I PRN 85/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Andrzeja przeciwko Fabryce Łożysk Tocznych w K. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 22 września 1983 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że wnioskodawca do dnia 30.IV.1983 r. był zatrudniony w pozwanej Fabryce na stanowisku specjalisty-technologa. W dniu 31.I.1983 r. pozwana Fabryka wypowiedziała wnioskodawcy dotychczasowe warunki pracy i płacy, proponując równocześnie - poczynając od dnia 1.V.1983 r. - inne. Wnioskodawca warunków tych nie przyjął, w związku z czym z dniem 30.IV.1983 r. doszło do rozwiązania umowy o pracę.W dniu 30.VI.1983 r. wnioskodawca skierował do Komisji Odwoławczej, za pośrednictwem poczty, odwołanie od wymienionego wyżej wypowiedzenia warunków pracy i płacy.Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Kraśniku orzeczeniem z dnia 26.VI.1983 r. przywróciła wnioskodawcę na dotychczasowe stanowisko i warunki pracy w pozwanej Fabryce i zasądziła na jego rzecz od fabryki 6.800 zł "plus 25% premii regulaminowej oraz rekompensatę" płatne po podjęciu przez wnioskodawcę pracy w wyniku przywrócenia. W uzasadnieniu tego orzeczenia Terenowa Komisja Odwoławcza wskazała, co następuje:Wnioskodawcy Andrzejowi T. wypowiedziano warunki pracy i płacy z dniem 31.I.1983 r. ze stanowiska specjalisty technologa na stanowisko technologa w innym dziale, motywując to likwidacją działu, w którym wnioskodawca był zatrudniony dotychczas, i reorganizacją zakładu. Mimo zmiany nazwy działu, w którym wnioskodawca był zatrudniony dotychczas, stanowisko pracy wnioskodawcy nie zostało zlikwidowane, a na to miejsce przesunięty został inny pracownik.Jak wynika z opinii pracodawcy z dnia 1.VI.1982 r., wnioskodawca był jedynym specjalistą z zakresu programowania technologii obróbki tokarskiej na obrabiarkach sterowanych numerycznie. Z opinii tegoż pracodawcy wydanej wnioskodawcy w okresie wypowiedzenia wynika, że wnioskodawca był pracownikiem zdyscyplinowanym i powierzone zadania wykonywał bardzo dobrze. W tej sytuacji wypowiedzenie wnioskodawcy warunków płacy i pracy było zdaniem Komisji nieuzasadnione.Od orzeczenia Komisji odwołanie złożyła pozwana Fabryka. Odwołanie to zostało oddalone wyrokiem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 22.IX.1983 r. z następującym uzasadnieniem: "(...) Andrzej T., jak wykazuje strona pozwana był pracownikiem bardzo dobrym, zdyscyplinowanym, jego postawa na terenie Fabryki nie budziła zastrzeżeń (okoliczności bezsporne, opinie zawarte w aktach osobowych z okresu wypowiedzenia). W pozwanym zakładzie pracy wnioskodawca pracował nieprzerwanie 10 lat.Poza sporem jest także okoliczność, że wnioskodawca, składając odwołanie do Komisji, uchybił terminowi określonemu w art. 269 § 1 k.p. Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy rozpatrzyła jednak wniosek o przywrócenie do pracy wniesiony w spóźnionym terminie, stosując w tym przypadku art. 269 § 4 k.p. Słusznie podnosi strona pozwana, że termin określony w art. 269 § 1 k.p. jest terminem prawa materialnego.Sąd miał na uwadze tę okoliczność, a także to, że z mocy art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych spoczywa na sądzie obowiązek rozważenia naruszenia przez organ I instancji prawa materialnego, w tym przypadku stosowania art. 269 § 4 k.p. (OSN I PR 79/76). Mając na uwadze powyższe i całokształt okoliczności sprawy, sąd doszedł do przekonania, że art. 269 § 4 k.p. w postępowaniu przed TKO nie został naruszony. Należy bowiem zważyć, że okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie w dochodzeniu roszczenia to nie tylko okoliczności obiektywne, takie jak np. ciężka choroba, obiektywna niemożność działania, lecz także okoliczności faktyczne leżące po stronie obydwu podmiotów stosunku prawnego, takie jak sylwetka pracownika, jego opinia, przebieg dotychczasowej pracy, sytuacja życiowa, w jakiej pracownik znalazł się po ustaniu zatrudnienia, a z drugiej strony taka okoliczność, jak bezzasadność wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy.Dotychczasowy dorobek pracownika na gruncie socjalistycznych stosunków pracy i ich kształtowania nie może być obojętny. Wnioskodawca po rozwiązaniu umowy o pracę w warunkach miasta K. nie mógł znaleźć pracy. Postanowił więc wykazywać, że dokonane wypowiedzenie pozbawione było podstaw i tą drogą szukać zatrudnienia. W ocenie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wszystkie podane okoliczności pozwalają na zastosowanie art. 269 § 4 k.p.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podzielił także stanowisko Komisji Odwoławczej, że wypowiedzenie zmieniające w okolicznościach faktycznych sprawy było nieuzasadnione. Skarżąca Fabryka stara się wykazać, że nastąpiła likwidacja komórki organizacyjnej zakładu pracy, w której zatrudniony był wnioskodawca. W rzeczywistości nie nastąpiła likwidacja, lecz reorganizacja z zachowaniem stanowiska dotychczas zajmowanego przez wnioskodawcę. Tylko rzeczywista likwidacja stanowiska pracy czy zakładu pracy może być samoistną podstawą wypowiedzenia umowy o pracę. Pozwany zakład pracy podnosi, że dla obsadzenia proponowanego wnioskodawcy stanowiska pracy był on spośród innych specjalistów najodpowiedniejszy. To twierdzenie należy poddać w wątpliwość, a upoważnia Sąd do tego fakt, że