I PZP 17/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Szymanek, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z wniosku Zenona G. przeciwko Stoczni (...) w G. o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 11 maja 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy wynagrodzenie za godziny nadliczbowe w odniesieniu do uczestniczących w technicznych próbach statków na morzu funkcjonariuszy pożarnictwa, których wynagrodzenie składa się: z wynagrodzenia zasadniczego według posiadanego stopnia pożarniczego i zajmowanego stanowiska służbowego (oraz dodatków), należy obliczać od obydwu tych składników wynagrodzenia zasadniczego, czy też tylko od stawki wynagrodzenia wynikającej z zajmowanego stanowiska?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychuchwalił:Podstawę obliczenia wynagrodzenia za godziny nadliczbowe należnego z mocy postanowień załącznika nr 27 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego z dnia 31 grudnia 1974 r. biorącym udział w technicznych próbach statków na morzu funkcjonariuszom pożarnictwa zatrudnionym w jednostkach organizacyjnych wchodzących w skład Zjednoczenia Przemysłu Okrętowego stanowi wynagrodzenie zasadnicze przysługujące im zarówno w zależności od zajmowanego stanowiska, jak też za posiadany stopień pożarniczy, określone w załącznikach nr 1 i 2 do uchwały nr 34/76 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1976 r. w sprawie wynagrodzenia funkcjonariuszy pożarnictwa.Uzasadnienie faktycznePotrzeba udzielenia odpowiedzi na przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne uzależniona jest od rozstrzygnięcia dalej idącej kwestii prawnej, mianowicie czy funkcjonariuszom pożarnictwa zatrudnionym poza normalnym czasem pracy przy próbach technicznych statków na morzu należy się odrębne wynagrodzenie pieniężne.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu postanowienia o wystąpieniu ze sformułowanym w sentencji niniejszej uchwały pytaniem prawnym tego problemu nie podważa, zakładając, że wymienionym funkcjonariuszom za pracę nadliczbową przy próbach technicznych statków na morzu przysługuje wynagrodzenie pieniężne określone w załączniku nr 27 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego z dnia 31 grudnia 1974 r. Przyjęcie takiego założenia spowodowane zostało z pewnością uznaniem co do zasady roszczeń wnioskodawcy o dodatkowe wynagrodzenie za tego rodzaju pracę nadliczbową przez pozwaną Stocznię na podstawie zajętego stanowiska przez jej jednostkę nadrzędną (Zjednoczenie Przemysłu Okrętowego). Uznanie roszczeń nie wiąże jednak sądu pracy, zwłaszcza gdy nie znajdowałoby ono uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawnych (art. 213 § 2 k.p.c. w zw. z art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych). Wątpliwość co do tego, czy funkcjonariuszom pożarnictwa uczestniczącym w próbach technicznych statków na morzu należy się za pracę nadliczbową odrębne wynagrodzenie pieniężne wynika stąd, że w świetle art. 12 ust. 4 dekretu z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa (Dz. U. Nr 50, poz. 321) za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego poza normalnymi godzinami służby funkcjonariuszowi przysługuje w tym samym wymiarze czas wolny od pracy. Zgodnie z art. 5 k.p. unormowanie powyższe jako szczególne wyłącza możliwość stosowania art. 134 § 1 k.p. przewidującego za pracę nadliczbową zwiększone wynagrodzenie pieniężne. Również przewidujący w art. 14 pieniężne wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych układ zbiorowy pracy dla przemysłu metalowego z dnia 31 grudnia 1974 r., obowiązujący w pozwanej Stoczni, nie obejmuje funkcjonariuszy pożarnictwa, gdyż art. 39 tegoż układu stanowi, że jego postanowienia nie mają zastosowania m.in. do pracowników, których prawa i obowiązki regulują szczególne przepisy ustawowe, a więc także do funkcjonariuszy pożarnictwa, objętych szczególną regulacją prawną zawartą w dekrecie z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa. Wprawdzie zgodnie z art. 12 ust. 2, 3, 5 i 7 cyt. dekretu oraz § 4 uchwały nr 34/76 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1876 r. w sprawie wynagrodzenia funkcjonariuszy pożarnictwa (nie publikowanej) funkcjonariuszowi pełniącemu służbę w systemie codziennym, wyznaczonemu