II CR 197/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Olejniczak.Sędziowie SN: G. Bieniek (spraw.), T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 1985 r. sprawy z powództwa E.G. przeciwko Skarbowi Państwa - Miejskiej Izbie Wytrzeźwień w S. i A.T. o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji obu pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 31 października 1984 r. sygn. (...)uchyla pkt I, II, IV i V zaskarżonego wyroku i w tej części przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 31 X 1984 r. Sąd Wojewódzki w Szczecinie nakazał pozwanej Miejskiej Izbie Wytrzeźwień w S., aby wycofała swoje pismo z dnia 20 VI 1983 r. skierowane do Dyrekcji Rejonowej PKP w S. stwierdzające, że powód w dniu 18 VI 1983 r. w godzinach od 1.50 do 12.10 przebywał w Miejskiej Izbie Wytrzeźwień z powodu upojenia alkoholowego i odwołanie jako nieprawdziwych stwierdzeń dotyczących stanu nietrzeźwości powoda, a nadto przeproszenia powoda przez skierowanie do Dyrekcji PKP w S. odpowiedniego pisma zawierającego stwierdzenie, że dane dotyczące rzekomego upojenia alkoholowego powoda w dniu 18 VI 1983 r. są nieprawdziwe i przepraszając powoda za wysłanie tego pisma. Wyrokiem tym Sąd Wojewódzki zobowiązał nadto pozwanego A.T., aby skierował do powoda i Dyrekcji Rejonowej PKP w S. pismo stwierdzające, że wywiad w protokole badania krwi powoda z dnia 18 VI 1983 r. został sporządzony przez niego w charakterze lekarza Miejskiej Izby Wytrzeźwień w S., że stwierdzenie upojenia alkoholowego w dniu 18 VI 1983 r. jest niezgodne z prawdą oraz przeproszenia powoda za sporządzenie protokołu niezgodnego z prawdą.Wyrok ten Sąd Wojewódzki oparł na następujących ustaleniach faktycznych:Powód w czerwcu 1983 r. pracował w Dyrekcji Rejonowej PKP w S. w charakterze zastępcy naczelnika stacji S. W dniu 17 VI 1983 r. w godzinach wieczornych na stacji tej miał miejsce wypadek przy pracy. Powód został wyznaczony do komisyjnego zbadania przyczyn tego wypadku. Wcześniej przebywał w nastawni z B.M., z którym udał się na miejsce wypadku.W trakcie oględzin tego miejsca ujawniły się między nimi pewne rozbieżności co do sposobu ustalenia przyczyn wypadku. Świadek M. wrócił na nastawnię i poprosił telefonicznie dyrektora S., aby przyjechał na miejsce zdarzenia. Świadek ten nie wyczuwał od powoda woni alkoholu. W tym czasie, gdy powód dokonywał oględzin miejsca wypadku, inny dyrektor PKP Z.L. otrzymał anonimową informację telefoniczną, że powód jest pijany. W związku z tym polecił telefonicznie komendantowi zmiany SOK, aby udał się na miejsce wypadku i stwierdził stan trzeźwości powoda. Świadek M.B. - jako komendant zmiany - udał się na miejsce wypadku i polecił powodowi, aby udał się z nim na wartownię. Powód bez żadnych sprzeciwów wykonał to polecenie, zachowywał się normalnie, a św. B. nie wyczuwał od powoda zapachu alkoholu. Na wartowni św. B. powiadomił telefonicznie dyrektora L., że powód odmawia użycia probierza trzeźwości. W związku z tym dyrektor L. zadzwonił do posterunku portowego MO, aby powoda doprowadzić do izby wytrzeźwień w celu pobrania krwi i zbadania na zawartość alkoholu. Do izby powoda przewieziono 18 VI 1983 r. o godz. 1.50. W czasie pobytu na dyżurce SOK i w czasie przewozu do izby wytrzeźwień powód zachowywał się normalnie, był spokojny i nie sprzeciwiał się przewiezieniu go do izby. Po przybyciu do izby powoda przyjmował pozwany A.T., który pracował tam jako lekarz. Zwrócił się on do powoda w sposób obraźliwy, czym powód poczuł się urażony. Pozwany A.T. polecił powodowi, aby przygotował się do pobrania krwi, ten jednak odmówił. Pozwany A.T. nie wykonał podstawowych badań związanych z przyjęciem powoda do izby wytrzeźwień. Polecił on wypełnić św. W. kartę pobytu w izbie wytrzeźwień, z tym że karę tę faktycznie wypełnił św. T., który zamieścił w niej następujące stwierdzenie: zatrzymany w dniu 18 czerwca 1983 r. o godz. 1.30, będąc