I PRN 5/91

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Juliusza W. o udzielenie patentu na wynalazek pt. "Suport i zawieszenie suportu tokarni karuzelowej specjalnej" na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Urzędu Patentowego RP od decyzji Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym z dnia 25 maja 1990 r. Nr Odw 1101/90 i decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia 18 stycznia 1990 r. Nr P 255824 uchylił zaskarżone decyzje i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Urzędowi Patentowemu.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z 18 stycznia 1980 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "Suport i zawieszenie suportu tokarni karuzelowej specjalnej". Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 25 maja 1990 r. Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP.Obie te decyzje zaskarżone zostały przez Prezesa Urzędu Patentowego RP w trybie rewizji nadzwyczajnej, który zarzucał im rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 7 k.p.a.Na podstawie art. 117 ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości (Tekst jednolity: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177 z późn. zm.), powołując się jednocześnie na przyczyny określone w art. 368 pkt 3 k.p.c. Prezes Urzędu Patentowego wystąpił o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Urzędowi Patentowemu RP.Decyzją z 18 stycznia 1990 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek zgłoszony przez Juliusza W. stawiając mu zarzut (1) błędnego z punktu widzenia formalnego sformułowania zastrzeżenia patentowego oraz (2) braku nowości zgłoszonego rozwiązania ze względu na wcześniejsze jego zastosowanie w projekcie racjonalizatorskim, a także z uwagi na ujawnienie takiego samego rozwiązania w pracy zbiorowej pt. "Obrabiarki do skrawania metali" - WNT 1974 (str. 449 i 538).Wadą zakwestionowanego zastrzeżenia jest to, że nie wynika z niego, co ma być przedmiotem ochrony oraz czy zgłoszenie zawiera jedno czy kilka rozwiązań.Powyższą wadę Urząd powinien usunąć w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o wynalazczości w związku z art. 7 k.p.a. jeszcze przed podjęciem pełnego badania zgłoszonego rozwiązania, bowiem brak jasności co do zakresu przedmiotu ochrony uniemożliwia dokonanie prawidłowej oceny rozwiązania w świetle wymogów stawianych przez przepis art. 10 ustawy o wynalazczości.Nie wyjaśniając zasadniczej kwestii, jaką jest zakres przedmiotowy żądanej ochrony Urząd Patentowy podjął pełne badanie zgłoszonego rozwiązania i postawił temu rozwiązaniu zarzut braku nowości w świetle stanu techniki znanego z pracy zbiorowej pt. "Obrabiarki do skrawania metali". - WNT 1974 r. (str. 449 i 538).Zarzut ten Urząd uzasadniał w oparciu o wybrane elementy zgłoszonego rozwiązania nie dokonując oceny całości tego rozwiązania. Natomiast ocena tylko niektórych elementów rozwiązania nie stanowi podstawy do postawienia rozwiązaniu zarzutu braku nowości w myśl art. 10 ustawy o wynalazczości, przewidującego wymóg nowości kompletnego rozwiązania. Rozwiązanie bowiem, pomimo że zawiera pewne elementy znane ze stanu techniki, w całości może być nowe i nieoczywiste oraz nadające się do opatentowania.Drugą przyczyną braku nowości zgłoszonego rozwiązania stanowi - zdaniem Urzędu - zastosowanie tego rozwiązania w projekcie racjonalizatorskim zgłoszonym w Zakładach Naprawczych Mechanizacji Rolnictwa w B. jeszcze przed datą zgłoszenia rozwiązania w Urzędzie Patentowym.Zarzut ten jest gołosłowny, nie znajduje uzasadnienia w zebranych w sprawie materiałach dowodowych. W myśl art. 11 ustawy o wynalazczości o braku nowości rozwiązania świadczy jedynie takie jego faktyczne i jawne stosowanie, w wyniku którego rozwiązanie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania. W przedmiotowej zaś sprawie Urząd w toku postępowania nie wyjaśnił, czy doszło do faktycznego zastosowania zgłoszonego rozwiązania przed datą jego zgłoszenia, jak również w jakich warunkach odbyło się to ewentualne stosowanie.Komisja Odwoławcza, nie wnikając w nieprawidłowości występujące w sprawie utrzymała w mocy decyzję Urzędu Patentowego w sprawie zgłoszenia. W uzasadnieniu swojej decyzji Komisja Odwoławcza stawia zgłoszonemu rozwiązaniu nowy zarzut stwierdzając, że zastrzeżenie patentowe obejmuje kilka cech konstrukcyjnych, które są określone tak ogólnie, iż nie mogą wyróżniać zgłoszonego rozwiązania na tle stanu techniki znanego z przeciwstawionej przez Urząd publikacji.Postawienie nowego