II CR 276/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa głównego Wydawnictwa "M." w K. przeciwko Franciszkowi G. i z powództwa wzajemnego o zapłatę, na skutek rewizji powoda głównego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 28 listopada 1969 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo główne w ten tylko sposób, że zasądził od pozwanego Franciszka G. na rzecz Wydawnictwa M. w K. odsetki w wysokości 8% w stosunku rocznym od kwoty 2.495 zł za czas od dnia 2.VIII.1965 r. do dnia 18.VIII.1967 r.; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 28.XI.1969 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo główne Wydawnictwa "M." w K. przeciwko Franciszkowi G. i powództwo wzajemne, znosząc wzajemnie między stronami koszty procesu.Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 1.VIII.1960 r. między stronami została zawarta umowa wydawnicza, na podstawie której pozwany zobowiązał się napisać komentarze naukowe do czterech części dzieła F. Hoesicka pt. "Chopin". Komentarze do dwóch pierwszych części autor dostarczył i nie są one przedmiotem sporu. Jeżeli zaś chodzi o komentarz do trzeciej części, który miał być dostarczony do 30.XII.1962 r., to pozwany wprawdzie przesłał go wydawnictwu, jednakże odmówił wykonania postulowanych przez wydawnictwo poprawek. Komentarza do czwartej części, którego termin dostarczenia upływał 1.IV.1963 r., pozwany w ogóle nie wykonał. W związku z tym strona powodowa pismem z dnia 6.IV.1964 r. odstąpiła od umowy i zażądała zwrotu całej zaliczki na IV tom komentarzy w kwocie 2.750 zł i częściowego zwrotu zaliczki za III tom w kwocie 1.500 zł. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego żądanie pozwu głównego znajduje w zasadzie oparcie w przepisach prawa autorskiego i w treści zawartej umowy, jednakże nie może być uwzględnione w świetle art. 5 k.c. Po pierwsze bowiem, z okoliczności sprawy wynika, że stawiane pozwanemu wymagania zostały zaostrzone w związku z doświadczeniami wyciągniętymi z opublikowaniem komentarzy do I i II części. Po drugie, powództwo wzajemne, dotyczące m.in. wynagrodzenia za przygotowane przez pozwanego konspekty prac: "Mickiewicz w muzyce" i "Bibliografia dzieł prof. J. Reissa" jest wprawdzie prawnie nieuzasadnione (zgodnie bowiem z powszechnie przyjętą praktyką opracowanie konspektu jest tylko jedną z form wstępnych pertraktacji między autorem a wydawnictwem, nie pociągającą za sobą żadnych zobowiązań), jednakże faktem jest, że pozwany włożył w opracowanie konspektów pewien wkład pracy nie opłaconej, co rzutuje na ocenę żądania powództwa głównego w świetle zasad współżycia społecznego.Od powyższego wyroku wniosło rewizję tylko powodowe Wydawnictwo w części oddalającej żądanie zasądzenia odsetek zwłoki od kwoty 3.995 zł za czas od 2.VIII.1965 r. do 18.VIII.1967 r. Suma kapitałowa została w toku procesu zaspokojona przez potrącenie z inną należnością przysługującą pozwanemu od strony powodowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Rewizja zasługuje na uwzględnienie w części odnoszącej się do zwrotu zaliczki za czwartą część komentarzy będących przedmiotem umowy.Bezsporne jest między stronami, że pozwany komentarzy do powyższej części dzieła F. Hoesicka "Chopin" w ogóle nie złożył. Z drugiej strony z materiału sprawy niedwuznacznie wynika - i nie jest to zresztą kwestionowane przez pozwanego - że każda z przygotowywanych części komentarza stanowiła odrębną całość, na każdą z nich wydawnictwo wypłaciło autorowi odrębną zaliczkę i co do każdej z nich następowało odrębne rozliczenie. W tych warunkach słuszne jest stanowisko strony skarżącej, że w świetle art. 37 § 2 prawa autorskiego, przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11.VI.1955 r. w sprawie określenia wynagrodzeń oraz zasad zawierania umów wydawniczych (Dz. U. Nr 32, poz. 190 z późn. zm.), jak i § 11 umowy wydawniczej pozwany powinien zwrócić powodowi w całości zaliczkę otrzymaną na poczet czwartej części komentarzy. Postanowienia § 15 umowy, dotyczące przepadku pierwszej zaliczki na rzecz autora, nie mają w tym wypadku zastosowania, odnoszą się one bowiem tylko do nieprzyjęcia dzieła przez wydawcę lub niewykonania przez autora poprawek, a nie do wypadku niedostarczenia dzieła w ogóle.Z drugiej strony trafne jest również stanowisko skarżącego, że skoro w zakresie przygotowania czwartej części komentarzy autor nie wykonał żadnej pracy, to nie może być mowy o stosowaniu art. 5 k.c.W pozostałej natomiast części rewizja nie jest uzasadniona.Żądanie częściowego zwrotu tzw. pierwszej zaliczki za trzecią część dostarczonych, ale nie poprawionych komentarzy strona powodowa uzasadnia tym, że wysokość pierwszej zaliczki była nadmierna. Obliczenia jej bowiem dokonano w przewidywaniu większej liczby arkuszy, niż autor w rzeczywistości dostarczył. To stanowisko powodowego wydawnictwa nie znajduje oparcia w treści zawartej między stronami umowy.W szczególności z § 15 umowy wynika, że w wypadku odmowy wykonania poprawek i odstąpienia przez wydawcę z tej przyczyny od umowy "suma pierwszej zaliczki (§ 6 ust. 1 lit. a) przepada na rzecz autora". Zgodnie zaś z kolei z § 6 ust. 1 lit. a umowy pierwsza zaliczka wynosi 25% przewidywanego wynagrodzenia. W tak sformułowanych postanowieniach umowy nie można dopatrzyć się intencji korygowania ex post wysokości pierwszej zaliczki, jeżeli tylko została ona wypłacona zgodnie z § 6 ust. 1 lit. a, tzn. w wysokości 25% wynagrodzenia przewidywanego w chwili zawierania umowy. Okoliczność, że przewidywania te nie sprawdziły się, gdyż ze względu na dostarczoną przez autora mniejszą liczbę arkuszy ostatecznie wypłacone wynagrodzenie byłoby niższe, nie upoważnia do skorygowania sumy pierwszej zaliczki.W tych warunkach należy przyjąć, że postanowienia umowy wydawniczej, przewidujące przepadek na rzecz autora sumy pierwszej zaliczki w wypadku odstąpienia przez wydawcę od umowy m.in. z powodu odmowy autora wykonania poprawek, dotyczą całej faktycznie wypłaconej pierwszej zaliczki, wynoszącej 25% przewidywanego wynagrodzenia. Wydawca nie może żądać częściowego zwrotu powyższej zaliczki, choćby następnie okazało się, że ze względu na dostarczoną przez autora mniejszą liczbę arkuszy zamówionego dzieła wynagrodzenie rzeczywiste byłoby niższe od przewidywanego.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej odsetek od sumy 2.495 zł (jest to suma pierwszej zaliczki netto na poczet czwartej części komentarza - po odliczeniu zgodnie z pozwem potrąconego przy wypłacie podatku od wynagrodzeń) i w tym zakresie powództwo uwzględnił na mocy art. 390 § 1 k.p.c., w pozostałej zaś części rewizję oddalił (art. 387 k.p.c.).