w stanie nietrzeźwym, wykonywał obowiązki służbowe jako zastępca naczelnika Portu Centralnego w S., wskutek czego doszło do obcięcia ręki pracownikowi fizycznemu przez pociąg. Jednocześnie pozwany A.T. wpisał na str. 3 karty pobytu, iż powód jest przytomny, gadatliwy, awanturujący się, mowa niewyraźna, źrenice słabo reagujące. Uznał, że w wyniku wstępnego badania stwierdza się, iż powód jest w stanie nietrzeźwości kwalifikującym się do zatrzymania w izbie wytrzeźwień. Na tej podstawie wydano decyzję o zatrzymaniu powoda w Izbie. Powód w izbie wytrzeźwień - poza odmową pobrania krwi - zachowywał się spokojnie. Odmowę pobrania krwi powód uzasadnił tym, że podejrzewał, iż pozwany A.T. współpracuje z jego zwierzchnikami i nie miał do pozwanego zaufania.Obawiał się, że wynik badania może być sfałszowany. Powód swego czasu odnowił propozycji przyjścia do innej pracy, a dyrektor L. odgrażał się powodowi.Ustalono, że przeciwko powodowi toczyło się postępowanie dyscyplinarne zakończone wymierzeniem mu kary przeniesienia na niższe stanowisko z równoczesnym obniżeniem wynagrodzenia za pracę.W świetle powyższych ustaleń faktycznych Sąd Wojewódzki uznał, że roszczenie powoda, oparte na przepisach art. 23 i 24 k.c., zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie zeznań świadków M.B., R.W., M.T., A.L. i J.S. uznano, że powód w dniu 17 VI 1983 r. nie znajdował się w stanie nietrzeźwości, który kwalifikowałby go do zatrzymania w izbie wytrzeźwień na okres 12 godzin. Tym samym zachodzi uzasadniona konieczność podjęcia przez pozwanych izbę wytrzeźwień i A.T. czynności zmierzających do usunięcia skutków naruszenia czci powoda przez złożenie oświadczeń odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.Rewizję od wyroku Sądu Wojewódzkiego wnieśli oboje pozwani. Pozwany Skarb Państwa - Miejska Izba Wytrzeźwień w S. zarzucił naruszenie art. 386 pkt 4 i 5 k.p.c. i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. Pozwany A.T., wskazując jako podstawy rewizyjne art. 368 pkt 3 i 4 k.p.c., wniósł również o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy - zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowa ocena zasadności roszczeń powoda w świetle art. 24 k.c. wymaga bowiem bezbłędnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i wyczerpania niezbędnych w sprawie dowodów. Ten ostatni wymóg uzasadnia nie tylko charakter roszczeń powoda, lecz również istotę jego twierdzeń faktycznych, które mają motywować to roszczenie. Powód w istocie podważa zasadniczy fakt, że w dniach 17/18 czerwca 1983 r. był w stanie nietrzeźwości, mimo iż jednocześnie odmówił sprawdzenia tego stanu za pomocą w miarę obiektywnych sposobów, tj. przez użycie probierza trzeźwości i dokonania badania krwi na zawartość alkoholu. Już ten fakt wskazuje na konieczność szczególnej wnikliwości i rozwagi przy ocenie innych dowodów, a w szczególności zeznań świadków, których spostrzeżenia odnośnie stanu nietrzeźwości powoda z natury swej nacechowane są subiektywnym odczuciem. Powyższe stwierdzenie nabiera szczególnego znaczenia, jeśli zważyć na motywy odmowy powoda sprawdzenia jego stanu trzeźwości za pomocą użycia probierza trzeźwości lub badania krwi. W świetle zebranych dotychczas w sprawie dowodów motywy te są mało przekonywające. Jeśli bowiem powód chciał wykazać bezpodstawność zarzutu, iż pełnił służbę w stanie nietrzeźwości, to najlepszym sposobem było obiektywne sprawdzenie tego stanu. Powód konsekwentnie się temu sprzeciwiał, po czym, o ile odmowa użycia probierza trzeźwości (z uwagi na nieobecność przełożonego) mogła być uzasadniona, o tyle odmowa pobrania krwi do analizy - w okolicznościach sprawy - nie wydaje się przekonywająca.Należy przy tym wskazać, że z zeznań św. L. (...) wynika, że powód odmówił również dowiezienia go do szpitala kolejowego w celu pobrania krwi do przeprowadzenia badań. Tej okoliczności bliżej nie wyjaśniono i brak ten należy uzupełnić