III CR 225/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: J. Szczerski (sprawozdawca), Z. Warman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Genowefy P. przeciwko Zakładom Przemysłu Spirytusowego w K. o emeryturę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Generalnego Prokuratora od wyroku zaocznego Sądu Powiatowego dla m. Krakowa z dnia 26 czerwca 1957 r.,zaskarżony wyrok uchylił i pozew odrzucił.Uzasadnienie faktyczneTreścią żądania pozwu, wniesionego dnia 12 kwietnia 1957 r., jest wypłata emerytury po 140 zł miesięcznie na podstawie statutu emerytalnego dla robotników oraz pozostałych po nich wdów i sierot b. Państwowego Monopolu Spirytusowego. Powódka twierdzi, że jako robotnica pracowała w Monopolu przez okres przeszło 15 lat, uprawniający - zgodnie ze statutem - do zaopatrzenia emerytalnego. Stosunek pracy został rozwiązany z dniem 18 grudnia 1954 r. po wypowiedzeniu przez pracodawcę. Sąd Powiatowy dla m. Krakowa prawomocnym wyrokiem zaocznym z dnia 26 czerwca 1957 r. powództwo w całości uwzględnił i zasądził od pozwanego na rzecz powódki po 140 zł miesięcznie, poczynając od 19 grudnia 1954 r.Prokurator Generalny PRL zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił niedopuszczalność drogi sądowej i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i odrzucenie pozwu.Strona powodowa udziału w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej nie wzięła i żadnego oświadczenia nie złożyła.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za słuszną.Dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 30, poz. 116; tekst jedn.: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) wprowadził jednolity w zasadzie i powszechny system zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin, likwidując jednocześnie formy ubezpieczeń dodatkowych i zastępczych, w tym także ubezpieczenia oparte na statucie emerytalnym b. Monopolu Spirytusowego. Odrębne systemy zaopatrzenia emerytalnego dla niektórych kategorii osób zostały bądź utrzymane w mocy wyraźnymi przepisami, bądź też są przewidziane na przyszłość (wojskowi, funkcjonariusze MO, więzienni, kolejowi, członkowie spółdzielni pracy i i.). Także i te odrębne systemy ubezpieczeniowe regulują stosunek ubezpieczenia oparty na przymusie administracyjnym, a nie na tytułach zwanych dawniej (co do niektórych rodzajów ubezpieczenia) prywatnoprawnymi i wynikających ze zwyczajów, umów, statutów emerytalnych itp. Ciążące na uspołecznionych zakładach pracy świadczenia emerytalne z tzw. tytułów prywatnoprawnych zostały zlecone do wypłaty ZUS-owi już przed wejściem w życie dekretu na podstawie uchwały KERM z dnia 18 marca 1947 r. Uchwała ta znalazła potwierdzenie i usankcjonowanie w formie ustawowej na podstawie art. 78 i 93 dekretu z 23 czerwca 1954 r. (ostatnia numeracja art. 84 i 103), w których mowa o świadczeniach "zleconych do wypłaty" (obecnie: prezydiom właściwych rad narodowych). Wynika stąd, że po wejściu w życie dekretu uspołecznione zakłady pracy nie są legitymowane do wypłaty świadczeń o charakterze emerytalnym.Zmiana stanu prawnego jest jednak jeszcze dalej idąca i doprowadziła do niedopuszczalności drogi sądowej do poszukiwania roszczeń o charakterze emerytalnym. Z art. 79 (aktualna numeracja: art. 85) dekretu wynika, że do roszczeń o świadczenia zgłoszonych po wejściu w życie dekretu stosuje się przepisy tego dekretu. Mowa tu zarówno o przepisach materialnoprawnych, jak i procesowych, a w tym - również o dopuszczalności poszukiwania roszczeń przed sądem powszechnym. Dekret nie wprowadza bowiem rozróżnienia przepisów materialnych od procesowych, wszystkie zaś te zagadnienia są przepisami dekretu unormowane. Unormowane w dekrecie postępowanie to dawniejsze postępowanie przed ZUS-em, a od wejścia w życie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. (Dz. U. Nr 6, poz. 31) - przed prezydium właściwej rady narodowej, z możliwością zaskarżenia decyzji administracyjnej do sądów ubezpieczeń społecznych (art. 1 i 4 prawa o sądach ubez. społ.). Wprawdzie art. 79 (obecnie: 85) zawiera zastrzeżenie: "o ile dekret nie stanowi inaczej", jednakże innego unormowania w sprawach tego rodzaju co niniejsza dekret nie przewiduje.Z przytoczonych względów wynika, że po wejściu w życie dekretu droga sądowa do poszukiwania świadczeń o charakterze rentowym opartych na statucie emerytalnym robotników b. Monopolu Spirytusowego jest niedopuszczalna, chyba że pozew wniesiony został przed wejściem w życie dekretu, wtedy bowiem stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 85 w aktualnej numeracji) aż do ukończenia postępowania.W świetle omówionych zasad kwestia, czy prawo do świadczeń na podstawie statutu emerytalnego powstało przed wejściem w życie dekretu, czy też rozwiązanie stosunku pracy i spełnienie warunków ustanowionych w statucie nastąpiło po wejściu w życie tego dekretu, jest dla dopuszczalności drogi sądowej bezprzedmiotowa, skoro decyduje data wniesienia pozwu. Nieistotna jest także kwestia charakteru roszczeń powoda, ponieważ nawet roszczenia prywatnoprawne nie mogą być poszukiwane przed sądem powszechnym, jeżeli ustawa przekazuje je do innego postępowania (art. 2 k.p.c.).Przytoczona argumentacja przyjęta została w szeregu dotychczasowych orzeczeń Sądu Najwyższego, w szczególności w orzeczeniach 2 CO 13/35 - N.P. nr 4/56, 2 CR 209/57 z dnia 15.VI.1957 r., 3 CR 400/57 z dnia 20.III.1958 r., 3 CR 232/59 z dnia 19.III.1959 r.Omówiona niedopuszczalność drogi sądowej (art. 2, 207 § 1, 228 § 1 k.p.c.) sprawia, że postępowanie przed Sądem Powiatowym dotknięte jest nieważnością (art. 371 § 2 pkt 1 k.p.c.), co prowadzi do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i odrzucenia pozwu (art. 387, 398 k.p.c.).Wniesienie rewizji nadzwyczajnej po upływie 6-miesięcznego terminu z art. 399 § 1 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie jej uwzględnieniu wobec tego, że sprawa ze względu na jej "przedmiot" nie podlega orzecznictwu sądów powszechnych (art. 399 § 2 k.p.c.).