wnioskodawca posiada średnie, nie wyższe wykształcenie, i odpowiednie służby pozwanego zakładu pracy podnosiły tę okoliczność, i to w sposób wyraźny, gdyż na zawartym w aktach osobowych dział "B" wniosku o zmianę umowy o pracę istnieje adnotacja o treści "brak wymaganego wykształcenia", a wynika to wyraźnie z treści tego wniosku i dotyczy stanowiska, które Andrzej T. miał objąć po upływie okresu wypowiedzenia zmieniającego.Można więc przypuszczać (jedynie przypuszczać), że u podstaw dokonanego wypowiedzenia i prezentowanego przez stronę pozwaną stanowiska w procesie legły inne okoliczności. Można tak sądzić chociażby na podstawie oświadczenia dotyczącego ewentualnego wyjazdu w przyszłości wnioskodawcy za granicę do drugiego obszaru. Jeśli nawet wnioskodawca brał to pod uwagę przy nieprzyjęciu nowych warunków pracy, to nie sposób zarzucić mu czegokolwiek z tego powodu. Wyjazd za granicę jest zagwarantowanym prawem uprawnienia obywatela PRL i z chęcią wyjazdu prawo nie wiąże jakichkolwiek skutków prawnych. Byłoby to naruszenie podstawowych praw obywatela (...)".W rewizji nadzwyczajnej noszącej datę 5.VI.1984 r., która wpłynęła do Sądu Najwyższego dnia 11.VI.1984 r., Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, zarzucając wyrokowi Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rażące naruszenie przepisu art. 269 § 4 kodeksu pracy oraz interesu PRL, domaga się uchylenia zarówno tego wyroku, jak i poprzedzającego go orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej z dnia 26.VII.1983 r. i oddalenia odwołania wnioskodawcy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadnie podnosi rewizja nadzwyczajna, że okoliczności wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie usprawiedliwiają merytorycznego rozpatrzenia odwołania wnioskodawcy od wypowiedzenia warunków pracy i płacy, dokonanego przez pozwaną Fabrykę w dniu 31.I.1983 r.W myśl art. 269 § 4 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p. rozpatrzenie odwołania wniesionego po upływie 7 dni od dnia doręczenia pracownikowi pisma wypowiadającego mu warunki pracy i płacy może nastąpić tylko w sytuacji, gdy "opóźnienie jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami i nie jest nadmierne". Muszą więc istnieć "wyjątkowe okoliczności", związek między tymi okolicznościami a opóźnieniem, ponadto samo opóźnienie nie może być "nadmierne", tj. nie może wykraczać poza czas niezbędny - w świetle doświadczenia życiowego - do złożenia odwołania przy tych "wyjątkowych okolicznościach".Należy zgodzić się w konsekwencji z rewizją nadzwyczajną co do tego, że takie okoliczności, jak sylwetka pracownika, jego opinia, przebieg dotychczasowej pracy oraz bezzasadność wypowiedzenia, nie stanowią "wyjątkowych okoliczności" w rozumieniu przepisu art. 269 § 4 k.p. Nie wykazują one bowiem związku z opóźnieniem we wniesieniu odwołania.Mimo zasadności tego zarzutu rewizja nadzwyczajna nie mogła jednak odnieść skutku, ponieważ wniesiona została po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrok ten zaś w międzyczasie zdezaktualizował się i nie narusza interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Ze znajdujących się w aktach niniejszej sprawy, a także w aktach osobowych wnioskodawcy dokumentów oraz z oświadczenia złożonego przez pełnomocnika strony pozwanej na rozprawie przed Sądem Najwyższym w dniu 4.VII.1984 r. wynika, że zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.IX.1983 r. nigdy nie został przez stronę pozwaną w całości zrealizowany i nie może już być zrealizowany w sposób zgodny z jego treścią. Wkrótce po uprawomocnieniu się tego wyroku pozwana Fabryka ponownie wypowiedziała wnioskodawcy warunki pracy i płacy. Wnioskodawca ponownie odwołał się i ponownie prawomocnym wyrokiem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 28.II.1984 r. sygn. P 119/84 został przywrócony do pracy w pozwanej Fabryce na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Ten prawomocny wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych także nie został przez pozwaną fabrykę zrealizowany zgodnie z jego treścią. Pismem z dnia 6.III.1984 r. pozwana Fabryka po raz trzeci wypowiedziała wnioskodawcy dotychczasowe warunki pracy i płacy, proponując od dnia 1.VII.1984 r. - nowe. Tym razem wnioskodawca, zmęczony i zniechęcony - jak to wynika z treści jego odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną - piętrzonymi przez stronę pozwaną trudnościami, odwołania już nie złożył, przyjął zaproponowane mu nowe warunki pracy i płacy i pracę na tych nowych, ustalonych przez samą stronę pozwaną, warunkach kontynuuje.Doszło w ten sposób do zmiany treści wiążącej strony umowy o pracę w porównaniu ze stanem ukształtowanym przez zwalczany rewizją nadzwyczajną wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.IX.1983 r. Istniejąca obecnie sytuacja nie pozostaje w sprzeczności ani z interesami samych stron, ani z interesem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i nie wymaga dalszego komplikowania, do czego musiałoby doprowadzić postulowane przez rewizję nadzwyczajną uchylenie wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.IX.1983 r. Dlatego - mimo formalnych wadliwości tego wyroku - rewizję nadzwyczajną należało na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. oddalić.