II C 687/53

Uzasadnienie faktyczneMaria S. w powództwie przeciwko Mieczysławowi L. wniosła o zasądzenie 3.407,95 zł odszkodowania za produkty żywnościowe i napoje, zużyte na przygotowanie uczty weselnej, i inne koszty, poniesione przez powódkę w związku z przygotowaniami do uroczystego obchodu zawarcia małżeństwa między pozwanym a córką powódki, który to obchód z winy pozwanego nie doszedł do skutku.Sąd Powiatowy w Ł. zasądził na rzecz powódki 3.127,95 zł, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd Powiatowy ustalił, że pozwany uzgodnił zawarcie małżeństwa z córką powódki na 25 XI 1951 r. i powódka przygotowała przyjęcie weselne, zakupując na ten cel szereg produktów, jednakże pozwany, nie uprzedzając nikogo, nie stawił się w oznaczonym dniu i zerwał wszelkie stosunki z córką powódki bez żadnego usprawiedliwienia, przez co uczta weselna nie doszła do skutku, część produktów uległa zepsuciu, a część została zużyta niezgodnie ze swym przeznaczeniem dla uniknięcia zepsucia. Wartość tych produktów wynosi 3.034,95 zł. Nadto powódka w związku z przyrzeczeniem małżeństwa sprawiła pozwanemu koszulę i zelówki wartości 93 zł. Pozwany uznał swą winę i w drodze ugody zobowiązał się zapłacić powódce odszkodowanie w wysokości 1.700 zł, jednakże ugody nie wykonał.Pozwany założył rewizję od powyższego wyroku zarzucając, że Sąd Powiatowy dopuścił się sprzeczności istotnych ustaleń z materiałem zebranym w sprawie, gdyż bezpodstawnie ustalił, że pozwany uznał swoją winę, gdy tymczasem zgodził się on na zapłatę pewnej sumy tylko dlatego, aby uniknąć ciągłych napaści ze strony powódki i jej córki. Małżeństwo nie doszło do skutku z winy córki powódki, która nie miała potrzebnych dokumentów, i dlatego przyjęcie weselne, które zresztą miało się odbyć tylko w gronie członków najbliższej rodziny, nie mogło się odbyć, o czym zresztą powódka wiedziała. Wysokość żądanego odszkodowania jest w każdym razie nadmierna, gdyż szkoda nie powstała ani w części w tej wysokości, jaką podała powódka.Sąd Wojewódzki w Szczecinie rozpoznając sprawę postanowił przekazać do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne: "Czy odstąpienie od zawarcia związku małżeńskiego rodzi po stronie odstępującego obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez drugą stronę w związku z mającym się zawrzeć małżeństwem (np. koszty uroczystości weselnej), a jeśli tak, to na jakiej podstawie prawnej"?Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejmując sprawę do rozpoznania we własnym zakresie zważył, co następuje:Zasada art. 134 k. z., według którego każdy, kto z własnej winy wyrządził szkodę drugiej osobie, obowiązany jest do wynagrodzenia tej szkody, znajduje pełne zastosowanie także w stosunku między przyszłymi małżonkami.Jakkolwiek zatem ustalone w kodeksie rodzinnym zasady określające w Polsce Ludowej instytucję małżeństwa wyłączają możliwość traktowania małżeństwa z punktu widzenia "finansowego", zwłaszcza zaś nie dopuszczają stosowania jakiejkolwiek presji w celu spowodowania zawarcia małżeństwa, tym bardziej zaś presji wywieranej groźbą ujemnych skutków finansowych dla osoby zrywającej przyrzeczenie zawarcia małżeństwa, to jednak gdyby okoliczności towarzyszące zerwaniu przyrzeczenie wskazywały czy to na rozmyślne, czy to na lekkomyślne działanie osoby zrywającej przyrzeczenie i gdyby skutkiem takiego właśnie działania powstała dla drugiej strony szkoda majątkowa - ani poczucie prawne mas pracujących, ani żadne konkretne przepisy prawne nie stają na przeszkodzie zastosowaniu w takim przypadku ogólnych przepisów o odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Zasady te będą miały oczywiście zastosowanie również wówczas, gdy szkoda majątkowa powstała po stronie osób trzecich, jak w danym przypadku po stronie matki, która poczyniła pewne wydatki w związku ze spodziewanym małżeństwem córki.Rozpatrując niniejszą sprawę pod kątem widzenia tych zasadniczych założeń, należy dojść do przekonania, że także lekkomyślne spowodowanie kosztów niedoszłego ostatecznie do skutku przyjęcia weselnego może stanowić podstawę do żądania stosownego odszkodowania. Oczywiście postępowanie osoby zrywającej przyrzeczenie małżeństwa musi w takim razie nosić znamiona "winy" w rozumieniu art. 134 k. z. i musi stać w związku przyczynowym z wyrządzoną szkodą.W niniejszej sprawie Sąd Powiatowy ustalił, że termin zawarcia małżeństwa między pozwanym a córką powódki został określony na dzień 21 XI 1951 r., w związku z czym powódka przystąpiła do przygotowań do przyjęcia weselnego, jednakże pozwany w dniu określonym nie stawił się, małżeństwo do skutku nie doszło i produkty przygotowane zostały zużyte, bądź też uległy zniszczeniu.Trafnie jednak zarzuca pozwany w rewizji, że te ustalenia w związku z obroną pozwanego nie wystarczają do uznania wyłącznej "winy" pozwanego w powstaniu szkody oraz że wysokość szkody nie została należycie wykazana.W szczególności nie ustalił i nie zanalizował Sąd Wojewódzki przyczyny niestawienia się pozwanego w dniu projektowanego zawarcia związku małżeńskiego, co ma istotne znaczenie dla ustalenia winy pozwanego. Twierdzenia pozwanego co do uprzedniego porozumienia się w tym względzie z córką powódki, w szczególności co do braku potrzebnych do zawarcia małżeństwa dokumentów córki powódki mogą rzucić światło na zagadnienie winy i tym samym odpowiedzialności za niedotrzymanie terminu i wymagają sprawdzenia i wyjaśnienia...Trafnie wreszcie zarzuca skarżący, że Sąd Wojewódzki nie uwzględni, iż część produktów przygotowanych na przyjęcie w każdym razie została zużyta przez powódkę i jej rodzinę, że zatem trudno w takim przypadku uznać, by poniosła ona szkodę w pełnej wysokości ich wartości, tym więcej że - być może - część tych produktów mogła być sprzedana, co pozwoliłoby - w razie możliwości spieniężenia ich - na poważne zmniejszenie wysokości szkody. Tych wszystkich okoliczności Sąd Wojewódzki nie badał i nie wyjaśnił, z naruszeniem art. 232 k. p. c., uniemożliwiając tym samym Sądowi Najwyższemu - dla braku istotnych ustaleń stanu faktycznego - ocenę, czy stosowne przepisy prawa materialnego (art. 134 i nast., i 157 k. z.) zostały w sprawie należycie zastosowane.Z tych względów należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.