w toku ponownego rozpoznania sprawy. W razie potwierdzenia tej okoliczności Sąd Wojewódzki oceni - w całokształcie dowodów - fakt konsekwentnego uchylania się przez powoda od przeprowadzenia obiektywnych badań sprawdzających jego stan trzeźwości.Sąd Wojewódzki ustala, że powód w krytycznym dniu nie był w stanie nietrzeźwości, który kwalifikowałby go do zatrzymania w izbie wytrzeźwień, na podstawie zeznań świadków M.B., R.W., M.T., A.L. i J.S. (...). Z takiego stwierdzenia może wynikać, że powód był wprawdzie nietrzeźwy, lecz jedynie stopień tej nietrzeźwości nie uzasadniał zatrzymania w izbie wytrzeźwień. Takie ustalenie koliduje z sentencją rozstrzygnięcia, w której Sąd Wojewódzki zobowiązał m.in. pozwanych do złożenia oświadczenia woli zawierającego m.in. stwierdzenie, że dane dotyczące rzekomego upojenia alkoholowego w dniu 18 VI 1983 r. są nieprawdziwe. Powód swoje roszczenia opiera konsekwentnie na twierdzeniu, że krytycznej nocy z 17/18 czerwca 1983 r. był trzeźwy i wykazanie prawdziwości tego twierdzenia może jedynie uzasadniać jego roszczenia, a nie kwestionowanie, czy stopień nietrzeźwości uzasadniał jego zatrzymanie w izbie wytrzeźwień. Takie twierdzenie faktyczne powoda winno kierunkować postępowanie dowodowe i ustalenia Sądu Wojewódzkiego.Pomijając jednak pewną sprzeczność ustaleń z rozstrzygnięciem, należy wskazać, że ocena wiarygodności zeznań świadków A.L. i J.S. budzi wątpliwości. Świadkowie ci złożyli zeznania (...) odbiegające istotnie od treści zapisów figurujących w notatnikach służbowych, z których wypisy znajdują się w aktach sprawy (...). Wobec tej rozbieżności Sąd Wojewódzki na rozprawie w dniu 6 VIII 1984 r. podjął postanowienie o zażądaniu oryginału notatnika św. A.L. wobec zarzutu, że odpisy nie są zgodne z oryginałem. Postanowienia tego nie wykonano, mimo to w uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdza, że na żądanie sądu nie zostały nadesłane oryginały notatników św. L. i S.Z tego zaś faktu wyprowadza także określone wnioski. To niedopatrzenie Sądu Wojewódzkiego należy usunąć w toku ponownego rozpoznania sprawy i po zażądaniu oryginałów tych materiałów skonfrontować ich treść z zeznaniami św. L. i S.Konieczne jest także przesłuchanie w charakterze świadków H.P. i majora S. H.P. (o którym wspomina św. R.W.) uczestniczył w przewiezieniu powoda z dyżurki SOK do izby wytrzeźwień i siedział obok powoda w samochodzie. Jeśli ustalenie stanu trzeźwości powoda Sąd Wojewódzki dokonuje na podstawie zeznań świadków, to przesłuchanie H.P. jest konieczne. Potrzeba przesłuchania majora S. z Komisariatu Posterunkowego MO wynika z treści zeznań św. T. Świadek ten powołuje się w swoich zeznaniach (...) na polecenie majora S., który kazał mu przewieźć powoda do izby wytrzeźwień w celu pobrania krwi i pozostawienia w izbie, o ile jego stan nietrzeźwości to uzasadnia. Należy zatem przesłuchać majora S., czy i jakiej treści polecenie wydał św. T. i od kogo miał informacje, na podstawie których sformułował takie polecenie.Niezbędne jest również przesłuchanie - w toku ponownego rozpoznania sprawy - dyrektora W. Z zeznań św. L. (...) wynika bowiem, że powiadomił on dyrektora W. o stanie nietrzeźwości powoda. Jeśli bowiem § 25 instrukcji o prowadzeniu dochodzeń służbowych przewiduje określoną procedurę stwierdzenia stanu nietrzeźwości pracownika PKP, to wyjaśnić należy, dlaczego dyrektor W. nie przybył na miejsce zdarzenia i nie zastosował się do przepisów instrukcji. Bliższego wyjaśnienia wymaga także ustalenie Sądu Wojewódzkiego, czy istotnie pozwany T. mógł wydać wiążące polecenie św. R.W. - jako funkcjonariuszowi MO, aby wypełnił część I karty pobytu w izbie wytrzeźwień. Bezkrytyczne danie wiary zeznaniom św. W., który niejednokrotnie doprowadzał osoby w stanie nietrzeźwym do izby wytrzeźwień, budzi poważne wątpliwości, jeśli zważyć na obowiązki funkcjonariusza MO i lekarza izby wytrzeźwień. Należy wyjaśnić, czy