II CR 163/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Kenigsberg, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Woj. Rady Zw. Zawodowych - Wojewódzki Zarząd Ubezpieczeń Społecznych w W. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w W. o 4.401 zł 78 gr, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Wałbrzychu z dnia 3 stycznia 1957 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWojewódzki Zarząd Ubezpieczeń Społecznych domaga się od pozwanej Kopalni kwoty 4.401 zł 78 gr wypłaconej rodzinie zmarłego Józefa M. tytułem zasiłku pogrzebowego. Józef M., rębacz pozwanego przedsiębiorstwa, uległ śmiertelnemu wypadkowi przy pracy w dniu 15 grudnia 1954 r. Wypadek nastąpił wskutek naruszenia przez pozwaną Kopalnię przepisów bezpieczeństwa pracy.Strona pozwana przyznała twierdzenia faktyczne pozwu, w tym także fakt wypłaty zasiłku pogrzebowego, wniosła jednak o oddalenie powództwa, zarzucając brak podstawy prawnej, usprawiedliwiającej poszukiwane w niniejszej sprawie roszczenie. W szczególności pozwana powołuje się na uchylenie art. 195 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 51, poz. 396 z późn. wielokr. zmianami) przez przepis art. 99 ust. 2 pkt 3 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (w obecnej numeracji art. 112 ust. 2 pkt 3 - tekst jedn.: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97). Zdaniem pozwanej roszczenie regresowe o zwrot kwoty wypłaconej tytułem zasiłku pogrzebowego nie znajduje uzasadnienia w obecnym stanie prawnym, w szczególności w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym w jej obecnym brzmieniu. Sąd Powiatowy w Wałbrzychu powództwo uwzględnił z tym uzasadnieniem, że art. 99 (obecna numeracja art. 112) dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym uchyla poszczególne przepisy ustawy o ubezp. społ. tylko "w przedmiotach uregulowanych dekretem", zgodnie z brzmieniem przepisu uchylającego. Dekret normuje tylko roszczenia rentowe pracowników i innych osób korzystających ze świadczeń ubezpieczeniowych oraz roszczenia regresowe wynikające z art. 24 i 25 omawianego dekretu. Zasiłek pogrzebowy unormowany w dekrecie to tylko zasiłek przysługujący w razie śmierci rencisty lub członka jego rodziny (art. 61-63 dekr. w numeracji Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97). Jeśli chodzi o roszczenia regresowe tego rodzaju co poszukiwane w niniejszym procesie, to obowiązuje nadal art. 195 ustawy o ubezp. społ.Pozwana zaskarżyła powyższy wyrok rewizją, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. Skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, podtrzymując swe stanowisko reprezentowane w Sądzie pierwszej instancji.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu rozpoznanie sprawy odroczył i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, sformułowane następująco:"Czy w świetle przepisu art. 101 pkt 1 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1956 r. Nr 43, poz. 200) art. 195 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z dnia 28 marca 1933 r. zachował swoją moc w zakresie regulującym roszczenia regresowe innych instytucji ubezpieczeń społecznych niż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, w szczególności Wojewódzkiego Zarządu Ubezpieczeń Społecznych przy Związkach Zawodowych?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy z mocy art. 388 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Art. 99 ust. 1 (później art. 101, a w obecnej numeracji art. 112) dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym stanowi, że "Tracą moc wszystkie dotychczasowe przepisy w przedmiotach uregulowanych dekretem". Ust. 2 brzmi: "W szczególności tracą moc" i z kolei następuje wyliczenie uchylonych przepisów, które w pkt 3 obejmuje przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym. a wśród nich art. 134-211 tej ustawy.Uchylone przepisy art. 134-211 ustawy o ubezp. społ. normowały świadczenia pieniężne w zakresie ubezpieczenia od wypadków w zatrudnieniu i chorób zawodowych (art. 134) oraz na wypadek niezdolności do zarobkowania i na wypadek śmierci (świadczenia emerytalne - art. 135), w tym i zapomogę pośmiertną rodzinie pozostałej po ubezpieczonym lub pobierającym rentę inwalidzką. Przepisy te regulowały również lecznictwo i świadczenia w naturze dla rencistów i członków ich rodzin.Art. 195 ustawy regulował roszczenia regresowe właściwej instytucji ubezpieczeń społecznych do pracodawcy z tytułu równowartości wszystkich świadczeń wtedy, gdy choroba, niezdolność do pracy lub śmierć spowodowane zostały w warunkach uzasadniających odpowiedzialność pracodawcy.Dekret o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym normuje jedynie świadczenia długoterminowe (renta starcza, inwalidzka i rodzinna), a świadczenia lecznicze i inne świadczenia w naturze - tylko rencistów lub członków ich rodzin oraz zasiłek pogrzebowy, należny w razie śmierci rencisty lub członka jego rodziny.Po wejściu w życie dekretu z dnia 2.II.1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowym (Dz. U. Nr 6, poz. 31) związki zawodowe wykonują państwowe ubezpieczenie społeczne z wyjątkiem rent i emerytur (art. 1). Ubezpieczenie w zakresie rent wykonuje Minister Pracy i Opieki Społecznej przez Zarząd Rent, a w terenie - przez wydziały rent i pomocy społecznej prezydiów właściwych rad narodowych.W przedstawionej sytuacji prawnej art. 24 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, wymieniający prezydium właściwej rady narodowej jako uprawnionego do otrzymania świadczeń regresowych, bierze pod uwagę tylko obowiązek zwrotu na rzecz prezydium świadczeń, które prezydium to wypłaciło. Należy zatem przy wykładni przepisu art. 112 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym (w numeracji Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) zaakcentować, że odpowiednie przepisy utraciły moc tylko w tych przedmiotach, które uregulował dekret. Dekret zaś nie uregulował m. in. zasiłku pogrzebowego, należnego w wysokości ustalonej art. 8 ustawy z dnia 1 marca 1949 r. o zmianie niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 18,. poz. 109), a tym bardziej kwestii roszczeń regresowych w razie wypłaty tego zasiłku.Z tych przyczyn należy na pytanie Sądu Wojewódzkiego dać odpowiedź twierdzącą. Odpowiedź ta przesądza jednocześnie o sposobie rozstrzygnięcia rewizji pozwanej, która ulega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).Organy Związków Zawodowych wykonujące ubezpieczenia społeczne w pozostałym zakresie zachowały - jak wynika z przytoczonego stanowiska - prawo do zwrotu świadczeń przysługujących im jako "właściwej instytucji ubezpieczeniowej" z art. 195 ustawy o ubezp. społ.Można by nadmienić, że analogicznie uchylenie art. 214-216 ustawy o ubezp. społ. nie pozbawia prawa do żądania zwrotu świadczeń wypłaconych przez zarządy ubezpieczeń społecznych przy związkach zawodowych w każdym wypadku, gdy świadczenia te uzyskano na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów. Natomiast obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych przez prezydia rad narodowych na podstawie przepisów dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym uregulowany jest w art. 19 tegoż dekretu.