II CR 173/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: W. Łysakowski, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zdzisława C. przeciwko Spółdzielni Rzemieślniczej w T. o zapłatę, na skutek rewizji powoda i zażalenia pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Pile z siedzibą w Chodzieży z dnia 16 listopada 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Pile z siedzibą w Chodzieży do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego i zażaleniowego.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że na poczet wynagrodzenia za wykonanie na zlecenie pozwanej Spółdzielni Rzemieślniczej budynku socjalnego na rzecz Przedsiębiorstwa Produkcji Leśnej "Las" otrzymał tylko 84.806 zł i w związku z tym, powołując się na oddanie robót w czerwcu 1976 r., w pozwie wniesionym w dniu 6.III.1978 r. żądał od tej Spółdzielni zapłaty reszty wynagrodzenia w kwocie 169.466 zł. Przedmiot sporu podwyższają kwoty 3.823 zł i 945 zł, bezzasadnie rzekomo potrącone mu dnia 1.IX.1977 r. przez Spółdzielnię z wynagrodzenia wypłaconego za roboty wykonane dla innego inwestora. Strona pozwana nie zająwszy wyraźnego stanowiska co do ostatnich roszczeń wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że roszczenie powoda o zapłatę kwoty 169.466 zł uległo przedawnieniu. Sąd Wojewódzki powództwo - jako przedawnione (art. 646 k.c.) - oddalił. Uprzednio bowiem (dnia 6.IX.1977 r.) Okręgowa Komisja Arbitrażowa w Poznaniu ustaliła, że odbiór dzieła miał miejsce w dniu 30.XII.1975 r. i nie uwzględniła wniosku pozwanej Spółdzielni, złożonego dnia 15.VII.1977 r. o przyznanie jej od zamawiającego wynagrodzenia za to dzieło w kwocie 169.466 zł (art. 118 zd. 1 k.c.). Powód zaś nie wykazał tej Spółdzielni prowadzenia wadliwie sprawy arbitrażowej, a sądy nie są powołane do oceny słuszności orzeczeń komisji arbitrażowych. W ogóle jednak sąd ten nie uzasadnił oddalenia powództwa o zapłatę dalszych kwot 3.823 zł i 945 zł.W rewizji powołującej podstawy z art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c. powód wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.Rewizja jest uzasadniona.Trafnie zarzuca skarżący błędność poglądu o mocy wiążącej ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu orzeczeń arbitrażowych. Taki bowiem wydaje się być sens nie umotywowanej zresztą wypowiedzi, iż nie będąc uprawniony do oceny słuszności zapadłego orzeczenia arbitrażowego, nie mógł Sąd Wojewódzki przyjąć za podstawę orzeczenia o żądaniu powoda swego odmiennego ustalenia, że rzeczywisty odbiór robót miał miejsce dopiero w dniu 15.VI.1976 r. Tego zapatrywania nie usprawiedliwiają jednak obowiązujące w tej kwestii przepisy. Z nich bowiem wynika, że prawomocne orzeczenia Państwowego Arbitrażu Gospodarczego wiążą i inne organy państwowe (art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o Państwowym Arbitrażu Gospodarczym - Dz. U. Nr 34, poz. 183). Pod względem przedmiotowym jednak ich moc sprowadza się tylko do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia (§ 20 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1975 r. w sprawie postępowania arbitrażowego - Dz. U. Nr 39, poz. 209). Ustalenia faktyczne uzasadnienia stanowią zaś nie przedmiot, lecz powody rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia arbitrażowego. Tymi więc ustaleniami sąd - zwłaszcza w sprawie, w której jedna ze stron nie brała udziału w postępowaniu arbitrażowym - nie jest związany.W konsekwencji, w procesie, w którym rzemieślnik dochodzi wynagrodzenia za roboty wykonane na zlecenie pozwanej spółdzielni rzemieślniczej, która uprzednio z powodu przedawnienia swego roszczenia o wynagrodzenie za to dzieło przegrała sprawę z zamawiającą je jednostką gospodarki uspołecznionej, powinien sąd na nowo i samodzielnie ustalić datę odbioru robót, będącą dniem początkującym bieg przedawnienia także roszczenia zgłoszonego przez powoda w pozwie. Wzgląd na obronę praw strony nie będącej przedmiotem arbitrażowym nie można jednak i tu odrywać od tendencji do zachowania w miarę możności jednolitości orzecznictwa organów państwowych. Oceniając zebrany w sprawie materiał, nie może więc Sąd Wojewódzki pomijać skutków stanu faktycznego, wytworzonego przez prawomocne orzeczenie arbitrażowe zapadłe w sporze między innymi stronami (art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c.).Nie