Ł. C. 785/1950

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Namitkiewicz; Sędziowie: T. Kurkowski (sprawozdawca), T. Kowalski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii K. przeciwko Kurtowi P. o zapłatę 128.200 zł, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej pozwanego na wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 22 grudnia 1949 r., zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach uchylił i sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneMaria K. domagała się zasądzenia od Kurta P. 128.200 zł, mianowicie 100.000 zł odszkodowania za utratę dziewictwa w związku z obietnicą zawarcia małżeństwa, 18.000 zł z tytułu zwrotu kosztów trzechmiesięcznego utrzymania po porodzie, 2.000 zł zwrotu kosztów porodu i 1.200 zł kosztów pogrzebu dziecka. Na uzasadnienie tych roszczeń powódka przytoczyła, że na skutek obcowania cielesnego z pozwanym w maju i czerwcu 1948 r. zaszła w ciążę i dnia 28.II 1949 r. urodziła córkę Krystynę Rozalię, która po tygodniu zmarła.Nadto powódka dodała, że do utrzymywania stosunków cielesnych doszło na skutek obietnic pozwanego, że się z powódką ożeni.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Grodzki w Gliwicach zasądził od pozwanego na rzecz powódki 78.000 zł, a oddalił dalej idące żądanie pozwu.Według ustaleń wyroku powyższego pozwany miał dwukrotnie stosunki cielesne z powódką w maju 1948 r. i jest domniemanym ojcem zmarłej nieletniej Krystyny K. urodzonej dnia 28.II 1949 r.; powódka zapłaciła lekarzowi za pomoc przy porodzie 9.000 zł; zobowiązała się zapłacić akuszerce 3.000 zł; koszty sporządzenia trumny wyniosły 500 zł; wynagrodzenie za wykopanie grobu - 250 zł, a nadto powódka zapłaciła księdzu za pogrzeb 250 zł, koszty zaś trzechmiesięcznego utrzymania powódki po porodzie wynoszą 18.000 zł. Pozwany przyrzekł powódce, że się z nią ożeni, na co powódka się zgodziła.Sąd Grodzki wyraził pogląd, że nakłonienie powódki do obcowania cielesnego przez przyrzeczenie małżeństwa jest podstępem, wobec czego pozwany jest obowiązany z mocy art. 54 § 3 pr. rodz. oraz z mocy art. 165 § 3 k.z. do zadośćuczynienia za krzywdę moralną; jako odpowiednie zadośćuczynienie sąd ten uznał kwotę 50.000 zł. Żądanie zadośćuczynienia z tej przyczyny, że powódka była dziewicą, Sąd Grodzki oddalił dla braku przepisu ustawowego, który by przewidywał wyższe odszkodowanie dla dziewicy.Po rozpoznaniu skargi apelacyjnej pozwanego Sąd Okręgowy w Gliwicach zatwierdził wyrok Sądu Grodzkiego w Gliwicach podzieliwszy uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji z tą zmianą, że uznał za słuszne żądanie zasądzenia 3.000 zł kosztów policzonych przez akuszerkę, "gdyż obowiązek zapłaty jest niewątpliwy" oraz ustalił honorarium lekarza w kwocie 6.000 zł.W skardze kasacyjnej pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania względnie o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki 19.000 zł oraz oddalenie dalszego żądania pozwu, zarzucając naruszenie prawa materialnego i istotnych przepisów postępowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca naruszenie art. 54 § 3 pr. rodz. i art. 165 § 2 k.z. łącznie z art. 351 k.p.c. wskutek błędnej oceny stanu faktycznego, albowiem okoliczność, że pozwany kilkakrotnie miał mówić powódce, że się z nią ożeni, nie uzasadnia wniosku, że pozwany przyrzekł powódce małżeństwo, ponieważ okoliczności sprawy wskazują na to, że oświadczenia takie ze strony pozwanego spowodowane były przejściowym podnieceniem, ustalenie zaś, że pozwany nakłonił powódkę przyrzeczeniem małżeństwa do obcowania cielesnego, nie zostało oparte na żadnym dowodzie, a rozprawa nie wykazała, aby pozwany użył podstępu i by zaistniał zły zamiar, nadto rozprawa nie wykazała, by powódce wyrządzono krzywdę moralną, a stanowisko pozwu oraz sądu merytorycznego odnośnie pojęcia krzywdy moralnej nie jest przekonywające.Zarzut ten jest uzasadniony.Postanowienie art. 54 § 3 pr. rodz. zostało uchylone, gdyż od dnia 1.X 1950 r. obowiązuje kodeks rodzinny, który takiego przepisu nie zawiera. Zadośćuczynienie zatem za krzywdę moralną mogłoby obecnie być oparte jedynie na czynie niedozwolonym z art. 165 § 2 k.z. Sam fakt, że pozwana zgodziła się na obcowanie cielesne z pozwanym po oświadczeniu pozwanego, że się z nią ożeni, nie wypełnia stanu faktycznego z art. 165 § 2 k.z. Sąd Okręgowy nie ustalił zaś żadnych okoliczności, które by wskazywały na to, że powódka została podstępem nakłoniona do obcowania cielesnego.Brak takich ustaleń nie dozwala na sprawdzenie, czy prawo zostało należycie zastosowane.W dalszym ciągu skarżący zarzuca obrazę prawa materialnego (art. 54 § 1 prawa rodz.) przez zasądzenie 3.000 zł należności położnej, chociaż kosztów tych dotychczas powódka nie poniosła.Zarzut ten jest słuszny. W myśl art. 77 § 1 kod. rodz. pozwany obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym względom słuszności do pokrycia wydatków, związanych z ciążą i porodem itd. W myśl ustaleń Sądu Okręgowego należność położnej wynosi 3.000 zł, która dotąd nie została uregulowana. W tym stanie rzeczy powódka kwoty tej od pozwanego nie może żądać, a najwyżej mogłaby się domagać, by pozwany zwolnił powódkę od zobowiązania zapłacenia 3.000 zł na rzecz Marii K. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy powinien rozważyć, czy i powódka powinna się przyczynić oraz w jakim stopniu do pokrycia tych kosztów (...).Z powodu powyższych uchybień zaskarżony wyrok należało na mocy art. 437 k.p.c. uchylić i sprawę do ponownego rozpoznania odesłać bez potrzeby rozpatrywania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.