istotnie taka praktyka istniała w Izbie Wytrzeźwień w S., czy w innych sytuacjach św. W. spotkał się z podobnym postępowaniem w tej Izbie.W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał także na uwadze, że powód formułuje nieco inne żądania wobec obu pokrzywdzonych, gdy chodzi o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia jego dóbr osobistych. W szczególności wobec pozwanego A.T. powód wysunął żądanie, aby zobowiązać go do skierowania pisma do powoda i Dyrekcji PKP w S. zawierającego stwierdzenie, że dokonany przez tegoż pozwanego jako lekarza Miejskiej Izby Wytrzeźwień w S. protokół pobrania krwi był sporządzony bez przeprowadzenia stosownych badań, że stwierdzenie upojenia alkoholowego powoda nie jest zgodne z prawdą, a nadto przeproszenia powoda za sporządzenie niezgodnego z rzeczywistością, protokołu. Tak sformułowane żądanie - uwzględnione przez Sąd Wojewódzki - wymaga sprecyzowania. Nie jest bowiem jednoznacznie określone żądanie, aby zobowiązać pozwanego A.T. do oświadczenia w tym piśmie, iż stwierdzenie upojenia alkoholowego powoda w dniu 18 VI 1983 r. nie jest zgodne z prawdą. Nie wiadomo bowiem z całą pewnością, czy chodzi o odwołanie stwierdzenia zamieszczonego w protokole pobrania krwi (końcowy wniosek), czy też o takie samo stwierdzenie zamieszczone w części II i V karty pobytu w izbie wytrzeźwień. Jest bezsporne, że autorem obu tych stwierdzeń jest pozwany A.T. Sprecyzowanie to jest o tyle istotne, że w rewizji (...) pozwany A.T. przyznał, że wypełnił protokół pobrania krwi bez przeprowadzenia badań, lecz - jego zdaniem - nie miało to wpływu ma stwierdzenie stanu nietrzeźwości powoda. Jeśli zatem powód żąda od pozwanego A.T. odwołania tego stwierdzenia zamieszczonego w protokole pobrania krwi, to rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie dokonanie prawidłowej oceny wiarygodności zeznań świadków (przesłuchanych także w toku ponownego rozpoznania sprawy) oraz zeznania pozwanego A.T. odnośnie stanu nietrzeźwości powoda, mając na uwadze fakt, że zeznania te są oparte jedynie na obserwacji zachowania się powoda, oraz fakt, że jedynie pozwany A.T. jest lekarzem.Jeśli natomiast powód będzie żądał, aby pozwany A.T. odwołał - w formie stosownego oświadczenia woli - stwierdzenie stanu nietrzeźwości powoda zamieszczone w karcie pobytu w izbie wytrzeźwień jako nieprawdziwe, to rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie ustalenie, czy było przeprowadzone badanie powoda w związku ze złożonym wnioskiem o przyjęcie go do izby wytrzeźwień. Ustalenia wymaga przy tym, w jakich okolicznościach przeprowadzono to badanie, w jakim zakresie, z jakim wynikiem i kto był przy tym obecny. Wyjaśnienie tych okoliczności jest zresztą niezbędne także dla oceny zasadności roszczeń powoda zgłoszonych wobec pozwanego Skarbu Państwa - Miejskiej Izby Wytrzeźwień. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Administracji i Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 7 maja 1983 r. w sprawie trybu doprowadzenia osób w stanie nietrzeźwości, organizacji izb wytrzeźwień i zakresu opieki zdrowotnej oraz opłat związanych z doprowadzeniem i pobytem w izbie wytrzeźwień lub jednostce MO (Dz. U. Nr 25, poz. 109) - osobę doprowadzoną do izby wytrzeźwień poddaje się niezwłocznie badaniom lekarskim. Winny to być zatem odrębne badania od tych, które są niezbędne przy pobraniu krwi do analizy na zawartość alkoholu. Dokumentacja przedłożona do akt, a w szczególności protokół pobrania krwi i karta pobytu w izbie wytrzeźwień, zdaje się potwierdzać, iż takie badania przeprowadzono. Rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie jednak tę kwestię dokładnie wyjaśnić. Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy pozwoli Sądowi Wojewódzkiemu dokonać prawidłowej oceny zasadności roszczeń powoda.Z tych względów, na podstawie art. 388 § 1 i 108 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.