II CR 217/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski. Sędziowie: J. Szczerski (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Państwowej Komunikacji Samochodowej - Okręgu O. przeciwko Antoniemu G. o 39.739,11 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 18 marca 1959 r.,stwierdził, że powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zapadł z pogwałceniem przepisów prawa.Uzasadnienie faktycznePozwany jako kierowca powodowego Przedsiębiorstwa skazany został prawomocnym wyrokiem karnym na grzywnę 800 zł z art. 215 § 2 k.k. za to, że dnia 5 października 1956 r. spowodował nieumyślnie wypadek drogowy, zahaczając przyczepą samochodu ciężarowego o przydrożne drzewo. W wyniku wywrócenia przyczepy nastąpiło zniszczenie części przewożonego masła.Zniszczenie części ładunku nadanego do przewozu przez Zakład Mleczarski w W. obliczone zostało na kwotę 39.739 zł 11 gr. Przesyłka była ubezpieczona w PZU i z tego tytułu PZU wypłacił Zakładowi Mleczarskiemu odszkodowanie w powyższej kwocie. PZU, który na podstawie uzyskanej cesji wszedł w prawa poszkodowanego, zażądał zwrotu wypłaconej kwoty od PKS-u, tj. od powoda w sprawie niniejszej. PKS wpłacił żądaną kwotę na rachunek PZU - Węgorzewo dnia 30 stycznia 1957 r.W sprawie niniejszej, wszczętej pozwem z dnia 7 stycznia 1959 r., powód domaga się od pozwanego zasądzenia kwoty 39.739 zł 11 gr tytułem regresu i z powołaniem się na spowodowanie szkody zawinionym i karalnym naruszeniem przepisów o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, zarzucając prekluzję z art. 473 k.z. i nienależyte załadowanie oraz zabezpieczenie przyczepy, zawinione przez powoda.Sąd Wojewódzki prawomocnym wyrokiem z dnia 18 marca 1959 r. oddalił powództwo na podstawie art. 473 k.z. po ustaleniu, że stosunek pracy między stronami został rozwiązany dnia 1 grudnia 1956 r. Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że pozwany wyrządził powodowi szkodę wskutek nienależytego wykonywania obowiązków służbowych i za szkodę tę odpowiada z tytułu umowy o pracę. Roszczenie powoda uległo zatem rocznej prekluzji z art. 473 k.z., skoro pozew wniesiony został po upływie roku od zakończenia stosunku pracy. Wobec niewniesienia środka odwoławczego wyrok ten stał się prawomocny.Na skutek podania powoda Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, wniesioną po upływie terminu 6-miesięcznego z art. 399 § 1 k.p.c. Skarżący zarzuca naruszenie interesu Państwa Ludowego i art. 134, 145 i 473 k.z. oraz wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna zwraca uwagę, że szkoda powodowego PKS-u nie wynikła bezpośrednio z nienależytego wykonania obowiązków przez pozwanego. Należy jeszcze dodać, że odpowiedzialność pozwanego wobec osoby, której wyrządził bezpośrednio szkodę, tj. wobec Zakładu Mleczarskiego, opierać się mogła tylko na przepisach o czynach niedozwolonych, w szczególności na przepisie art. 134 k.z. Strona powodowa - obok odpowiedzialności kontraktowej w ramach umowy przewozu - odpowiadać mogła bezpośrednio wobec poszkodowanego na skutek wypadku Zakładu Mleczarskiego także na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 143 k.z.).Wyrządzenie przez pozwanego szkody w mieniu Zakładu Mleczarskiego jest punktem wyjściowym, istotnym dla oceny sytuacji prawnej pozwanego także w niniejszym procesie oraz dla oceny roszczeń powodowego PKS-u. Wszelkie bowiem dalsze konsekwencje (cesja wierzytelności przez Zakład Mleczarski na rzecz PZU i nabycie przez PKS roszczenia odszkodowawczego względem pozwanego szofera), mają swoje źródło w wyrządzeniu przez pozwanego szkody czynem niedozwolonym w stosunku do Zakładu Mleczarskiego. Konsekwentnie więc należało również i roszczenie poszukiwane w sprawie niniejszej ocenić na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych. Za taką kwalifikacją roszczenia przemawia także to, że w procesie niniejszym, niezależnie od stosunku prawnego wewnętrznego łączącego powoda z pozwanym, do zakresu odpowiedzialności pozwanego miałby zastosowanie art. 147 k.z., a w razie potwierdzenia zarzutów pozwanego (co do odpowiedzialności organów powoda za nienależyte zabezpieczenie przyczepy i wadliwe załadowanie towaru) wchodziłoby w grę zastosowanie art. 137 k.z. Powołane przepisy dotyczą odpowiedzialności deliktowej. Regres w sprawie niniejszej nie może być natomiast oceniony na podstawie przepisów regulujących zwrotne roszczenia poza zakresem współodpowiedzialności wynikającej z czynów niedozwolonych w rozumieniu przepisów k.z. Nie miałby tu w szczególności zastosowania art. 18 k.z.W rezultacie należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki błędnie pominął rozpoznanie żądania pozwu na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności na podstawie powołanych w rewizji art. art. 134 i 145 k.z., i nie dokonał ustaleń, w jakim zakresie powstała szkoda wynikła z winy pozwanego.Sąd Najwyższy ograniczył się jednak tylko do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zapadło z pogwałceniem przepisów prawa (art. 399 § 1 k.p.c.). Wprawdzie rewizja nadzwyczajna zarzuca również naruszenie interesu Państwa Ludowego, nie wykazuje jednakże słuszności tego poglądu. Poglądu tego nie wspierają także zebrane w sprawie materiały. W szczególności nie może prowadzić do wzruszenia prawomocnego wyroku jedynie powołanie się na to, że naruszenie interesu Państwa Ludowego wynika z pozbawienia podmiotu gospodarki uspołecznionej przysługującego mu roszczenia pieniężnego. Orzecznictwo Sądu Najwyższego poglądu takiego nie podziela. Stanowiska takiego nie reprezentuje ustawodawca, skoro realizacja podobnego założenia znalazłaby wyraz w odpowiednim i nieskomplikowanym przepisie ustawowym.Na zakończenie należy dodać, że skarżący słusznie zarzuca naruszenie art. 473 k.z. z powołaniem się na orzecznictwo wyjaśniające, iż prekluzja z tego przepisu nie odnosi się do roszczeń, które powstały lub stały się wymagalne dopiero po zakończeniu stosunku pracy. W sprawie zaś niniejszej roszczenie powoda o kwotę 39.739 zł 11 gr powstało po uiszczeniu tej kwoty na rzecz PZU, tj. po zakończeniu stosunku pracy łączącego powoda z pozwanym.