lub powołanemu do służby w zakresie operacyjno-technicznym, oraz funkcjonariuszowi pełniącemu służbę w systemie zmianowym przysługuje za przedłużony czas służby w dni robocze, niedziele i święta oraz za pracę w porze nocnej zryczałtowany dodatek w wysokości 25% wynagrodzenia zasadniczego, który to dodatek po wejściu w życie cyt. uchwały wypłacany był w pozwanej stoczni funkcjonariuszom pożarnictwa, uczestniczącym w technicznych próbach statków na morzu, lecz bezsporne jest, że tego rodzaju służba nie odpowiada wymogom statuowanym w tych przepisach.Mimo powyższych zastrzeżeń, stanowisko, że funkcjonariuszom pożarnictwa uczestniczącym w technicznych próbach statków na morzu należy się za pracę nadliczbową wynagrodzenie pieniężne, jest uzasadnione.Znajduje ono podstawę w postanowieniach wspomnianego załącznika nr 27 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego. Obejmują one w myśl ustępu 1 pkt 1 i ust. 2 wszystkich pracowników biorących udział w technicznych próbach statków na morzu, a zatrudnionych m.in. w jednostkach organizacyjnych wchodzących w skład Zjednoczenia Przemysłu Okrętowego, a zatem również funkcjonariuszy pożarnictwa. Postanowienia te jako szczególne w stosunku do wspomnianego wyżej art. 39 układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego obejmują również funkcjonariuszy pożarnictwa biorących udział w technicznych próbach statków na morzu i jako korzystniejsze dla pracowników od uregulowania zawartego w art. 12 ust. 4 dekretu o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa obowiązują z mocy art. 238 w zw. z art. 239 k.p. Przedstawiona wykładnia jest zbieżna ze stanowiskiem jednostki nadrzędnej pozwanej Stoczni oraz poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych wyrażonym w trybie art. 63 k.p.c. i przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL. Zgodnie z ust. 4 cyt. załącznika nr 27 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego pracownikom uczestniczącym w technicznych próbach statków na morzu wypłaca się za przepracowane godziny nadliczbowe zryczałtowane wynagrodzenie dodatkowe w kwocie równej należności za 8 godzin nadliczbowych w każdej dobie próby, stosując przy obliczaniu obowiązujące postanowienia dotyczące wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.Postanowienia cyt. załącznika nr 27 do u.z.p. nie określają jednak podstawy obliczeniowej powyższego wynagrodzenia dodatkowego za pracę nadliczbową. Zgodnie z art. 134 § 1 k.p. 50-procentowy dodatek do normalnego wynagrodzenia za pierwsze dwie godziny nadliczbowe oraz 100-procentowy dodatek za dalsze godziny nadliczbowe oraz godziny nadliczbowe przypadające w nocy lub w niedziele i święta oblicza się od wynagrodzenia wynikającego z osobistego zaszeregowania.Wynagrodzeniem tym jest w każdym razie wynagrodzenie zasadnicze. Stanowisko powyższe w przemyśle metalowym znajduje potwierdzenie w art. 16 ust. 3 cyt. układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego ustalającego sposoby obliczenia godzinowej stawki wynagrodzenia zasadniczego w celu ustalenia wysokości dopłat za godzinę pracy dla pracowników płatnych miesięcznie. Zgodnie z § 2 cyt. uchwały nr 34/76 Rady Ministrów oraz załącznikami nr 1 i 3 do tej uchwały funkcjonariusz pożarnictwa otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze przysługujące w zależności od zajmowanego stanowiska oraz w zależności od posiadanego stopnia pożarniczego. Takie też wynagrodzenie, zależne od obu wymienionych przesłanek, stanowi obliczenie zryczałtowanego dodatku przewidzianego w § 4 cyt. uchwały za przedłużony czas służby dodatkowej w zakresie operacyjno-technicznym oraz w systemie zmianowym.Sąd Najwyższy nie podziela poglądu pozwanej Stoczni, że wynagrodzenie zasadnicze za posiadany stopień przewidziane w załączniku nr 2 do uchwały nr 34/76 Rady Ministrów należy traktować jako dodatek funkcyjny, który nie wchodzi do podstawy obliczeniowej dodatkowego wynagrodzenia za pracę nadliczbową. Określenia bowiem prawnego charakteru tego składnika wynagrodzenia jako wynagrodzenia zasadniczego dokonała Rada Ministrów w ramach jej uprawnień do określenia zasad wynagrodzenia za pracę, wynikających z art. 79 k.p.Powyższe względy uzasadniają udzielenie na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.