II CR 131/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), E. Kwiatkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa W. przeciwko Przedsiębiorstwu Zagranicznemu Przemysłu Motoryzacyjnego "POL-MOT" w Warszawie o odstąpienie od umowy na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 1979 r. sygn. akt I C 429/78uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w zakresie dotyczącym rozpraw z dnia 6.XII.1978 r. oraz z dnia 2 i 19.I.1979 r. i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego w dniu 16.VII.1976 r. nastąpiło wydanie powodowi nabytego przez niego za 1.980 bonów dolarowych samochodu Zastawa 1100. W dniu 14.VII.1977 r. powód wniósł pozew, w którym domagał się nakazania Przedsiębiorstwom Polmozbytowi i Pol-Motowi zwrócenia mu 1.980 bonów dolarowych za jednoczesnym zwrotem przez niego samochodu.W okresie od dnia 8 do dnia 19.IV.1977 r. samochód nabyty przez powoda był poddany naprawie gwarancyjnej, a następnie, w dniu 18.V.1977 r. - ocenie technicznej przez rzeczoznawcę PZMotu. W wyniku tej oceny w lipcu 1977 r. Polmozbyt postanowił dokonać wymiany m.in. dotkniętego korozją nadwozia samochodu na wolne od wad, przy czym doniósł powodowi, że o terminie i miejscu wymiany zostanie on powiadomiony oddzielnym pismem. W dniu 16.XII.1977 r. biegły sądowy dokonał oględzin samochodu i w swej opinii stwierdził te same usterki, które w dniu 8.IV.1977 r. zostały zlecone do naprawy gwarancyjnej, a w dniu 18.V.1977 r. - ujęte w ocenie rzeczoznawcy. Przeto Polmozbyt nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z gwarancji, a skoro nie dysponował nadwoziem, nie uczyniłby zadość temu obowiązkowi także w wypadku, gdyby powód dostarczył ponownie samochód do naprawy. W tym stanie rzeczy powód skutecznie skorzystał z uprawnienia z tytułu rękojmi, mianowicie - odstąpił od umowy, wobec czego Sąd Wojewódzki - tak jak po rozpatrzeniu sprawy po raz pierwszy - nakazał Pol-Motowi, aby zwrócił powodowi 1.980 bonów dolarowych za jednoczesnym zwrotem samochodu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji Pol-Motu, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W toku ponownego rozpoznania sprawy, którego celem było zasięgnięcie opinii biegłego, Sąd Wojewódzki przeprowadził trzy rozprawy: 6.XII.1978 r. oraz 2 i 19.I.1979 r. Dwie pierwsze rozprawy (na drugiej biegły wyjaśniał ustnie swą opinię) zostały przeprowadzone bez dowodu doręczenia wezwania dla Pol-Motu, a o trzeciej rozprawie Pol-Mot był zawiadomiony, jednakże przed jej terminem wniósł o jej odroczenie, Sąd Wojewódzki zaś nie przychylił się do tego wniosku, zamknął rozprawę i ogłosił wyrok. Wskutek powyższego Pol-Mot został pozbawiony możności obrony swych praw (art. 369 pkt 5 k.p.c.). Ze względu więc na nieważność postępowania wyrok ulega uchyleniu, a postępowanie - zniesieniu w zakresie wskazanym w sentencji (art. 381 § 1, art. 388 § 1 i 2 k.p.c.).W konsekwencji uchylają się spod kontroli rewizyjnej wszystkie te ustalenia i wnioski Sądu Wojewódzkiego, które opierają się na opinii biegłego. Stąd w tym zakresie wyłączona jest możność ustosunkowania się do zarzutów rewizji.Natomiast zachodzi możność poruszenia kilku zagadnień materialnoprawnych.W myśl art. 580 § 1 k.c. kupujący, który wykonuje uprawnienia wynikające z gwarancji, obowiązany jest dostarczyć rzecz do miejsca wskazanego w gwarancji. Jednakże bezprzedmiotowe jest naruszenie tego obowiązku przez kupującego, jeżeli zostanie wykazane, że także w wypadku dostarczenia rzeczy do wspomnianego miejsca gwarant we właściwym czasie nie uczyniłby zadość obowiązkom wynikającym z gwarancji. Właściwym czasem (art. 579 k.c.) lub odpowiednim terminem (art. 580 § 2 k.c.) do wykonania przez gwaranta jego obowiązku jest okres niezbędny w normalnym toku postępowania do dokonania naprawy lub wymiany rzeczy, przy czym - nie krótszy od zastrzeżonego w gwarancji, nie zaś okres wynikający z możliwości faktycznych gwaranta.Zgodnie z art. 579 k.c. kupujący, który otrzymał gwarancję, może wykonać uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy dopiero wtedy, gdy gwarant w wyżej wspomnianym okresie nie uczynił zadość obowiązkom wynikającym z gwarancji. Okoliczność, że gwarancja zawiesza wykonanie uprawnienia z tytułu rękojmi, nie uzasadnia stanowiska, że wykonanie tego uprawnienia w czasie trwania gwarancji przedstawiało się jako niebyłe. Jego wykonanie staje się skuteczne z chwilą, gdy gwarant nie uczyni zadość obowiązkom wynikającym z gwarancji. W szczególności odstąpienie od umowy ze względu na wadę rzeczy sprzedanej (art. 560 § 1 zdanie 1 k.c.) w czasie trwania gwarancji staje się skuteczne z chwilą, gdy upłynął czas niezbędny w normalnym toku postępowania do dokonania naprawy lub wymiany rzeczy, a jej naprawa lub wymiana nie nastąpiła.Uchwała składu 7 sędziów z dnia 26.X.1972 r. III CZP 48/72 (OSNCP 1973, poz. 23) dotyczy wymiany rzeczy wadliwej na rzecz wolną od wad (art. 577 § 1, art. 560 § 1 zdanie 2 k.c.) i w odniesieniu do wymiany wyjaśnia, że wobec braku przepisu takiego jak np. art. 395 § 2 k.c., który normuje wykonanie umownego prawa odstąpienia od umowy, kupujący nie jest obowiązany zapłacić wynagrodzenia za zgodne z przeznaczeniem zużycie rzeczy wadliwej w okresie jej używania do chwili wymienienia na rzecz wolną od wad.Powołana uchwała nie dotyczy wykonania odstąpienia od umowy ze względu na wadę rzeczy sprzedanej (art. 560 § 1 zdanie 1 k.c.). Wykonanie odstąpienia od umowy normuje art. 560 § 2 k.c., który głosi, że w takim wypadku strony powinny sobie nawzajem zwrócić otrzymane świadczenia według przepisów o odstąpieniu od umowy wzajemnej, a zatem - według art. 494 k.c., który z kolei głosi, że strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy, może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. Artykuł 494 k.c. ulega wykładni przy uwzględnieniu, że odstąpienie od umowy stanowi wykonanie uprawnienia z tytułu rękojmi, a instytucja rękojmi ma na celu ochronę nabywcy, oraz że strona uprawniona do odstąpienia nie może być w gorszym położeniu od strony, która spowodowała to odstąpienie. Natomiast do wykonania odstąpienia od umowy nie ma zastosowania art. 395 § 2 k.c.