oznacza to jednak, iż przyjęcie przez sąd za podstawę wyrokowania odmiennych od zawartych w orzeczeniu arbitrażowym nowych ustaleń byłoby dopuszczalne tylko wtedy, gdyby powód wykazał pozwanej Spółdzielni wadliwe prowadzenie sprawy arbitrażowej. Problem sposobu prowadzenia sprawy arbitrażowej nie zaktualizował się bowiem w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim nie tylko ze względu na odmienne ustawienie stron (exceptio male gesti processus), lecz także z uwagi na brak elementu, dublowanie jurysdykcji sądowej i arbitrażowej (por. orz. SN z 23.IX.1962 r. I CR 691/61, OSNCP 1963, z. 11, poz. 242). Nie pozostając w jakimkolwiek stosunku obligacyjnym z podmiotem, który zamówił wykonanie dzieła, wykonujący je rzemieślnik ma roszczenie o wynagrodzenie za to dzieło tylko do spółdzielni rzemieślniczej, która zleciła mu wykonanie robót, spółdzielni zaś przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za wykonanie dzieła przeciw osobie, która je zamówiła w umowie z nią zawartej. Z charakteru działalności spółdzielni rzemieślniczej wynika więc, że na spółdzielni spoczywa obowiązek świadczenia rzemieślnikowi wynagrodzenia niezależnie od tego, czy środki na to potrzebne uzyskała od podmiotu, który u niej zamówił dzieło. Nie mogła tym samym w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim pozwana spółdzielnia skutecznie się bronić zarzutem, iż z chwilą wygaśnięcia z upływem rocznego dla niej terminu przedawnienia (art. 118 zd. 1 k.c.) jej roszczenia do zamawiającego o wynagrodzenie odpadł obowiązek zapłaty przez nią powodowi wynagrodzenia za wykonanie powierzonych mu robót. Możliwość dochodzenia przez rzemieślnika od spółdzielni wynagrodzenia po upływie ustanowionego dla niej przedawnienia wyraźnie przecież ustawodawca przewidział zakreślając dla wykonawcy dwuletni okres przedawnienia (art. 646 k.c.). Zbędne więc było badanie sposobu prowadzenia sprawy arbitrażowej przez pozwaną Spółdzielnię (art. 227 k.p.c.).Istotne dla wyniku sprawy znaczenie miało już jednak ustalenie przede wszystkim daty odbioru robót, będącej dniem początkującym bieg przedawnienia także - spornego przecież - roszczenia powoda o wynagrodzenie za wykonanie dzieła. Zestawienie przepisów art. 120 § 1 i 646 k.c. usprawiedliwia jednak wniosek, że decyduje tu taki dzień, z upływem którego mógł powód skutecznie od pozwanej Spółdzielni dochodzić kwoty 169.466 zł. Gdyby się okazało, że był to 30.XII.1975 r., należało wyrokowanie poprzedzić rozważeniem możliwości nieuwzględnienia upływu dwuletniego okresu przedawnienia (art. 117 § 3 k.c.). Ustalając, że rzeczywiście odbiór robót miał miejsce w dniu 15.VI.1976 r. nie wskazał znów Sąd Wojewódzki przyczyn, dla których odmówił wiarygodności i mocy szeroko przecież umotywowanej, przeciwnej opinii biegłego inż. Feliksa B. To zaś tudzież brak jakichkolwiek motywów oddalenia powództwa o zapłatę kwot 3.823 zł i 945 zł konkretyzuje podstawy rewizyjne z art. 368 pkt 3 i 4 k.p.c.Dlatego zaskarżony wyrok uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.).Uchylenie orzeczenia co do istoty sprawy pociągało za sobą konieczność oddalenia postępowania o kosztach procesu, zaskarżonego zażaleniem przez pozwaną Spółdzielnię. Wytknąć tu jednak trzeba Sądowi Wojewódzkiemu, że w sprawdzalny sposób tego orzeczenia nie uzasadnił. Można jednak na podstawie akt sprawy stwierdzić, iż biegłym wypłacono nie wskazaną przez ten sąd kwotę 7.472 zł, lecz kwotę 10.771,50 zł, a reszty zaliczki - sięgającej 12.911,50 zł strona pozwana nie otrzymała. Orzekając w tej kwestii ponownie, powinien Sąd Wojewódzki mieć na uwadze, że i tu obowiązuje nakaz zawarty w art. 328 § 2 k.p.c.Zawarte w końcowej części uzasadnienia wyroku pouczenie, że wobec przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie za wykonanie dzieła do pozwanej Spółdzielni może powód żądać zapłaty kwoty 169.466 zł od zamawiającego dzieło, Przedsiębiorstwa Produkcji Leśnej "Las", jest oczywiście błędne. W uchwale z dnia 6 października 1974 r. III CZP 53/74 (OSNCP 1975, z. 9, poz. 131) wyjaśniał już bowiem Sąd Najwyższy, że i w takiej sytuacji rzemieślnikowi nie przysługuje do kontrahenta spółdzielni rzemieślniczej roszczenie oparte na przepisach art. 405 k.c. o bezpodstawnym wzbogaceniu.O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono w myśl art. 108 § 2 k.p.c.