębnych przepisów nie wynika, aby na ich podstawie funkcjonariuszowi straży pożarnej pełniącemu służbę w zakładach kopalnictwa naftowego przysługiwało sporne uprawnienie do zegarka pamiątkowego.Trafnie jednak kwestionuje CRZZ pogląd Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o ścisłym związku przepisu określającego uprawnienie do zegarka pamiątkowego z przepisem określającym uprawnienie do nagrody pieniężnej za długoletnią pracę, co wobec określenia nagród jubileuszowych dla funkcjonariuszy straży pożarnych w odrębnych (zarządzenie nr 23/76 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 24 marca 1976 r.) przepisach, nie przewidujących uprawnienia do zegarka, sąd ten uważa za argument potwierdzający nieprzysługiwanie tym funkcjonariuszom zegarka. Jednak według brzmienia tego (art. 12 ust. 2 u.z.p.) przepisu, wymienionym w nim pracownikom przysługuje to uprawnienie "niezależnie od nagrody pieniężnej" (art. 12 ust. 2 u.z.p.), na co słusznie zwraca uwagę Centralna Rada Związków Zawodowych. Jednakowoż nawet podzielając pogląd CRZZ, że uprawnienie (branżowe) do zegarka pamiątkowego jest uprawnieniem niezależnym od nagrody pieniężnej za długoletnią pracę przewidzianej w tym (art. 12 ust. 2) przepisie u.z.p., nie można przyjąć, że wobec przyznania funkcjonariuszom straży pożarnej tylko nagród jubileuszowych na podstawie przepisów odrębnych (w rozumieniu § 9 wymienionej uchwały nr 34/76 Rady Ministrów) nie zachodzą przeszkody do przyznania mu zegarka pamiątkowego na podstawie art. 12 ust. 2 przepisów u.z.p.Również należało zważyć, że pogląd Okręgowego Sądu Pracy, iż odesłanie w § 9 uchwały nr 34 Rady Ministrów dotyczy świadczeń nie uregulowanych w przepisach płacowych funkcjonariuszy pożarnictwa, jako deputatów, nagród uznaniowych i z zakładowego funduszu nagród, i nie stanowi, wbrew intencji tego sądu, argumentu uzasadniającego nieprzysługiwanie tym funkcjonariuszom uprawnień do tych świadczeń. Warunkiem przysługiwania tych uprawnień jest bowiem ich odrębne (dla tych funkcjonariuszy) zapewnienie w u.z.p. Gdy jednak odrębne przepisy zawarte w wymienionym u.z.p. w załączniku nr 9 nie przewidują dla funkcjonariuszy uprawnień do świadczenia: jednorazowo zegarka pamiątkowego, zaskarżony wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych należało uznać za zgodny z prawem.Z powyższych względów rewizja nadzwyczajna nie mogła być uwzględniona (art. 421 § 1 k.p.c. w zw. z art. 277 § 2 k.p.).