zarzutu dopiero w postępowaniu odwoławczym uniemożliwia stronie wypowiedzenie się do tego zarzutu oraz pozbawia ją dwuinstancyjnego postępowania i jest sprzeczne z zasadami wyrażonymi w art. 10 i 15 k.p.a.Poza powyższą usterką - zdaniem Prezesa Urzędu Patentowego - decyzja Komisji Odwoławczej obarczona jest wadami zarzucanymi decyzji Urzędu Patentowego.Na tej podstawie Prezes Urzędu Patentowego stwierdził, iż decyzje Komisji Odwoławczej i Urzędu Patentowego zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Biorąc zaś pod uwagę, że w interesie porządku prawnego leży uchylenie orzeczenia, które narusza usprawiedliwiony interes wynalazcy, korzystający ze szczególnego poparcia Państwa, należy uznać, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem interesu Rzeczypospolitej Polskiej.Sąd Najwyższy podzielił zarzuty i argumentację zawartą w rewizji nadzwyczajnej Prezesa Urzędu Patentowego.Zarówno w toku postępowania przed Urzędem Patentowym jak i przed Komisją Odwoławczą stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie wyjaśniony i stąd podjęcie decyzji przez te organy kolidowało z art. 7 k.p.a. i było przedwczesne. Słuszny jest też zarzut, że podniesienie nowych zastrzeżeń w toku postępowania przed Komisją Odwoławczą uniemożliwiło twórcy ustosunkowanie się do nich, co pozostaje w sprzeczności z zasadą, że organy administracji państwowej obowiązane są przed wydaniem decyzji umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.) a także - w gruncie rzeczy - oznacza przekreślenie zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Ponieważ Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy odmowną decyzję Urzędu Patentowego wobec tego twórca nie miał już możliwości ustosunkowania się do zarzutu, że zastrzeżenia patentowe w jego zgłoszeniu są sformułowane zbyt ogólnie i tym samym został także pozbawiony możliwości ich ewentualnej modyfikacji. Tym samym doszło do rażącego naruszenia przepisów art. 7, 10 i 15 k.p.a. Uchybienia tym przepisom w toku zarówno postępowania przed Urzędem Patentowym, jak i przed Komisją Odwoławczą, były przy tym tej miary, że w istotny sposób mogły wpłynąć na wynik sprawy, co ma istotne znaczenie dla oceny stopnia ciężkości popełnionych uchybień przez Urząd Patentowy i Komisję Odwoławczą. Przy kwalifikowaniu uchybień jako rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 117 ustawy o wynalazczości należy mieć także na uwadze i to, że decyzje podejmowane przez Urząd Patentowy i Komisję Odwoławczą wyłączone są z zakresu kognicji sądownictwa administracyjnego, co oznacza, iż istniejąca obecnie ochrona interesów stron w postępowaniu patentowym w aspekcie ustrojowym i procesowym jest słabsza od tej, z której korzystają one w typowym postępowaniu administracyjnym. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy ocenił, że stwierdzone uchybienia w postępowaniu Urzędu Patentowego i Komisji Odwoławczej należy zakwalifikować jako rażące.Z uwagi na brzmienie art. 117 ustawy o wynalazczości rewizję nadzwyczajną w sprawach patentowych można oprzeć wyłącznie na podstawie "rażącego naruszenia prawa" (por. Kodeks Postępowania cywilnego z komentarzem, t. 2, Warszawa 1989 r. str. 695, 696). Nie znaczy to jednak, że rewizję nadzwyczajną w tych sprawach można wnosić jedynie przed upływem sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia (art. 421 § 2 k.p.c.) i wobec tego, mimo że rewizja nadzwyczajna Prezesa Urzędu Patentowego została wniesiona po tym terminie to brak było podstaw do jej oddalenia z tego powodu. (por. A. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek: Komentarz do prawa wynalazczego, Warszawa 1990 r. str. 474).Ograniczenie przewidziane w art. 117 ustawy o wynalazczości nie ma bowiem zastosowania na tle art. 421 § 2 k.p.c. - gdyż dotyczy ono jedynie podstaw rewizji nadzwyczajnej, a nie terminu jej wniesienia i wobec tego rewizja ta może być wniesiona także po upływie sześciu miesięcy, pod warunkiem wszelako, że zaskarżone orzeczenie narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej. W tym zaś względzie Sąd Najwyższy podzielił punkt widzenia przedstawiony przez Prezesa Urzędu Patentowego, który stwierdził, że w interesie porządku prawnego leży uchylenie orzeczenia, które narusza usprawiedliwiony interes wynalazcy, korzystający ze szczególnego poparcia Państwa. Tym samym Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Waga tego interesu podkreślona została zwłaszcza w art. 5 ustawy o wynalazczości.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.